Auteur: Redactie Neerlandistiek

Schoolvak Nederlands: inhoud voorop of vaardigheden voorop?

Door Roland de Bonth

Tijdens de docentenconferentie op zaterdag 18 juni in Utrecht hadden de deelnemers de mogelijkheid zich van tevoren in te schrijven voor verschillende workshops, waaronder een met de titel Nederlands: inhoud voorop of vaardigheden voorop? Nadat gespreksleider Hanneke Gerits de regels van het socratisch debat – de werkvorm waarin de  workshop was gegoten – had  uiteengezet en de spreker een korte inleiding op het onderwerp had gegeven, ontstond een levendig debat onder de ruim 30 deelnemende docenten. Hieronder volgt zowel de tekst van de inleiding als een korte bespreking van enkele vragen waarbij tijdens deze workshop langer is stilgestaan.

Nederlands: inhoud voorop of vaardigheden voorop?

“De meeste leerlingen vinden Nederlands het saaiste vak op school’’ las ik in een interview met Theo Witte, vakdidacticus van de Rijksuniversiteit Groningen en een van de stuwende krachten achter het inmiddels welbekende Manifest Nederlands op school. Een ‘factcheck’ van een journalist van de Correspondent toonde aan dat op deze uitspraak wel het nodige valt af te dingen valt. Lees verder >>

Call for proposals KB Researcher-in-residence 2017

The Koninklijke Bibliotheek (KB), National Library of the Netherlands is seeking proposals for its Researcher-in-residence program to start in 2017. This program offers a chance to early career researchers to work in the library with the Digital Humanities team and KB data. In return, we learn how researchers use the data of the KB. Together we will address your research question in a 6 month project using the digital collections of the KB and computational techniques. The output of the project will be incorporated in the KB Research Lab and is ideally beneficial for a larger (scholarly) community. Lees verder >>

Nieuws van onderzoeksgroep Teksteditie Literatuur in Vlaanderen, Gent

De onderzoeksgroep Teksteditie Literatuur in Vlaanderen (UGent) organiseert in het najaar samen met Huygens ING (Den Haag) een studiedag:

vrijdag 8 december 2016 – Transmissie van tekst in tekst, Het Pand, Gent: 14u.-17u.

In maart 2017 organiseren Poëziecentrum, KANTL en TLIV een studienamiddag over poëzie en klassieke muziek.

Recente edities
van TLIV (voorjaar 2016)

  • Literatuur in Vlaanderen 1900-1950 (Academia Press): Joris Vriamont – Proza (met een nawoord van Koen Rymenants)
  • Experimentele literatuur in Vlaanderen (W∞lf): Gust Gils – Het stof van eeuwen. Poëzie van Gust Gils (1953-1962) (met een nawoord van Yves T’Sjoen)
  • Albert en Thierry Bontridder – Nimbus en de bibliofiele uitgave Momenten. Flarden herinneringen 1923-2013 (Poëziecentrum, Gent)
  • Cyriel Buysse, Tragedie en andere vroege verhalen. W∞lf, Gent, 2016, in opdracht van het Cyriel Buysse Genootschap (samenstelling door Anne Marie Musschoot)
  • Gust Gils, Spookpijnen. Marmer, Baarn, 2016 (met wetenschappelijk variantenapparaat)
  • Richard Minne, Literaire kritiek van Richard Minne in ‘Het Geestesleven’ (Vooruit, 1945-1965). Amsab-Instituut voor sociale geschiedenis, Gent, 2016
  • Stijn Streuvels – Het leven en de dood in den ast. Lannoo, Tielt, 2016, in opdracht van Lannoo en het Stijn Streuvelsgenootschap (met een voorwoord van Koen Peeters)
  • ‘Richard Minne en de Russen. Een deeleditie met literatuurkritische teksten’, in B. Dhooge en M. de Dobbeleer (red.), Festschrift for Thomas Langerak, Pegasus Oost-Europese Studies 26. Pegasus, Amsterdam, 2016, p. 601-617.

Lees verder >>

Pleidooi voor een slanke en lenige Taalunie

Door Willy Vandeweghe
Namens het bestuur van de KANTL

Nu de Nederlandse Taalunie in woelige wateren verkeert, en er vanuit de internationale neerlandistiek veel kritiek komt over haar beleidskeuzes, is het goed nog eens aan een paar beginselen te herinneren.

