Auteur: Neerlandistiek voor de klas

Spellingsonderwijs: “zowiezo een onbegonnen zaak”

Door Gillan Wijngaards

Na één jaar voor de klas te hebben gestaan als docent Nederlands heb ik genoeg ervaringen om een boek mee te vullen, maar een van de meest bijzondere onderdelen was misschien toch wel het aanleren van ‘spellingsregels’. Ik heb tientallen interessante vragen gekregen die vroegen om in een artikel te worden verwerkt. Noot: dit artikel is overigens geen betoog om de Nederlandse taalregels te vergemakkelijken. Het is gewoonweg een synthese van verwarde, gefrustreerde leerlingen in confrontatie met het spanningsveld tussen norm en taal.

Lees verder >>

Literatuur op het centraal examen!

Een reactie op Bonset

Door Melchior Vesters

In mei en juni werd op dit weblog een discussie gevoerd over het ideale centraal examen (CE) Nederlands. Helge Bonset, die zich al een halve eeuw inzet voor het schoolvak en wel de “vader van het huidige curriculum Nederlands op de middelbare school” is genoemd, schreef de minst idealistische bijdrage met de meeste discussie tot gevolg. Nadien gaf hij, in zijn kenmerkende polemische stijl, een overzicht van de andere artikelen. Tot slot legde hij apart uit waarom literatuur volgens hem niet in het CE hoort. Bij dezen lever ik, als leraar, mijn reactie. Mijns inziens moet literatuur een grotere plaats in het schoolvak krijgen en daarom onderdeel van het CE worden. Meer literatuuronderwijs (inclusief meer lezen) is nodig om de groeiende laaggeletterdheid – zie behalve de geruchtmakende PISA-cijfers ook de dalende PIRLS-scores – te bestrijden. De kern van mijn inhoudelijke alsook pedagogische kritiek – onderwijs draait voor mij om emancipatie – is dat de huidige SLO-visie op het schoolvak een groter aandeel voor literatuur onmogelijk maakt. Dit komt volgens mij doordat in die visie een ‘normaal-functionele’ benadering van Bonset en diens promotor Ten Brinke voortleeft. Ik wil dus niet alleen ingaan op Bonsets bezwaren tegen literatuur op het CE, maar tevens de achterliggende SLO-visie ter discussie stellen.

Lees verder >>

Wat voor taalbaas word jij?

Gratis workshops voor jongeren tussen 12 en 18

Word jij deze zomer net zo soepel met je woorden als Jörgen Gario? Kom je erachter hoe je precies een vette serie schrijft? Of leert Stefano Keizers jou de beste grappen maken? De komende weken leer je bij jouw favoriete taalbazen dé trucjes met taal. Of dat nou voor een podcast, vlog, een verhaal of leuke songtekst is.

Taalbaas geeft iedereen tussen de 12 en 18 jaar de kans om deze zomer workshops te volgen bij de leukste schrijvers, acteurs, journalisten, spoken word artiesten en cabaretiers van Nederland. Maartje Wortel bijvoorbeeld, of Stefano Keizers, Raoul de Jong, Melody Klaver, Ingmar Heytze, Micha Wertheim & Hagar Peeters. Maar ook Abbey Hoes, Philip Huff, Ruud de Wild, Raoul de Jong, Manon Uphoff, Selma Noort, Anna van Praag, Derek Otte, Daan Heerma van Voss, Khalid Boudou en nog veel meer!

Lees verder >>

Digitale geletterdheid moet in het examen Nederlands

Door Jeroen Clemens 

Een belangrijke taak van een leraar Nederlands is het vergroten van de geletterdheid van leerlingen: goed kunnen lezen en schrijven, kritisch en weloverwogen met informatie kunnen omgaan. Tegenwoordig staat alle informatie op internet en de communicatie gebeurt vooral digitaal. Dat maakt verwerven, verwerken en verstrekken van informatie online anders en complexer dan toen we vooral offline, papieren, bronnen gebruikten. Onderzoekers, leraren en politici zijn overtuigd dat iedereen digitaal geletterd moet zijn om actieve burgers te worden in deze onlinemaatschappij (Brand-Gruwel, S., 2012, Eu High Level Group of Experts on Literacy, 2012, OECD, 2019). 

