Auteur: Marc van Oostendorp

Marc van Oostendorp is onderzoeker aan het Meertens Instituut (KNAW). hoogleraar aan de Radboud Universiteit en hoofdredacteur van Neerlandistiek. Hij heeft een website, een YouTube-kanaal en een Twitter-account.

En zo kwam hij ook via de Frans-Duitse oorlog bij de hoofdthema’s van zijn werk terecht

De Multatulileescursus (80)

Door Marc van Oostendorp

– Eigenlijk zou er een uitgave moeten komen waarin deze biografie van Dik van der Meulen de Volledige Werken begeleid. Waarin je door dat werk geleid wordt aan de hand van zijn teksten, in plaats van die vreemde tekstjes die Stuiveling schreef.

– En dan een selectie van die Werken: niet die vele, vele documenten, maar wel de mooiste brieven – en alles wat gepubliceerd is, of geschreven is voor publicatie.

Lees verder >>

En zijn recht is een ijdel woord

mevrouw I. van Engelshoven en de heer M. van Rijn. Tegenwoordig collega’s!

Door Marc van Oostendorp

Dit zijn zware tijden voor de rechtvaardigheid. Iedereen zit thuis, niemand schoolt meer samen. Dan moet je eigenlijk uitkijken wat de machthebbers doen, maar ook daar lijkt niemand meer mee bezig. Mensen zitten zich thuis uit de naad te werken, of te schamen dat ze zich niet uit de naad werken. Voor wie? Voor het systeem. Omdat ze als de crisis voorbij is toch wel graag een baan willen, of hun baan willen behouden.

Verkeken is voorlopig iedere kans op een demonstratie, maar ook op iedere normale ontmoeting waarop een gevoel van solidariteit meestal is gebaseerd. Het wordt nu ieder voor zich, ieder in zijn eigen huisje.

Lees verder >>

Menselijke natuur vs. menselijke natuur

Door Marc van Oostendorp

Een van de problemen van de mens is dat hij niet begrijpt dat hij beperkt is in zijn menselijke vermogens. Hij kan dit zelfs niet begrijpen, want een van zijn beperkingen is dat hij zijn eigen beperkingen niet kan zien.

Dat is de boodschap van de Israëlisch-Amerikaanse cognitief psycholoog Iris Berent in haar nieuwe boek The Blind Storyteller. Zij was al lange tijd een van de interessantste denkers over taal, misschien wel de enige psycholoog die fonologie begrijpt, Ze laat nu zien dat ze ook het grote gebaar kan maken, en iets interessants kan bijdragen aan ons begrip van het wonderlijke verschijnsel mens.

Lees verder >>

De chaos moet toch weer in goede banen worden geleid

Iemand denkt na over het volgende semester, in De verleden tijd van lijken

Door Marc van Oostendorp

– Wouter Pieterse, de voormalige hoogleraar Financiële Letterkunde die veranderd was in een manager, zuchtte. “Ik ben ontzettend blij met jullie”, zei hij, nu voor de vijfde keer. “Met het enthousiasme en de inzet waarmee jullie dit hebben opgepakt.”

Nee, mompelde hij, het moet warmer. Vaderlijker. Enthousiaster.

Lees verder >>

Een teken van literaire kwaliteit

Door Marc van Oostendorp

Als een voordeel van boeken lezen wordt wel genoemd dat je er je woordenschat mee uitbreidt, en ook wordt (geloof ik) weleens beweerd dat je beter literaire boeken kunt lezen dan bijvoorbeeld streekromans.

Maar klopt dat wel? Dat bestudeerde ik aan de hand van de collectie van 1100 streekromans die Ewoud Sanders onlangs in het kader van de algehele coronasolidariteit in het publieke domein ter beschikking stelde.

Lees verder >>

Het ging er bij hen niet in dat iemand die zó kon schrijven, een ordinaire leugenaar of bedrieger was

De Multatulileescursus (79)

Door Marc van Oostendorp

– Ik heb het idee dat ik het Volledig Werk met het lezen van deze biografie van Van der Meulen weer helemaal herbeleef.

– En dat terwijl we nu alleen de eerste helft hebben gelezen, waarin de schrijver eigenlijk nog bijna niets geschreven heeft, en al helemaal niets gepubliceerd: de eerste 40 jaar van zijn leven.