Het verdrag voor de Nederlandse Taalunie (NTU) heeft een belangrijke interne en externe doelstelling: binnen het taalgebied moet de NTU een brede aanpak garanderen bij de regelingen voor taal, literatuur en cultuur; buitengaats moet ze het Nederlands uitdragen en de belangen ervan verdedigen in de wereld.

Vooral over dat tweede aspect was het voorbije jaar heel wat commotie naar aanleiding van besparingen die de NTU moest doorvoeren. De Internationale Vereniging voor Neerlandistiek (IVN) , de belangenvereniging voor docenten Nederlands aan universiteiten en hogescholen wereldwijd, had als kritiek dat de besparingen de buitenlandse neerlandistiek onevenredig troffen. Lees verder >>

Onze hersenen zijn gebaat bij een overlap in de grammatica bij het leren van een vreemde taal

(Persbericht Max Planck Instituut, Nijmegen)

Onderzoekers uit Nijmegen hebben voor het eerst beelden van de hersenen genomen tijdens de eerste momenten van het leren van een nieuwe taal. Zij maken gebruik van een kunstmatige taal om te laten zien hoe nieuwe taalkundige informatie wordt geïntegreerd in hersengebieden die gebruikt worden voor je moedertaal.

Een nieuwe taal leren is moeilijk. Je moet nieuwe woorden onthouden, leren hoe je die woorden in een zin zet, en hoe je ze integreert met wat je al weet over taal. In een nieuwe studie van onderzoekers van het Donders Instituut en het Max Planck Instituut voor Psycholinguïstiek zijn deze vaardigheden op hersenniveau bestudeerd in Nederlanders die een kunsttaal leren: het ‘Alienees’. Lees verder >>

Een Duits-Nederlands feestbundelfeestje

Door Miet Ooms

SONY DSC
SONY DSC

Op 29 juni 2016 kreeg Luk Draye tijdens een mini-symposium de feestbundel overhandigd die was samengesteld naar aanleiding van zijn emeritaat vorig jaar. De bundel kreeg de titel Sprache in Raum und Geschichte, System und Kultur. Festschrift für Luk Draye. Ze vormt tevens de nummers 99 en 100 van het tijdschrift Leuvense Bijdragen, waarvan de gevierde al sinds 1995  redactiesecretaris is.

Hoewel Draye zelf, naast zijn uitgebreide administratieve functies als departementsvoorzitter en decaan, vooral actief was als professor Duitse taalkunde, is zijn invloed op de neerlandistiek niet te onderschatten. Lees verder >>

Etymologie: weelde

Door Michiel de Vaan

weelde zn. ‘overvloed’

Vroegmiddelnederlands welde, weelde v. ‘overvloed; genot, blijdschap’ (1240), Laatmiddelnederlands weelde, Nnl. weelde (1518), welde (1582), wilde (1583) ‘voorspoed, geluk, genot, rijkdom’. Moderne dialecten: Zeeuws wilde, Zuidbrabants wélle, Antwerps welde, Kempisch weld, weeld, wilde, Limburgs wèèld, wèèlj.

Afleidingen: Vmnl. weldech ‘heerlijk, overdadig’ (1240), weeldech (1285), bn. weldeleke ‘overvloedig’ (1240), ww. weelden ‘genieten’ (1240).

Vanaf de dertiende eeuw vinden we zowel welde als weelde, laatstgenoemde vorm met rekking van de eerste e in ouder *welede. Mogelijk trad de rekking vooral op in de op -e eindigende vormen (nominatief en accusatief enkelvoud *welede), terwijl *weleden (meervoud, genitief en datief ev.) eerder welden werd en zodoende de eerste klinker niet gerekt werd. Ook kunnen sprekers zich in de Mnl. period nog bewust zijn geweest van het verband met wel ‘goed’. Niettemin zal een deel van de vormen met korte klinker, zeker die in de moderne dialecten, door verkorting van ee voor ld zijn ontstaan, bijvoorbeeld wild uit wèèld. Lees verder >>

Nieuwe artikel Journal of Dutch Literature: Mapping the Demographic Landscape of Characters in Recent Dutch Prose

Mapping the Demographic Landscape of Characters in Recent Dutch Prose: A Quantitative Approach to Literary Representation / Het demografisch landschap van literaire personages in de recente Nederlandse roman: een kwantitatieve benadering van literaire representaties