Lees verder >>

10 oktober 2020, online: Symposium ‘In de geest van Stevin’

26e symposium van de NVvW werkgroep Geschiedenis

Met dit thema vragen we aandacht voor de rijke nalatenschap van Simon Stevin, die 400 jaar geleden overleed. Stevin hield zich met veel verschillende onderwerpen bezig, zowel theoretisch als in de praktijk: technologie, wiskunde, mechanica, boekhouden, economie, onderwijs, taal, oorlogsvoering, perspectief in afbeeldingen, muziek,…… De nieuwe vorm van het symposium, online en met vooraf en tijdens meer gelegenheid voor inbreng van de deelnemers, is ook in de geest van Stevin. Hij was immers geïnteresseerd in technologische en andere vernieuwingen, al naar gelang de omstandigheden daartoe uitnodigden.

Lees verder >>

PISA: wat kunnen onze 15-jarigen eigenlijk niet?

Door Helge Bonset

“Bijna een kwart van onze 15-jarigen is laaggeletterd. Dat betekent dat ze niet in staat zijn een eenvoudige mededeling te begrijpen.”

Woorden van deze strekking kun je regelmatig lezen in de media, bijvoorbeeld bijna maandelijks bij Volkskrant-columniste Aleid Truijens. Als je het maar vaak genoeg leest, ga je het misschien geloven. En dat zou jammer zijn, want het is complete onzin.

Lees verder >>

Het vergeten domein

Boekje over oriëntatie op studie en beroep voor taal- en cultuurstudies

Door Thomas de Bruijn

Een half jaar geleden vroegen mijn Nijmeegse collega-Teachers in Residence en ikzelf ons af, waarom er eigenlijk zo weinig leerlingen een Letterenstudie gaan doen. De studentenaantallen bij bijvoorbeeld Duitse, Nederlandse, Spaanse en Franse Taal en Cultuur en Algemene Cultuurwetenschappen schommelen erg of zijn flink teruggelopen de afgelopen tien jaar. Het teruglopen van studentenaantallen kan gevolgen hebben voor het voortbestaan van die opleidingen op langere termijn en het betekent direct minder aanwas bij de docentenopleidingen. Voor veel vakken is het nu al lastig om bevoegde en getalenteerde VO-docenten te krijgen, laat staan over een paar jaar.

Lees verder >>

Polly Jean Hollanders wint eerste Olympiade Nederlands

Foto: Sam Asaert

Scholiere Polly Jean Hollanders (18) van het Pius X Instituut in Antwerpen heeft de allereerste Olympiade Nederlands gewonnen. Met haar onderzoek naar de oorsprong van dt-fouten verblufte ze de internationale jury en versloeg ze de zes andere finalisten uit Vlaanderen en Nederland. De Olympiade is onderdeel van een groter offensief van universiteiten in Nederland en Vlaanderen om aan een beter imago van het schoolvak Nederlands en de studie Nederlands te werken. Het is een initiatief van de Universiteit Antwerpen, de Universiteit Utrecht en de Radboud Universiteit in Nijmegen.

Lees verder >>

Trek meertaligheid ook door naar je evaluatiepraktijk

Een wiskundevraag uit het internationale TIMSS-onderzoek, gericht op leerlingen uit het vierde leerjaar (bron).

Door Steven Delarue

Telkens als ik een doctoraatsverdediging bijwoon, denk ik onvermijdelijk terug aan die van mij, intussen bijna een jaar of vier geleden. Het is een dag die ik toen grotendeels in een roes heb beleefd, door alle stress, emotie en adrenaline die ermee gepaard ging, en waarvan ik me vooral het verlossende applaus herinner dat volgde op de melding van de juryvoorzitter dat ik het diploma van doctor had behaald. En de receptie, die herinner ik me ook nog zeer levendig.

Lees verder >>

KERN is uit

Door Kees de Glopper

Bij Boom voortgezet onderwijs verscheen vlak voor het uitbreken van de coronacrisis KERN Nederlands Taal & Cultuur. Blijkens de achterflap van het fraaie, gebonden boek is KERN Nederlands Taal & Cultuur (van nu af KNTC) een handboek dat een overzicht biedt van kennis en vaardigheden uit de neerlandistiek op het gebied van taal, communicatie en literatuur. KNTC is, samen met de in juni te verschijnen oefen- en examenboeken voor havo en vwo, het bovenbouwvervolg op de methode KERN Nederlands die sinds 2016 in de markt is.

Lees verder >>

Literatuur in het centraal examen?

