Auteur: Redactie Neerlandistiek

‘Vis voor altijd’: Gery Helderenberg, een kennismaking

Door Peter J.I. Flaton 

Een aristocratisch dichterschap, zo typeert Rudolf Van De Perre dat van Helderenberg (dichternaam van Hubert Buyle, 18-01-1891- 09-12-1979) in “De geestelijk-literaire nalatenschap van Gery Helderenberg”, in: Verslagen en mededelingen van de Koninklijke Academie voor Nederlandse letterkunde (nieuwe reeks), 1991, 27-42. Een aanwijzing daarvoor is, dat dertig dichtbundels in bibliofiele uitgaven verschenen. Toegankelijk voor een groter publiek werd dit oeuvre pas in 1961 (de dichter was toen 70) met de publicatie van Liefde en dood, een door Piet Thomas ingeleide anthologie en Ante terminum, een door de dichter zelf verzorgde selectie. Pas met het verschijnen van Verzamelde gedichten (in 1978), samengesteld door andermaal Thomas, kwam er een ruime collectie op de markt (al is die nog niet de helft van het totaal).  Vandaar dat literair Vlaanderen verrast was, toen hem in 1975 de Driejaarlijkse Staatsprijs werd toegekend want inderdaad: wie is  deze onbekende? 

Lees verder >>

Dansen van woede

Door Jos Houtsma

In 2012 heb ik in mijn proefschrift over het Zutphens Handschrift en de overlevering van liedjes kritiek geleverd op het gemak waarmee in de literatuurwetenschap tekstuele verschillen tussen verschillende versies van liedjes worden toegeschreven aan processen die plaats vinden in de mondelinge overlevering. Ik kwam tot de conclusie dat variabiliteit in teksten van populaire liedjes, in een cultuur die het schrift kent, natuurlijk kan zijn ontstaan in een proces van mondelinge overlevering maar net zo goed het gevolg kan zijn van ingrepen die met de pen op papier zijn uitgevoerd. Wat er precies in de overlevering met liedteksten gebeurt is vaak moeilijk of niet ter achterhalen. 

Een interessante illustratie van de lotgevallen van liedjes in de zestiende en vroege zeventiende eeuw vormen twee politieke liedjes die ik in dit stuk aan de orde wil stellen.

Lees verder >>

Call for Papers: Over vossen en vissen

Interdisciplinaire benaderingen van het middeleeuwse dier en zijn voortleven
Universiteit Antwerpen, 15-18 september 2021

Roman de Renart (Paris, Bibliothèque nationale de France, fr. 12584, f°. 102v/103v)

De International Reynard Society bestudeert de rol van dieren in de Europese literatuur van de middeleeuwen en haar voortleven. De aandacht gaat vooral uit naar dierenepiek, fabels en boerden. Het 24ste internationale colloquium van de Society vindt plaats aan de Universiteit Antwerpen van 15 tot 18 september en wordt georganiseerd door het Instituut voor de Studie van de Letterkunde in de Nederlanden (isln) in samenwerking met de Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience en het Reynaertgenootschap.

Lees verder >>

meetlint / rolmaat

Verwarwoordenboek Vervolg (174)

Door Jan Renkema

In het Verwarwoordenboek worden zo’n 500 woordparen behandeld met vaak onduidelijke verschillen: afgunst-jaloezie, bloot-naakt, geliefd-populair, plaats-plek, enz. Talrijke lezers hebben woordparen aangedragen met het verzoek om ook die te behandelen. Vandaar deze wekelijkse rubriek.

Mocht u ook een ‘verwarpaar’ behandeld willen zien, plaats dan een reactie onder deze rubriek. Kijkt u dan wel even op de website om te zien of de woorden al zijn opgenomen.

meetlint / rolmaat  

Deze ‘lintmeters’ verwijzen naar verschillende soorten ‘meetgerei’.

