Auteur: Redactie Neerlandistiek

Afgelopen januari

Uit nieuwsbrief De Haagse Stemming NRC 05.03.2021 (fragment)

Door Siemon Reker

Interessant nieuws afgelopen vrijdag als opening van die plezierige nieuwsbrief van NRC Handelsblad, De Haagse Stemming. (Voorzover ik weet kost het abonneren daarop niets.) Het s-woord klinkt weer aan het Binnenhof!

Het s-woord betreft dus stikstof, in het volgende tekstje gaat het over het k-woord, maar genoeg over deze alfabet-woorden (het is een apart stukje waard), want volgens de nieuwsbrief is het weer in zekere zin crisis, “na een nieuwe stikstofuitspraak van de Raad van State afgelopen januari.” Het is niet waarschijnlijk dat veel lezers over de geciteerde tekst zullen vallen, en als ze dat wel doen betreft het allicht ouderen onder hen.

Lees verder >>

Uit: F Bordewijk, Karakter (1938)

Door Frank Willaert

De roman Karakter van F. Bordewijk uit 1938 vormt een variant op een eeuwig verhaal, de strijd op leven en dood tussen een vader en zijn zoon, hier de even imponerende als harteloze Dreverhaven en diens buitenechtelijke zoon Jacob Katadreuffe. Die laatste zet alles op alles om als zoon van een arme ongehuwde moeder zijn doel vn sociale promotie tot advocaat te bereiken. Daarbij wordt hij tegengewerkt door zijn vader, die hem tot driemaal toe failliet wil laten verklaren. Het verhaal van de genadeloze strijd tussen twee even onbuigzame karakters lijkt te eindigen de overwinning van de zoon, maar deze bekoopt die overwinning met het besef dat dat hij van een trouwe vriendschap verwijderd blijft, dat hij de ware liefde heeft gemist, dat hij zijn stervende moeder nooit nabij is kunnen komen en dat de overwinning op zijn vader ook ten koste van hemzelf is gegaan.

Moi Forum! Veur Mekoar: Het Gronings vieren in de Meertmoand Streektoalmoand

(persbericht Centrum voor Groninger Taal & Cultuur)

Het is Meertmoand Streektoalmoand, de maand waarin we traditiegetrouw onze streektaal vieren. Centrum Groninger Taal & Cultuur (CGTC) pakt deze maand vooral digitaal uit met een breed pakket aan activiteiten rondom de Groninger taal. Door de aanhoudende coronabeperkingen kan de Dag van de Grunneger toal ook dit jaar in maart in de fysieke vorm niet plaatsvinden. CGTC slaat daarom opnieuw de handen ineen met Forum Groningen en komt op zaterdagavond 20 maart met de tweede editie Moi Forum! Veur Mekoar. Het programma wordt om 20.00 uur uitgezonden via Podium TV (Ziggo kanaal 35, Kabelnoord kanaal 19) en via Platform F, het online mediakanaal van het Forum. De talkshow in en over het Gronings werd vorig jaar ontwikkeld en in september dat jaar live uitgezonden vanuit de RaboStudio in het Forum. De tweede editie heeft een iets andere opzet.

Lees verder >>

De ene uitgangs-t is de andere niet

Door Gerard Kempen

De mentale processen die u uitvoert terwijl u deze tekst leest, zijn gespitst op herkenning van woorduitgangen en op berekening van de grammaticale implicaties ervan. Het experiment van Marijke Den Belder en Esther Ruigendijk, gerapporteerd in hun bijdrage aan Neerlandistiek.nl van 2 maart jl., laat dit fraai zien aan de hand van (werk)woorden die eindigen op een –t. Er zijn meer gegevens die deze conclusie ondersteunen. Zo’n 25 jaar geleden heb ik samen met twee Leidse doctoraalstudenten Cognitieve Psychologie (Andress Kooij en Theo van Leeuwen) een experiment uitgevoerd om te bepalen in hoeverre lezers gebruikmaken van de uitgangs-t in werkwoorden waarvan de stam eindigt op –d (bijvoorbeeld in hij verwedt zijn laatste centen vergeleken met hij verkwist zijn laatste centen en hij vergokt zijn laatste centen). De lezers (universiteitsstudenten) voerden een leestaak uit terwijl hun oogbewegingen werden gemeten. Oogbewegingen en -fixaties laten conclusies toe met betrekking tot de verwerkingstijd die nodig is om gelezen woorden, woordgroepen en zinnen te begrijpen.