Een reactie op de reeks ‘Het ideale eindexamen’ (2)

Door Helge Bonset

Een mogelijkheid om de vakinhoudelijke component van het centraal examen Nederlands te vergroten is de opname van literatuur. Daarvoor hebben meerdere auteurs gepleit, waarvan Jongenelen zijn voorstel het meest heeft uitgewerkt. Ik bespreek zijn voorstel in vergelijking met de wijze waarop literatuur geëxamineerd wordt in het International Baccalaureate Dutch A Language and Literature en daarna bekijk ik de (on)mogelijkheden van beide vormen voor toetsing in het centraal examen.

Lees verder >>

Vreemde idealen

Een reactie op de reeks ‘Het ideale eindexamen’ (1)

Door Helge Bonset

Als je mensen vraagt naar ‘het ideale eindexamen’ Nederlands (een mooi idee trouwens van Neerlandistiek), is het logisch dat je geen staalkaart krijgt van direct toepasbare voorstellen. Maar wel zou je mogen verwachten dat auteurs begrip hebben voor het complexe karakter van het eindexamen Nederlands, in het bijzonder het centraal examen. En ook zou je mogen verwachten dat ze de noodzaak inzien van geletterdheid (lees- en schrijfvaardigheid) in dat centraal examen, zowel op historische gronden (het maakt er al sinds WO II deel van uit) als op actuele gronden (de teruglopende geletterdheid van leerlingen).

Lees verder >>

Examen volgens vier perspectieven

Door Els Stronks

Ik stelde me voor hoe een eindexamen Nederlands lees-, schrijf-, analyse- en interpretatievaardigheden én vakinhoudelijke kennis kan toetsen. Zoiets is in theorie slecht of misschien zelfs helemaal niet voorstelbaar, maar wie weet kan het in de praktijk wel? Ik maakte een voorbeeld om de discussie op gang te helpen. Vakinhoudelijke kennis is daarin geordend volgens de vier perspectieven van het Meesterschapsteam Nederlands, de keuze voor de vaardigheden is gebaseerd op voorstellen van Curriculum.nu. Twee kandidaten die op 11 mei eigenlijk hun examen Nederlands zouden doen, waren bereid het alternatieve examen te maken en zo een kleine proef op de som te nemen. Ze waren binnen de 3 uur klaar.

Mijn ideale examen staat hier; de antwoorden van de eindexamenkandidaten staan hier,

(Dit is het slot van onze alternatieve examendag.)

Maak het centraal examen inhoudelijk

Door René van Stipriaan

Het virus werkt verwoestend. Veel van wat essentieel voor ons bestaan leek, gaat verloren. Veel vanzelfsprekendheden – elkaar een hand geven, een arm om de schouder van een dierbare – lijken al voltooid verleden. Niemand kan overzien wat er op dit ogenblik al verandert en wat er nog gaat veranderen. In deze verwoestende draaikolk die ieders leven raakt zal een grote behoefte ontstaan om uiteindelijk zoveel mogelijk bij het oude te laten, ook zaken die voor Covid-19 in ons leven kwam al volstrekt achterhaald en onverantwoord waren. We willen uiteindelijk gewoon uit deze boze droom wakker worden gemaakt en weer verder leven.

Lees verder >>

Zullen we eerst naar het totale eindexamenprogramma kijken?

Bezinnen op het ideale eindexamen Nederlands

Door Gerdineke van Silfhout

Afgelopen twee jaar heb ik met leraren, schoolleiders, lerarenopleiders, experts en wetenschappers meegewerkt aan de voorstellen voor Nederlands van Curriculum.nu. Voor primair én voortgezet onderwijs ontwikkelden we een visie op en zeven grote opdrachten (essenties) van het leergebied Nederlands. Voor de bovenbouw vmbo, havo en vwo gaven we een aantal aanbevelingen mee. Daarbij dachten we na over de kern van het leergebied voor alle leerlingen maar ook over sectorspecifieke accenten: in hoeverre zijn de gewenste talige en culturele kennis, vaardigheden en ervaringen van leerlingen gelijk en waar verschillen ze als het gaat om vmbo, havo en vwo?

Lees verder >>

Dromen over het examen schrijfvaardigheid

Door Jan Renkema

Eerst een onderwijservaring. Excuus voor deze lange aanloop naar de geboorte van een droom. 

Een paar jaar geleden was ik invaldocent Nederlands voor havo 5. De docente zat thuis met een burn-out. De leerlingen hadden nog enkele maanden voor het eindexamen. Ik hoefde ‘alleen maar’ de eindexamens van de voorafgaande jaren klassikaal te behandelen, en de leerlingen te trainen in het beantwoorden van meerkeuzevragen over de teksten. Een van die teksten ging over prenatale preventieve gezondheidszorg. In de volgende dialoog staan de woorden uit de klas cursief.

