Auteur: Marc van Oostendorp

Marc van Oostendorp is onderzoeker aan het Meertens Instituut (KNAW). hoogleraar aan de Radboud Universiteit en hoofdredacteur van Neerlandistiek. Hij heeft een website, een YouTube-kanaal en een Twitter-account.

Terug naar de grottekening

Door Marc van Oostendorp

Je mag van mij van alles en nog wat ter discussie stellen, maar niet de waarde van het lezen. Wie zegt dat ‘de jeugd nu eenmaal is opgegroeid met het internet’ en dat het dus heel begrijpelijk is dat ‘ze’ niet meer lezen, of dat ‘we er maar aan moeten wennen dat hetgeen wij als belangrijk beschouwen’ tegenwoordig ‘nu eenmaal niet meer zo belangrijk is’, of dat ‘we duizenden jaren geleden ook niet met boeken met elkaar communiceerden, maar met grottekeningen’, zo iemand drijft me tot razernij.

De barbaren!

Lees verder >>

Toekomstmuziek

Dichter des Vaderlands (11)

Door Marc van Oostendorp
Geschreven op de verjaardag van de dichter

Als er zoiets bestaat als de Nederlandse literatuur, wat is dan de relatie met de Nederlandse samenleving? Weerspiegelt die literatuur de samenleving en zo ja op welke manier? Wordt de samenleving, wie weet, zelfs beïnvloed door die literatuur?

Tijden van crisis zijn tijden om zulke vragen te toetsen. Ineens is alles anders – hoe verandert dat de letteren? En welke weerslag heeft dat weer op hoe mensen zo’n crisis ervaren?

Lees verder >>

Dialectlandschap van Nederland

Deze week organiseert In’to Languages, het talencentrum van de Radboud Universiteit, vier gratis webinars over streektalen in Nederland, verzorgd door medewerkers van de Radboud. Het eerste werd eerder vanmiddag uitgeszonden, en gaat over het Nederlandse dialectlandschap. Het staat hier. Later deze week komen er nog webinars over het Limburgs (woensdag, door Kasper Verheij en Frens Bakker), het Nijmeegs (donderdag, door Roeland van Hout) en de Waddendialecten (door Marc van Oostendorp).

Een ministerieel fuck you aan de neerlandistiek

Door Marc van Oostendorp

Is het minister Van Engelshoven toch weer gelukt: zo hooghartig haar neus optrekken dat het onmogelijk was om erdoorheen te slapen. Gisteren verstuurde ze – na ruim een half jaar zeer diep nadenken – uiteindelijk haar reactie op het KNAW-rapport over de zorgelijke staat van de universitaire opleidingen Nederlands. De Utrechtse universiteitskrant vatte die reactie goed samen in dit artikel dat zelf weer goed wordt samengevat door de kop: Minister laat neerlandistiek zichzelf redden.

Ik zou alleen van die laatste twee woorden ‘stikken’ hebben gemaakt.

Lees verder >>

Drieduizend stukjes

Door Marc van Oostendorp

Dit is mijn drieduizendste stukje op dit blog. Ik heb bedacht dat het tijd wordt om een stap terug te doen.

Toen ik hier begon met het dagelijkse bloggen was het huidige Neerlandistiek ongeveer wat me voor ogen stond: een dagelijkse mengeling van nieuws, aankondigingen, opinies en heldere samenvattingen van onderzoek, geschreven voor een gemeenschap die zichzelf definieerde: degenen die geïnteresseerd zijn in onderzoek naar de Nederlandse taal- en letterkunde. Ik heb het geprobeerd aan te jagen door zelf regelmatig bij te dragen, zodat er geen stille dagen zouden zijn. Die taak heb ik niet meer, want er zijn geen stille dagen meer.

Lees verder >>

Fonologie voor beginners: de hele cursus

Door Marc van Oostendorp

Fonologie is de tak van de taalwetenschap die de klanken van taal bestudeert: hoe zitten die in ons hoofd? Waarom veranderen klanken aan het eind van een woord makkelijker dan aan het begin (in plaats van ‘hond’ zeg je ‘hont’)? Hoeveel verschillende klinkers en medeklinkers zijn er?

De colleges die ik normaliter geef voor Nijmeegse studenten Nederlands en Taalwetenschap staan nu online. Hieronder staat de hele reeks (en hierboven de laatste aflevering). Ik maak gebruik van een zelfgeschreven Engelstalig boek dat – in een ruwe versie – ook online staat. Onder iedere video verwijs ik naar het hoofdstuk uit dat boek dat ik in het college behandel. Aan het eind van deze post geef ik ook een proeftentamen en het antwoordmodel, dat de studenten normaliter ook gebruiken.

Lees verder >>

Programmeren voor taalkundigen

Door Marc van Oostendorp

Een van de interessante verschijnselen van deze wereld is dat er zoveel programmeertalen zijn. Met een programmeertaal kun je een computer laten doen wat je wil, en dat kan op een aantal manieren – en desalniettemin nadert het aantal programmeertalen inmiddels het aantal natuurlijke talen.