Lees verder >>

Joost Oomen leest Gerrit Krol

Het verblijf (dag 154)

STEUN ONS IN DE VERBLIJFKOSTEN

Joost Oomen is dichter, schrijver en performer. In 2020 bracht hij zijn debuutroman ‘Het Perenlied’ uit. Gerrit Krol (1934-2013) schreef romans en gedichten, en het verschil tussen de twee was soms moeilijk te zien.

Presentatie, format, productie, vogels en muziek: Michiel van de Weerthof. Het verblijf wordt mede mogelijk gemaakt door de Nederlandse Taalunie.

Wanneer bovenstaande Spotify-versie niet werkt kunt u Het verblijf ook hier beluisteren.

Windhandel vanuit de Beurs van Berlage

Op 10 maart 2021 speelt Theater Kwast eenmalig een geënsceneerde leesvoorstelling van Quincampoix of de windhandelaars, een 18e-eeuws blijspel dat voor de Amsterdamse Schouwburg werd geschreven door Pieter Langendijk (183-1756). In een Engelstalige versie van dit wervelende  stuk over de verpletterende financiële bubbel van 1720 worden kijkers via een livestream vanuit de Beurs van Berlage meegenomen naar het beruchte 18e-eeuwse koffiehuis Quincampoix, waar gespeculeerd wordt dat het een lieve lust is, met alle dramatische gevolgen van dien. Deze livestream is onderdeel van het (online)jaarcongres van de Werkgroep van de Achttiende eeuw: Making sense of finance, maar vrij beschikbaar voor alle theaterliefhebbers.

Lees verder >>

Oproep: word lid van de werkgroep ‘Vereniging Het Bilderdijk-Museum’

De Vereniging ‘Het Bilderdijk-Museum’ heeft sinds zomer 2018 de status van ‘Werkgroep’ van de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde verkregen. Elk jaar vindt er in Leiden een lezingenmiddag plaats en wordt het Jaarboek Bilderdijk uitgegeven, met interessante bijdragen over Bilderdijk en zijn tijd(genoten).

Lees verder >>

inhalen / passeren

Verwarwoordenboek vervolg (208)

Door Jan Renkema

In het Verwarwoordenboek worden zo’n 500 woordparen behandeld met vaak onduidelijke verschillen: afgunst-jaloezie, bloot-naakt, geliefd-populair, plaats-plek, enz. Talrijke lezers hebben woordparen aangedragen met het verzoek om ook die te behandelen. Vandaar deze wekelijkse rubriek.

Mocht u ook een ‘verwarpaar’ behandeld willen zien, plaats dan een reactie onder deze rubriek. Kijkt u dan wel even op de website om te zien of de woorden al zijn opgenomen.

inhalen / passeren               

De woorden worden door elkaar gebruikt, maar hebben soms ook nog een ander betekenisaspect.

Lees verder >>

Even afmaken – wie is er hier de baas eigenlijk?

Door Siemon Reker

Wekelijks de vrijdagse persconferenties van premier Rutte volgen, betekent in elk geval veertiendaags dingen horen terugkomen. Al heel snel – ik denk dat het begon in april 2013 maar misschien was het eerder – blokkeerde de heer Rutte journalisten die hem probeerden te onderbreken met een even vriendelijk als beslist Ik maak het even af. Beslist inderdaad maar het klinkt heel wat vriendelijker dan “ik ben even aan het woord, ja?”

Lees verder >>

006 – De Nieuwe Contrabas podcast – Nouveau Candlelight

Aflevering 6 alweer van De Nieuwe Contrabas Podcast. Chrétien is blij met burgemeester Bruls. Arie Storm en de nouveau roman gaan hand in hand. Dean Bowens gedicht grenst aan Candlelight. Gast Marika Keblusek tipt de onvergelijkbare Janet Malcolm. En gelukkig is er Tommy, want er is altijd wel een Tommy.