Lees verder >>

Nagraadse Studiegroep vir Afrikaans en Nederlands (NSAN)

Door Alwyn Roux

Nerina Bosman en Wannie Carstens (2020) skryf in Tussen geleentheid en uitdaging. Die Nederlandistiek in Suid-Afrika wat in De Lage Landen in Februarie verskyn het dat “daar steeds ʼn gesonde belangstelling in die bestudering van Nederlands as akademiese terrein” in Suid-Afrika bestaan; dit blyk veral uit “nagraadse skripsies, verhandelinge, en proefskrifte van studente”, asook die publikasies in akademiese tydskrifte. Verder noem hulle dat “[s]amewerking tussen individuele navorsers en hulle nagraadse studente in beide die Lae Lande en Suid-Afrika […] eweneens ʼn goed gevestigde gebruik” is “met gedeelde publikasies en navorsingsprojekte”. Alhoewel, soos Carstens en Bosman (2020) tereg opmerk, is daar talle uitdagings vir die Neerlandsitiek in Suid-Afrika “as gevolg van die politieke klimaat en die tersiêre omgewing waarin ons in Suid-Afrika werk”, wat onder andere befondsing en krimpende studentegetalle insluit.

Lees verder >>

Van Deel en geheel

Door Jos Joosten

Zaterdag verscheen na dertig jaar de laatste ‘Letter & Geest’, de boekenbijlage van Trouw. Dat betekende uiteraard veel nabeschouwing en terugblik. Mooi nummer, maar wat een rare uitglijer op het eind! Bijna veertig jaar was Tom van Deel het gezicht van de literatuurkritiek in het dagblad. Van Deel stopte als criticus in 2008 en overleed bijna een jaar geleden.

Lees verder >>

Nieuwe Mededelingen, nieuwe perspectieven

Over verdraagzaaamheid, dwarsheid, vrouwelijke seksualiteit, een molenaar en een Pruisisch lied

Onlangs zag het nieuwe nummer van de Mededelingen van de Stichting Jacob Campo Weyerman het licht, het eerste nummer van jaargang 43: ruim negentig bladzijden met bijzondere artikelen over Nederlandse en Duitse literatuur en de daarin beschreven levens. De artikelen reiken van de jeugd- en leerjaren van de in heel Europa befaamde Bernardus Nieuwentyt (1654-1718) tot het lievelingsverhaal van Multatuli. In het openingsartikel van Rietje van Vliet over ‘de molenaar van Sanssouci’, het verhaal waar Multatuli zo dol op was, komt de Verlichting als bron van inspiratie aan de orde.

Lees verder >>

2-3 oktober 2020: 9e DRONGO talenfestival geheel online

De 9e editie van het DRONGO talenfestival heeft het thema (de toekomst van) Lezen en vindt vanwege de coronacrisis geheel online plaats op 2 en 3 oktober op www.drongotalenfestival.nl.

Op de volledig nieuw gebouwde festivalwebsite kunnen de bezoekers twee dagen rondstruinen tussen online aangeboden activiteiten: livestreams met talkshows, webinars, vooraf opgenomen presentaties, Pecha Kucha’s, taalspellen en Labs. 

Lees verder >>

De onverschrokken adelaar

Twee dichters over Leopold, die Cheops schiep

Door Danny Habets

Dit bericht verscheen eerder op het blog van Danny Habets

Dichters schrijven en dichten vaak over het dichten en over andere dichters. Zo schreef Ida Gerhardt verscheidene gedichten over haar leermeester, de grote dichter J.H. Leopold. Drie daarvan verschenen in de bundel De Hovenier uit 1961. Deze gedichten bieden een interessante blik op het dichterschap van beiden, en roepen bovendien een gedicht van H. Marsman over Leopold in herinnering. Het gedicht van Marsman is in deze beschouwing het vertrekpunt. Vervolgens komen drie gedichten van Gerhardt uitvoerig aan de orde, waarin duidelijk overeenkomsten zijn te vinden met woorden en beelden die Marsman gebruikt.

Lees verder >>

Antonio Gramsci en Frieslands volksleven

Door Abe de Vries

Na Karl Marx en Friedrich Engels is de Italiaanse filosoof Antonio Gramsci (1891-1937) waarschijnlijk de invloedrijkste marxist uit de hele West-Europese geschiedenis. Deze kleine, misvormde Sardijn werd in november 1926 door de fascisten van Mussolini gearresteerd en schreef in de gevangenis, in enigszins verhullende taal (want onder het toeziend oog van de censuur), reeksen notities over cultuur, macht en politieke theorie.

Lees verder >>

Literaire Lokienprijs voor ‘chapbooks’ van De Nieuwe Oost | Wintertuin

De tweejaarlijkse Lokienprijs, ter grootte van 7500 €, is bedoeld voor een literaire organisatie, instelling of initiatief, werkend in de geest van schrijver Sybren Polet (1924-2015). Een tegenwoordig wat onderbelichte activiteit van Polet is zijn langjarige inzet voor de financiële situatie van (beginnende) auteurs. Polet stond onder meer aan de wieg van het Letterenfonds.