Lees verder >>

Drie stukjes in ‘speelgoeddoos’

Nene leert Nederlands

Door Marc van Oostendorp

Nene is zes jaar en inmiddels ongeveer een jaar in Nederland. Ze spreekt alleen nog maar Nederlands, ook als ze alleen speelt, tegen haar poppen. Ze verstaat trouwen ook behoorlijk veel Italiaans, want dat spreekt haar moeder vaak tegen haar. De laatste tijd vindt ze het leuk om bij het kwartiertje tv-kijken voor het slapengaan vertrouwde kinderprogramma’s op Netflix ook te bekijken in heel andere talen, zoals français of Deutsch.

Die laatste tijd zitten we natuurlijk opgesloten, net als iedereen. De hele scholing ligt nu ook in onze handen, van de juf van groep 2b krijgen we om de paar dagen nieuw materiaal en we hakken ons daar een pad door.

Lees verder >>

Klemtonen

Quarantainecollege Fonologie (deel 7)

Door Marc van Oostendorp

In heel veel talen van de wereld – zoals het Nederlands – is één lettergreep in het woord gemiddeld wat langer, hoger en misschien luider dan de andere: de beklemtoonde lettergreep. Welke lettergreep dat is, verschilt per taal: soms de eerste, soms de een na laatste, soms de laatste. Bij nadere analyse blijkt er een betrekkelijk kleine hoeveelheid parameters te zijn die samen de ogenschijnlijk grote variatie in klemtoonsystemen tussen talen in de wereld inzichtelijk kan maken. Maar waar past het Nederlands in die typologie?

(Bekijk deze video op YouTube)

Het woord in het Utrechts

Door Marc van Oostendorp

Een gastcollege dat ik op 20 april 2020 hield voor studenten van de Universiteit van Amsterdam. Ik houd dit college ieder jaar, naar aanleiding van een heel oud artikel van me. Het behandelt de fonologische structuur van het woord, voor in het Nederlands en de Nederlandse dialecten, met een ere plaats voor het dialect van de stad Utrecht.

(Bekijk deze video op YouTube)

Wattes

Door Marc van Oostendorp

Hier is een voorbeeld van een woord dat nog niet in de woordenboeken staat, terwijl het al minstens decennia bestaat: wattes. Het is een woord dat kennelijk onder de rader blijft, ik geloof niet dat het iemand is opgevallen dat de journaliste Japke-d. Bouma, altijd kritisch op modieus taalgebruik vorig jaar schreef:

Lees verder >>

Lettergrepen in het Nederlands en andere talen

Quarantainecollege fonologie – college 6

Er zijn allerlei bewijzen dat mensen klanken in hun hoofd organiseren in lettergrepen, ook (of juist) als ze niet kunnen lezen of schrijven. Wat zijn die bewijzen? En hoe zitten de lettergrepen van het Nederlands in elkaar? Er blijkt allerlei structuur in aan te wijzen, laat Marc van Oostendorp zien in dit zesde college in de reeks fonologie.

(Bekijk deze video op YouTube)

‘Eene dergelijke ontaarding van den boekhandel, waartegen argelooze lezers gewoonlijk slecht gewapend zijn’

De Multatulileescursus (78)

Door Marc van Oostendorp

– Dat boekje van Marie Anderson is een studie in vriendschap!

– Vind je? Een boekje waarin ze hem in 1901, dus bijna vijftien jaar na zijn dood, neerzet als een soort Harvey Weinstein van de negentiende eeuw? Waarin de ene na de andere vrouw door hem ‘tot vrouw wordt gemaakt’? Een studie in vriendschap?

Lees verder >>

Een beetje anders zitten te doen

Door Marc van Oostendorp

Aan de constructie Wij lopen te lopen moet ieder zichzelf respecterend online tijdschrift voor Nederlandse taal- en letterkunde op gezette tijden aandacht besteden. Neerlandistiek deed dat bijvoorbeeld hier, hier en hier. Nu het respectabele Journal of Linguistics ook online is, konden zij natuurlijk niet achterblijven. Onlangs publiceerde het dit artikel waarin een groep Antwerpse onderzoekers zich over de constructie buigt.