Lucas van der Deijl; Saskia Pieterse; Marion Prinse; Roel Smeets

Abstract

The lack of ethnic and gender diversity in the Dutch literary domain has recently been subject to discussions in the public debate. In the academic context, questions regarding diversity are studied either on a literary-sociological level (institutional approaches) or on the level of the individual text (close readings). In this article we question the representation of gender, ethnic and class diversity on a larger scale than most qualitative studies address. This type of quantitative analysis of representation is commonly applied in media studies, but has not yet been utilised in literary studies. We provide an exploration of a quantitative approach to the representation of characters within the Dutch novel. Through ‘distant reading’ we collected identifying marks of 1,176 characters (gender, descent, education, profession, age) in 170 novels from the bulk list of the Libris Literatuurprijs 2013, a prestigious award for Dutch literature. Thus, we intended to map a ‘demographic landscape’ of characters in recent Dutch literature.

On the basis of our results, we argue (1) that a hierarchy of identities can be discerned in which certain categories dominate others; (2) that the emergence of literary norms becomes most visible through the intersections of different categories; and (3) that within matters of diversity in literature a quantitative approach can complement and enhance qualitative literary analyses.

Lees het artikel hier.

Vacature Ph.D-onderzoeker (doctoraatsbursaal) Nederlandse Taalkunde, Universiteit Gent

Aan de Universiteit Gent is er een vacature voor een voltijds (100%) Ph.D.-onderzoeker (doctoraatsbursaal) op een BOF-onderzoeksproject over de rol van stilistische variatie in grammaticale alternanties in het hedendaagse Nederlands (promotoren: Timothy Colleman en Gert De Sutter).

Het betreft een aanstelling voor twee jaar, die na een gunstige tussentijdse evaluatie verlengbaar is met een nieuwe termijn van twee jaar. De ingangsdatum is 1/10/2016. Lees verder >>

Nijntje in actie tegen achterstand

Door Fleur Bonafee

666757638 Honderd meter buiten station Utrecht stond de trein stil. Twintig minuten later waren we terug op perron 20. Nu zaten we hutjemutje in de sprinter, want een intercity zou voorlopig niet rijden.
‘Vindt u het leuk als ik een verhaal vertel?’ vroeg ik, om de tijd te doden.
De dame tegenover me trok met haar schouders. ‘Ligt eraan waar het over gaat.’

Lees verder >>

De Utrechtse Boekhouder voor Utrechts literair erfgoed

ALTRES20110427112122Masthead-boekhouder

Door Niels Bokhove

De stad Utrecht is niet alleen op dit moment een bruisende literaire stad, maar was dat vroeger ook – misschien zelfs nog sterker. Veel daarvan is inmiddels vergeten, maar verdient het om weer eens opgedolven te worden. Daarom zijn Niels Bokhove en Hans Heesen (die beiden hun sporen verdiend hebben op het terrein van het Utrechts literair erfgoed) in 2011 een tijdschrift voor dat vergeten literair erfgoed gestart: De Utrechtse Boekhouder. Zij vormen de redactie, zij houden van boeken, dus gingen zij boekhouden. En hoe reageerde Volkskrant-recensent Arjan Peters op dit initiatief? Het tijdschrift “biedt gedetailleerde antwoorden op vele vragen die je jezelf nog nooit gesteld had. …”. Precies! Het blad zoekt niches op, waar niemand aan gedacht heeft. Voor de liefhebber én de specialist!

In het algemeen gaat De Utrechtse Boekhouder over schrijvers die op de een of andere manier iets met Utrecht hadden, er geboren of gestorven zijn, gestudeerd of gewerkt hebben, en alles daartussen. Lees verder >>

15 – 26 september: Week van de Afrikaanse roman

Van 16 t/m 25 september 2016 wordt in Nederland en Vlaanderen voor de tweede keer de Week van de Afrikaanse roman gehouden, een leesbevorderingscampagne die aandacht wil vragen voor Afrikaanstalige romans in Nederlandse vertaling. Het doel van deze campagne is om in Nederland en Vlaanderen brede en duurzame aandacht te genereren voor de Afrikaanse roman.

Vijf Zuid-Afrikaanse schrijvers komen speciaal voor de Week van de Afrikaanse roman naar de Lage Landen: Simon Bruinders, Lien Botha, Marlene van Niekerk, Francois Smith en Marita van der Vyver. Lees verder >>

Ik had zoiets van: “Lang leve de van-citaties!”