In veranderende tijden wordt er anders tegen steun en begeleiding van auteurs aangekeken en geëxperimenteerd met nieuwe manieren om het werk van debutanten onder de aandacht te brengen. De jury van de Lokienprijs meent dat het initiatief Chapbooks van De Nieuwe Oost | Wintertuin, uitgegeven door Wintertuin Uitgeverij, zo’n eigentijdse vorm van ondersteuning en begeleiding van debuterende auteurs is. Het oudere fenomeen van het chapbook heeft, geïnspireerd op de populariteit van het hedendaagse zine of little magazine, in de ontwikkeltrajecten van De Nieuwe Oost | Wintertuin een heel nieuwe, vitale vorm gekregen. Aandacht wordt daarbij niet alleen besteed aan de uitgave zelf, maar ook aan de (vaak multimediale) presentatie en verdere promotie van het werk.

Lees verder >>

Henkerige Henk als Elckerlijc

Door Marie-José Klaver

Henk van Doorn uit Uit het leven van een hond van Sander Kollaard is een doodgewone man die houdt van kaas, karnemelk, zijn rust, zijn hond, zijn werk en penetreren. Misschien is Henk wel het monument voor de gewone witte man waar Arjen van Veelen zo naar  verlangt. Alleen is Kollaards Henk nog lang niet dood. Hij zal naar Van Veelens smaak ook iets te hoog opgeleid zijn en hij heeft een deugberoep: verpleegkundige. Van Veelen verklaarde onlangs in NRC Handelsblad de gewone witte man dood, overbodig gemaakt door vrouwen en machines. Het enige dat volgens Van Veelen overblijft is ‘foutelijkheid’ en in de toekomst hopelijk een standbeeld. 

Lees verder >>

ik tracht op poëtische wijze: Luceberts school der poëzie

Door Peter J.I,. Flaton

Aldus de eerste regel van het 2e gedicht in de 2e afdeling van Luceberts in 1952 verschenen debuut: Apocrief/De analphabetische naam. Daarmee is de toon gezet: die van een versinterne expliciet verwoorde poëtica waarin de dichter (immers) zijn visie op de taak van de schrijver en de functie van de literatuur onder woorden brengt: “ik tracht op poëtische wijze / dat wil zeggen / eenvouds verlichte waters / de ruimte van het volledig leven / tot uitdrukking te brengen”. 

Lees verder >>

Vergeten kennis

Reinhart Fuchs als het achterdoek van Van den vos Reynaerde

Door Jan de Putter

Onvermijdelijk geraakt het werk van richtinggevende onderzoekers op een gegeven moment uit de mode. Na hun pensionering of dood worden hun bevindingen eerst verouderd genoemd, daarna als achterhaald bestempeld en ten slotte vergeten. Dat is het lot van het werk van de grote Reynaertonderzoeker J.W. Muller. Zijn werk getuigt echter van zo’n grote kennis van de stof, dat het altijd de moeite loont, na te gaan wat de oude meester erover schreef. 

Lees verder >>

We Gaan Raket Nu

Door Kristel Doreleijers

Feestje vanavond? Van plan om even lekker ‘los’ (of loesoe) te gaan? Zie je jezelf al ‘hard gaan’ op de muziek? Of wil je echt ‘hélemaal naar de klote gaan’? Vergeet alles van dit. Ga raket! Gerard Joling helpt je een handje, samen met rapper Poke. Het duo brengt in hun single ‘We Gaan Raket Nu’, gelanceerd op 3 juli 2020 (nu!), een ode aan het Raketijsje. Tenminste, dat is wat het AD kopt: ‘Geer brengt met rapper Poke ode aan de Raket’. In de videoclip zie je Gerard en rapper Poke door de ruimte vliegen en landen in een volksbuurt, waar een ijskar klaarstaat om een feestje te bouwen in de straat. Maar slaan de lyrics van de single echt alleen op het sinds 1962 meest gelikte waterijsje van Nederland? 