Lees verder >>

Betrouwbare computers en onbetrouwbare romans

Door Marc van Oostendorp

Misschien is een van de problemen in de relatie tussen literatuurwetenschap en de computer dat veel letterkundigen niet van saai werk houden – zelfs niet al het door een apparaat wordt gedaan.

Maar misschien is het probleem ook dat het werk dat de computer doet echt té saai is om een interessante studie te kunnen opleveren.

Lees verder >>

De regelmaat van regelmatige klankverandering

Door Marc van Oostendorp

Het is altijd fijn als mensen heel oud worden, maar bij William Labov (1927) is dat wel heel fijn. Labov is al zijn hele carrière geïnteresseerd in taalvariatie en in taalverandering – variatie en verandering horen bij de taal als veertjes bij volgeltjes. Er is geen taal die niet varieert en er is geen taal die niet verandert.

Lees verder >>

Gratis: heel veel plaatsnamen

Dagboek van een amateurprogrammeur

Door Marc van Oostendorp

Het onderzoekje dat ik begon naar namen in de 1100 streekromans die ik elektronisch van Ewoud Sanders had gekregen, is inmiddels officieel mislukt. Maar hij heeft misschien een aardige bijvangst opgeleverd: een databaseje met meer dan vijfduizend plaatsnamen (namen van gehuchten, dorpen en steden) in het Nederlandse taalgebied.

Lees verder >>

Close reading, distant reading en niemand die een roman begrijpt

Door Marc van Oostendorp

Hugo Brandt Corstius was de eerste digitale geesteswetenschapper van Nederland. Hij had een bekend adagium: ‘Wat je ook doet, de semantiek gooit roet.’ Welke taak je een computer ook liet uitvoeren, uiteindelijk loopt het altijd spaak omdat je een computer niet krijgt uitgelegd wat een tekst betekent. Zelfs een ogenschijnlijk eenvoudige taak als het verdelen van woorden in lettergrepen loopt daarop vast: bedoel je lood-spet of loods-pet?

Lees verder >>

Hoe kom ik de dag door?

Door Marc van Oostendorp

Een van de goede dingen van crises als deze is dat je merkt wie je werkgever is. Ik heb er twee en ze blinken allebei uit in menselijkheid. (‘Ja, jongen, dat moet ook wel, als ze jou in dienst houden.’) Uit bepaalde hoeken van de academische wereld klinken allerlei gruwelverhalen, maar zowel op het Meertens Instituut als aan de Radboud Universiteit pikt iedereen het allemaal heel menselijk op.

Ik heb mijn bazen op beide plaatsen beter leren kennen, en dat waren aangename lessen.

Lees verder >>

Honderdduizenden liedjes

Door Marc van Oostendorp

Ik ben zo iemand die geen idee heeft wie Ruud de Wild is. Of in ieder geval, die dat idee niet had, tot hij het gloednieuwe Songbook van Ruud de Wild las. Nu weet ik het wel: een man van 51 die dj is geweest en dus meent dat hij kan schilderen en overal verstand van heeft.

Het maakt niet uit: het Songbook van Ruud de Wild is een heel boek geworden, dat iedereen moet kopen die geïnteresseerd is in de Nederlandse cultuur, omdat het een ondergewaardeerd aspect van die cultuur beschrijft: de liedcultuur. Het boek behoorde bij een tentoonstelling die nu in Den Haag zou worden gehouden en die nu waarschijnlijk tot oktober wordt uitgesteld. Want het Songbook van Ruud de Wild gaat over heel veel aspecten van het lied: niet alleen over wat liederen uit de Top-2ooo, maar over de hele geschiedenis van het lied, van de middeleeuwen tot nu. En dan over de teksten én de muziek én de manier waarop beiden verspreid raakten door de tijd.

Lees verder >>

Waarom Nederlands studeren in Nijmegen?

Normaal gesproken houden we in deze tijd van het jaar open dagen voor scholieren die overwegen om in Nijmegen Nederlands te komen studeren. Dit jaar kan dat niet! Daarom hebben we dit filmpje gemaakt om jullie toch een beetje te informeren! (En op 29 april komt er een online Open Dag waar wij ook zijn en waar je vragen kunt stellen. Meer informatie volgt!)