Noot: Toen we de podcast opnamen, had Marieke Lucas Rijneveld zich nog niet teruggetrokken als vertaler. Dat verandert niks aan de droevige droeftoeterigheid van de hele ‘kwestie’.

Lees verder >>

RUG digitaliseert 100.000 objecten uit haar academisch erfgoed

(Persbericht RUG)

De Rijksuniversiteit Groningen (RUG) digitaliseert een omvangrijk deel van haar academisch erfgoed. Doel van het project ‘Spotlight’ is om meer dan 100.000 verschillende objecten online toegankelijk te maken: van de eerste boeken van de Universiteitsbibliotheek (UB) uit de 15e en 16e eeuw, tot de eerste foto’s van hunebedden, het oudste wetenschappelijke instrument van de universiteit en honderden boeken in het Gronings.

Lees verder >>

Fabels en feiten over de tussen-en in samenstellingen (slot): analogie en ritme

Door Arina Banga, Esther Hanssen en Anneke Neijt

Spellingrebel Trouw heeft per 1 januari na vijftien jaar ‘witte’ spelling toch de officiële ‘groene’ spelling geaccepteerd. Hoewel wit en groen voor de meeste spellingkwesties nauwelijks van elkaar verschillen, lopen ze uiteen voor de samenstellingen, woorden als pannenkoek en aardbeienjam. Tijd om de balans op te maken – want we weten inmiddels meer over tussenklanken in samenstellingen. De vorige delen gingen over de uitspraak, de betekenis, de varianten in de uitspraak en de effecten van een n meer of minder in de spelling. Deze laatste aflevering gaat over analogie en ritme, om het idee te ontzenuwen dat de tussenklank alleen maar te maken heeft met meervoudigheid.

Lees verder >>

Wat gebeurt er als een nonsenswerkwoord op een -t eindigt in de ik-vorm?

Door Marijke De Belder en Esther Ruigendijk

Tijdens een experiment dat op 23 februari 2021 op Taalpost verscheen, hebben 800 moedertaalsprekers aangegeven of ze nonsenswoorden als werkwoorden of als zelfstandige naamwoorden ervaren. Ze moesten dan bijvoorbeeld kiezen tussen ‘ik splum’ (werkwoord) en ‘een splum’ (zelfstandig naamwoord). Het werkwoord stond altijd in de eerste persoon enkelvoud (de ik-vorm). Alle nonsenswoorden in dit experiment bestonden uit één lettergreep. De nonsenswoorden waren zo geselecteerd dat ze zo min mogelijk leken op bestaande Nederlandse woorden.

Lees verder >>

Verloren in vertaling

Over Gorman en Rijneveld

Door Jos Joosten

Het strovuur rond de vertaling van het werk van dichteres Amanda Gorman door Marieke Lucas Rijneveld is, anders dan het lijkt, helemaal geen literaire kwestie maar een cynisch commercieel conflict, waarover je in een sombere bui droef zou kunnen worden en in realistischer stemming kunt verzuchten: tsja zo gaat dat.

Twee maanden geleden wist niemand in Nederland nog wie Amanda Gorman was. Geen enkel dag- of weekblad (zo bewijst Lesixnexis), maar ook nul obscure website of marginaal literair tijdschrift. Al evenmin was zij al langer in het vizier van een poëzieredacteur van, bijvoorbeeld, de ‘alom gerespecteerde’ uitgeverij Meulenhoff.

Lees verder >>

Sitkamer: Maak jouself (on)gemaklik

In gesprek met Yves T’Sjoen en Alfred Schaffer

Sitkamer is ’n spiksplinternuwe podsending vir enigeen wat belangstel in gesprekke oor Afrikaanse letterkunde. Met ’n uitgesoekte geselskap neem Mercy Kannemeyer die leiding in die eerste gesprek tussen Bibi Burger, Earl Basson, Janien Linde, Alwyn Roux en Remona Voges-Van Huyssteen oor die betekenisassosiasies van ’n sitkamer. Daarnaas gesels Alwyn met Yves T’Sjoen oor die Gentse Sentrum vir Afrikaans en die Studie van Suid-Afrika en Mercy met die PC Hooft-pryswenner vir poësie Alfred Schaffer. Angie Gallagher is Sitkamer se formidabele redigeerder en Franco Prinsloo die komponis agter die temalied. Met trots geborg deur die Afrikaanse Taalraad (ATR) en die Internasionele Vereniging vir Afrikaans (IVA).