Door Gillan Wijngaards
(student Nederlandse Taal en Cultuur, Leiden)

Ze zijn vaak een onderdeel van de top 10 grootste taalergernissen onder Nederlanders. Zinnen als Ik had zoiets van: “Nee dankjewel!” of Toen zei ik van: “Eindelijk” zijn volgens velen geen prachtige voorbeelden van de Nederlandse taal. Toch worden ze, ondanks de ergernissen, door iedereen overweldigend veel gebruikt: man en vrouw, rijk en arm, hoogopgeleid en laagopgeleid. Maar waarom? Wat is de functie van deze eigenaardige, gehate constructie? Iedereen die de zogeheten van-citaties onnodig vindt zou toch eens goed moeten opletten waarom en hoe ze eigenlijk gebruikt worden, want er zijn genoeg redenen voor het gebruik. Open daarom uw taalpuristische hart en omarm dit lelijke eendje van de Nederlandse taal.

Nog een jaar

De oorsprong van de van-citaties ligt waarschijnlijk bij de Engelse ‘I was like’– constructie. Lees verder >>

Te verschijnen: Een nieuwe editie van Felix Timmermans’ Pallieter

Timmermans-PallieterVolgende week verschijnt een nieuwe editie van Felix Timmermans’ Pallieter bij Uitgeverij Polis, bezorgd door Wendy Lemmens en met een nawoord van Kevin Absillis. In een paradijselijk landschap geniet Pallieter als een nieuwe Adam gulzig van het leven. Op een dag ontmoet hij zijn Eva, die Marieke blijkt te heten. Zij houden van elkaar en hun liefde wordt bezegeld met een drieling. Wanneer zijn ongerepte vallei aan de industrie en het grote geld wordt geofferd, trekt Pallieter met zijn gezin de wijde wereld in.

Pallieter (1916) is een verrukkelijke ode aan de natuur, het volle leven en de universele broederschap. Lees verder >>

Pas verschenen: Taal is business

Taalisbussiness-429x600We merken allemaal in ons dagelijks leven dat de impact van de internationalisering en de wereldhandel ook effect heeft op de communicatie en de wijze waarop nieuwe producten en diensten ons worden aangereikt. Het belang van taal en – vaak erg gespecialiseerde – communicatie is onmiskenbaar voor de economie. Maar hoe kan taal nu verbonden worden met business? Wat zijn de uitdagingen, en dan vooral de talige uitdagingen, waarmee bedrijven en instellingen te maken krijgen? En hoe gaat een multiculturele samenleving om met informatievoorzieningen? In dit boek toont Frieda Steurs, hoogleraar terminologie en taaltechnologie, met tal van voorbeelden uit verschillende domeinen aan dat de taalindustrie een feit is geworden.

Lees verder >>

Frieda Steurs nieuwe directeur Instituut voor de Nederlandse Taal

De Raad van Toezicht van het Instituut voor de Nederlandse Taal heeft prof. dr. Frieda Steurs benoemd tot nieuwe directeur. Zij wordt de opvolger van prof. dr. Martin Everaert en treedt in het najaar van 2016 in dienst.

Frieda Steurs (1958) is als hoogleraar verbonden aan de faculteit Letteren van de KU Leuven, campus Antwerpen. Haar onderzoek richt zich op vaktaal en gespecialiseerde communicatie in bedrijven en internationale instellingen. Daarnaast is Frieda Steurs voorzitter van de normcommissie voor terminologie bij NEN (Nederlands Normalisatie-instituut), en voorzitter van TermNet, het internationale netwerk terminologie. Ook is ze gastprofessor terminologiestudies aan de universiteit van Angers (UCO-IPLV) in Frankrijk, en research fellow aan de Universiteit van de Vrijstaat, Bloemfontein in Zuid-Afrika.

In het najaar van 2016 start Frieda Steurs in haar nieuwe functie als directeur van het Instituut voor de Nederlandse Taal in Leiden, een voortzetting van het Instituut voor Nederlandse Lexicologie (INL). Het vernieuwde instituut met een bredere taakstelling zal een centrale positie innemen in het Nederlandse taalgebied op het vlak van het wetenschappelijk verantwoord ontwikkelen, bewaren en duurzaam beschikbaar stellen van taalmateriaal. Het Instituut voor de Nederlandse Taal staat in voor het aanmaken, archiveren en onderhouden van corpora, lexica, woordenboeken en grammatica’s voor het Nederlands, en levert daarmee noodzakelijke bouwstenen voor de bestudering van de Nederlandse taal.