Lees verder >>

Het gewicht van een punt

Wonen in gedichten (12)

Door Judit Gera
Dit gedicht is geschikt voor beginners
en hoort bij de categorie Dood,

In de serie Wonen in gedichten bespreekt Judit Gera, hoogleraar in Boedapest, gedichten uit de Nederlandstalige literatuur, ten behoeve van het onderwijs in de Neerlandistiek extra muros (buiten het taalgebied). Vandaag: ‘ze kwam en ging soms’, van Mirjam Van hee (1952).

Lees verder >>

P.C. Boutens’ Emmaüs: een tussenspel

Door Peter J.I. Flaton 

Druk in de weer met zijn vertalingen van Homerus’ Odyssee (in 1937 verschenen) en Ilias (waarvan Boek I in 1939 het licht zag; Boutens kreeg er uiteindelijk 14 af die werden gepubliceerd in deel VII van de Verzamelde werken in 1954), werkte hij ‘nebenbei’, zo is de suggestie, aan wat zijn laatste dichtbundel zou worden: Tusschenspelen uit 1942. 

Lees verder >>

Het onnavolgbare onnavolgbaar

Door Ronny Boogaart

‘De pest heerst, we moeten ons verdedigen, dat is duidelijk. Ach was alles maar zo eenvoudig!’ En dan begon hij weer over zijn zin.

In deze Coronatijd voel ik me soms als de ambtenaar Joseph Grand in De Pest van Camus. Terwijl de ziekte langzaamaan de stad Oran in z’n greep krijgt, maakt Grand zich vooral zorgen over de bijvoeglijke naamwoorden in de eerste zin van een manuscript waaraan hij al heel lang werkt. Zo hoorde ik in de eerste weken van de Coronacrisis mijn partner aan de telefoon tegen een collega over mij zeggen: ‘O, goed hoor, hij houdt zich al twee dagen bezig met de betekenis van het woord onnavolgbaar’.

Twee letterlijke betekenissen

Twee dagen? Het was twee weken daarvoor begonnen toen Jos Joosten hier op Neerlandistiek zei dat Dimitri Verhulst onnavolgbaar Nederlands schrijft:

  • Dat alles afwisselend in gemeenplaatsen uit de hardboiled-cliché-fabriek en – letterlijk – onnavolgbaar Nederlands.
Lees verder >>

31 augustus 2020, Leiden: negenentwintigste Bert van Selm-lezing

Op maandag 31 augustus 2020 zal in Leiden de negenentwintigste Bert van Selm-lezing plaatsvinden met de voordracht van dr. Rick Honings (Universiteit Leiden) onder de titel: 

‘Het eiland van vuurrazernij’. De Krakatau-ramp van 1883 en de Nederlandse literatuur 

 ‘Het eiland van vuurrazernij’. Met die woorden typeerde Louis Couperus de Krakatau. De vulkaan was zo beroemd, dat hij hem op zijn rondreis door Indonesië met eigen ogen wilde zien en erover schreef in Oostwaarts (1923). Veertig jaar daarvoor, op 27 augustus 1883, was de vulkaan in alle hevigheid uitgebarsten. De kracht van de eruptie was ongekend en veroorzaakte tientallen meters hoge tsunami’s die de kusten overspoelden, met tienduizenden doden tot gevolg. De ramp was de eerste die buiten de landsgrenzen plaatsvond en zoveel aandacht kreeg in Nederland. Dat kwam omdat Indië in 1883 een kolonie van Nederland was. Op verschillende plaatsen werden literaire liefdadigheidsactiviteiten georganiseerd, waaraan schrijvers van naam en faam meewerkten. Omdat de ramp tot de verbeelding sprak, heeft die ook zijn sporen nagelaten in jeugdboeken. In deze lezing gaat Rick Honings in op de literaire verwerking van de ramp in de Nederlandse literatuur in het licht van het koloniale verleden.

Lees verder >>

effect / affect

Verwarwoordenboek Vervolg (173)

Door Jan Renkema

In het Verwarwoordenboek worden zo’n 500 woordparen behandeld met vaak onduidelijke verschillen: afgunst-jaloezie, bloot-naakt, geliefd-populair, plaats-plek, enz. Talrijke lezers hebben woordparen aangedragen met het verzoek om ook die te behandelen. Vandaar deze wekelijkse rubriek.

Mocht u ook een ‘verwarpaar’ behandeld willen zien, plaats dan een reactie onder deze rubriek. Kijkt u dan wel even op de website om te zien of de woorden al zijn opgenomen.

effect / affect

De woorden verschillen in betekenis.

Lees verder >>