Lees verder >>

Ga voor een subjectief eindexamen!

Door Arnoud Kuijpers

Hoe ziet het ideale eindexamen eruit? Dit is een interessante maar complexe vraag. Een vraag die wordt gesteld in tijden waar veel dingen veranderen die voorheen voor onmogelijk werden gehouden. Een mooi uitgangspunt om het eindexamen Nederlands eens onder de loep te nemen. Want als het onderwijs in een paar dagen tijd compleet kan veranderen, waarom het eindexamen dan niet? Afgelopen jaren is men achter de schermen bezig geweest het eindexamen Nederlands te verbeteren, top! Maar in een bureaucratisch land als Nederland gaat dat in mijn ogen echt veel te langzaam.  

Lees verder >>

CSE, weg ermee!

Door Harrie Hollandicus

Docenten zijn lulletjes lampenkatoen. Niet specifiek docenten Nederlands, maar docenten in het algemeen. In 2013 verscheen online de petitie Eindexamen Nederlands moet anders, die door 1591 personen – onder wie 18 hoogleraren – was ondertekend. Een hartstikke mooi initiatief, maar er is tot op heden nog geen zak veranderd. Nou ja, sinds 2015 hoeven leerlingen geen samenvatting meer te schrijven en sinds 2016 mogen wij – docenten Nederlands – bij het nakijken van de eindexamens ook alle antwoorden controleren op taalfouten. Niet direct iets op tegen, zou je denken, ware het niet dat dit laatste geen enkel hoger doel dient, anders dan docenten opzadelen met extra nakijkwerk. Immers, iemand die zeven keer per sé schrijft, krijgt evenveel punten aftrek als iemand die respectievelijk ik vindt, dit betekend, verassend, onmidelijk, me mening, stiekum en eksamus schrijft.

Lees verder >>

Een nieuw examen Nederlands

Door Karin Echten

Als alles mag, als alles anders kan: dan ligt er een oneindige wereld voor ons open!

Als alles mag, als alles anders kan, dan zou ik helemaal niet eens leesvaardigheid toetsen in het CE Nederlands: althans, niet anders dan vakken als geschiedenis, biologie en scheikunde dat doen. Ik ga er dan wel vanuit dat we het CE wel schriftelijk blijven doen, net als nu.

Lees verder >>

Het ideale examen Nederlands bestaat niet

Door Helge Bonset

Het ideale examen Nederlands bestaat niet. Dat heeft éen hoofdreden: het conflict tussen validiteit en betrouwbaarheid, twee eisen die aan selectieve toetsen en examens gesteld moeten worden.

De eis van validiteit houdt in dat een toets de kennis of vaardigheid meet die gemeten moet worden, en niet een reductie daarvan, of iets heel anders.

De eis van betrouwbaarheid (in de betekenis van beoordelaarsovereenstemming) houdt in dat een toets zodanig meet dat verschillen in scores toe te schrijven zijn aan objectieve verschillen in kennis of vaardigheid, en niet aan subjectieve verschillen tussen beoordelaars. Bij de toetsing van taalvaardigheid, naast literaire competentie de hoofdmoot van het examen Nederlands, is het helaas zo dat vormen van beoordeling die een hoge betrouwbaarheid garanderen, tegelijk de validiteit verlagen, en vormen die een hoge validiteit garanderen hetzelfde doen met de betrouwbaarheid (Rijlaarsdam & Wesdorp, 1984, p. 20). 

Lees verder >>

Een beter eindexamen?

Door Huub van den Bergh

Wat een mooi systeem hebben we toch! Een systeem waarin leerlingen slagen op grond van een schoolexamen (SE) en een centraal examen (CE). Dat geeft scholen de gelegenheid om de doelen die zij belangrijk vinden en de onderdelen van een vak die zij essentieel achten te toetsen bij hun leerlingen in het SE. En een centraal deel waarin algemene doelen aan bod komen. Ik vind het een gemiste kans wanneer SE’s ingevuld worden met oude examens; het vak Nederlands is immers veel rijker dan alleen maar leesvaardigheid. Ook debatteren, literatuur, poëzie, schrijven en wat al niet meer zou in het SE terug kunnen (moeten?) komen.  

Lees verder >>