Etymologie: wieler

Door Michiel de Vaan

wieler zn. ‘fiets’

Nnl. wieler ‘vélocipède’ (1867), tweewieler (1870), driewieler (1870), snelwieler (1884). Kort voor 1870 bewust gevormd bij het ww. Mnl. Nnl. wielen ‘wentelen, ronddraaien’, naar voorbeeld van draaier bij draaien.

wieleren ww. ‘fietsen’

Nnl. wieleren ‘met den wieler rijden’ (1867).

wieler- ‘fiets-’

Nnl. wielermanie (1869), wieler-clubs (1887), wielertocht (1892).

wielrijder zn. ‘fietser’

wielrijders (1877), wielrijdersgezelschap (1882); wielrijden ‘fietsen’ (1888). Het zn. is eerder opgekomen dan het ww. Waarschijnlijk gevormd naar analogie van paard-rijden.

wielrennen ww. ‘om het hardst met de fiets rijden’

wielrenner (1889), wielrennen (1894). Waarschijnlijk naar analogie van paardenrennen (19e eeuw), paerderennen (Vondel).

Formatief evalueren bij Nederlands

Samen met mijn Joanneke Prenger (basisonderwijs) heb ik, Gerdineke van Silfhout (voortgezet onderwijs) de afgelopen tijd vormen van formatief evalueren bij taal/Nederlands ontsloten op de website Formatief evalueren bij Nederlands.

  • Voor basisonderwijs de leesgesprekken (docent-leerling gesprekjes rond een tafel vol boeken) om te achterhalen wat leesvoorkeuren, stijlen, motivatie en vaardigheid
  • Voor het voortgezet onderwijs het formuleren van leerdoelen, geven van (peer)feedback en werken met rubrics en succescriteria bij schrijfvaardigheid met lesvoorbeelden die docenten kunnen downloaden.

Bij Lees meer en Zelf aan de slag vind je de recente literatuur over dit onderwerp, links naar tools, apps, websites etc.

Het beoordelen van schrijfvaardigheid. Een socratisch gesprek

Verslag van de zaterdag gehouden dag Nederlands Nu, voor leraren Nederlands

Door Henk ter Haar

Anne Veentsra, leraar Nederlands aan het 4e gymnasium in Amsterdam leidt het beoordelen van schrijfopdrachten in aan de hand van een beoordelingsmodel dat hij op het bord laat zien. Hij legt uit dat het voor hem al heel lang niet goed voelt om een 4,9 of een 6,3 voor een schrijfopdracht te geven. Want wat zegt dat nu helemaal? 

Het leren stopt bovendien bij het terugkrijgen van een cijfer. Bijvoorbeeld 4.9. We moeten dan ook niet alleen het eindproduct beoordelen, maar ook het proces beoordelen.  Lastig hierbij is dat leerlingen ook een cijfer verwachten en daar een deel van hun motivatie uithalen voor het werken aan schrijfopdrachten.  Het uiteindelijke doel van jou als leraar zou dan ook moeten zijn elke  leerling een 10 te geven. En die 10 zou moeten staan voor: het is goed, voldaan.
De vraag die wij ons moeten stellen is hoe we leerlingen feedback zouden kunnen geven op schrijfproducten ( of andere onderdelen ) en tegelijk de leerling gemotiveerd te houden.  En dat is niet zo eenvoudig. Want wat doet de leerling als hij voor andere vakken wel cijfers krijgt en voor Nederlands niet (of veel minder). Gaat hij dan nog aan het werk voor ons vak?
Lees verder >>

Bekroningen Academische Jaarprijzen MNL 2016 bekend

De bekroningen van de Academische Jaarprijzen van de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde zijn bekend. Ze worden dit jaar voor de tweede keer uitgereikt. Deze jaarlijkse prijzen bekronen de beste masterscriptie, het beste academische artikel en de beste dissertatie op het gebied van de Nederlandse taalkunde of de Nederlandstalige en Afrikaanse letterkunde.

In 2016 was de Nederlandse en/of Afrikaanse letterkunde aan de beurt. Lees verder >>