005 – De Nieuwe Contrabas podcast – Empathie & Laminaat

Literatuur op tv dreigt vooral weer over BN-ers te gaan, vreest Chrétien tussen het laminaat leggen door. En nog meer slecht nieuws: de literaire krantenrecensie krimpt ineen tot postzegelformaat. Ondertussen leest Hans eindelijk een vrouw, Ali Smith, en geniet Chrétien van het intense proza van Marguerite Duras. Verder een wervelend gesprek met bibliothecaresse Marjolein Hordijk over een leeslijst die beoogt van aspirant-artsen invoelende dokters te maken.

Lees verder >>

Symposium rond het thema Witte Onschuld

Op woensdag 24 maart organiseert de vakgroep Nederlands van het Departement Moderne Talen van de Universiteit van Luik een symposium met prof. dr. Gloria Wekker rond het thema Witte Onschuld. Er zijn sprekers uit de taalkunde, de literatuurwetenschap en het cultuuronderzoek. Alle lezingen vinden plaats in het Engels. Het programma en meer informatie is te vinden op de bijgevoegde poster en op de website: https://www.news.uliege.be/cms/c_13367515/en/reading-white-innocence-2021.

Lees verder >>

Oproep: Doe mee aan de vragenlijst over dialecteducatie in het Nederlandse onderwijs!

Bent u als leerkracht of docent (Nederlands) betrokken bij het Nederlandse basis-, voortgezet of hoger onderwijs? Besteedt u weleens aandacht aan (lokaal) dialect of regionale taal, of juist niet? Of bent u betrokken bij dialecteducatiemateriaal als ontwikkelaar of ondersteuner? Dan zijn we op zoek naar u!

Lees verder >>

Call for papers: Veerkracht! Wegen uit de crisis, 1780-1940

Congres Werkgroep De Moderne Tijd. Keynote spreker: Prof. dr. Beatrice de Graaf

De coronapandemie heeft ons lange tijd in de greep gehouden, maar langzaam lijkt er zicht op verbetering en misschien zelfs een einde van de crisis. Het ‘nieuwe normaal’ heeft een groot beroep gedaan op onze mentale en fysieke veerkracht. Veerkracht omvat het vermogen om terug te buigen, te weerstaan en te herstellen en kan zowel op het individuele als collectieve niveau betrekking hebben: niet alleen een persoon, maar ook een samenleving kan veerkrachtig zijn. Het begrip is niet nieuw, maar circuleerde al in de negentiende eeuw. Tijdens de choleracrisis van 1832 was het zelfs trending topic: de kranten stonden bol van de oproepen om veerkracht te tonen. Men kon zelfs poeder kopen dat de veerkracht zou verhogen.

Lees verder >>

Constantijn Huygens-prijs voor Guus Kuijer

Uitreiking Haagse literatuurprijzen op 1 april via Literatuurmuseum.nl

Al bijna vijftig jaar schrijft Guus Kuijer voor kinderen en volwassenen en in die halve eeuw heeft hij een oeuvre bijeen geschreven van een constant hoog niveau. Reden voor de jury van de Constantijn Huygens-prijs om deze prestigieuze oeuvreprijs aan hem uit te reiken. De uitreiking vindt plaats op 1 april tijdens een online programma op Literatuurmuseum.nl, waarin tevens de laureaten worden bekendgemaakt van de Jan Campert-prijs, de F. Bordewijk-prijs en de J. Greshoff-prijs. Het programma wordt gepresenteerd door Hassnae Bouazza en Splinter Chabot en wordt om 20.30 uur uitgezonden via Literatuurmuseum.nl.  

Lees verder >>