Toch is er een handjevol talen waar niemand omheen kan die zijn computer meer wil laten doen dan wat Word, Excel en Chrome kunnen. En daarvan is Python inmiddels voor taalkundigen misschien de meest logische keus: een programmeertaal die voor mensen betrekkelijk gemakkelijk te lezen is doordat programma’s overwegend uit (Engelse) woorden staan en weinig obscure tekens bevatten die andere programmeertalen ontsieren – een taal die in de basis betrekkelijk gemakkelijk te leren is en die tegelijkertijd beschikt over eindeloze pakketten die alles mogelijk maken wat je wil.

Lees verder >>

Koester de vertalers

Door Marc van Oostendorp

‘Als een uitgever een boek als een “typisch Nederlandse roman” promoot, maar de Italianen hebben geen flauw idee van wat “typisch Nederlands” is, gebruikt die een verkeerde marketingstrategie’, zegt een Italiaanse vertaler van Nederlandse literatuur in een artikel van Paola Gentile in het nieuwe nummer van Internationale neerlandistiek.

Je zou zeggen dat de Italianen inmiddels dankzij minister Hoekstra wél een beeld hebben van wat typisch Nederlands is, maar of dat veel extra exemplaren van de romans van Arnon Grunberg over de toonbank doet gaan, kun je je afvragen.

Lees verder >>

Sommen maken is vertalen

Door Marc van Oostendorp

In sommige opzichten is de wereld een beetje beter geworden tijdens de quarantaine: in je eigen woonkamer kun je nog gemakkelijker dan voorheen geleerde betogen over allerlei onderwerpen bijwonen die op het eerste gezicht misschien ver van ons neerlandistische bed zijn, maar daar toch aardig in passen.

Neem de bovenstaande lezing, gisteren online geplaatst als deel van het Stanford Seminar, over een manier om de computer symbolische wiskunde te laten bedrijven.

Lees verder >>

Bladertje

Door Marc van Oostendorp

Wat is het toch fijn, ik zou bijna zeggen: troostend, om nauwkeurige beschouwingen te lezen over kleine uithoekjes van de taal. Artikelen zoals dat van Marijke De Belder in Glossa, over klinkerverlenging.

In de middeleeuwen ontstond een patroon dat ervoor zorgde dat de stam van het meervoud van sommige zelfstandignaamwoorden anders is dan het enkelvoud:

  • bad – baden
  • blad – bladen
Lees verder >>

Handen uit de mouwen, we gaan het internet terugpakken!

Door Marc van Oostendorp

Het internet is voor sommige mensen altijd een kwestie geweest van idealisme: wij delen kennis met elkaar, wij, mensen. We laten ons niet meer in de luren leggen door machthebbers, door grote mediabedrijven. door mensen die denken dat ze mogen verdienen aan informatie die eigenlijk van iedereen is. Iedereen met een computer die is aangesloten op het internet kan meedoen – hoeft niet meer passief informatie te consumeren zoals in het tv-tijdperk, maar kan actief bijdragen. Samen gaan we zo een betere wereld maken.

Lees verder >>

Geletterd programmeren

Tijd voor een Gerrit Krol-Academie!

Door Marc van Oostendorp

Een van de vaardigheden die we momenteel waarschijnlijk nog te weinig benutten bij taalstudenten: in een recent onderzoek blijken ze betere programmeurs. Het is een beetje vroeg om heel stellige conclusies te trekken – het is een best klein onderzoek en de effecten zijn nu ook weer niet zo groot – maar het lijkt erop dat mensen die goed zijn in het leren van (natuurlijke) talen, ook goed zijn in het leren om zich uit te drukken in een programmeertaal.

Goed kunnen rekenen bleek veel minder belangrijk. Er is trouwens ook wel (veel) ouder onderzoek dat hetzelfde laat zien.

Lees verder >>

Rrrrr…ok!

Door Marc van Oostendorp

Nene is zes en nu vrijwel precies een jaar in Nederland, waarvan de laatste maanden opgesloten in huis met ons die haar sinds dat jaar haar ouders mogen noemen. Ook al zit je er voortdurend met je neus en je oren bovenop, zoals wij in deze tijd, dan nog maakt de taalontwikkeling voortdurend moeilijk te begrijpen sprongetjes.

Lees verder >>

Optimaliteitstheorie

Door Marc van Oostendorp

Hoewel de vormen die we uitspreken altijd wel lijken op de vormen zoals we die in ons hoofd hebben, zijn er ook verschillen. De optimaliteitstheorie beschrijft hoe we die verschillen kunnen berekenen: als een compromis tussen de wens om zo getrouw mogelijk te zijn aan de lexicale vorm en de wens om de vorm zoveel mogelijk te laten lijken op een ideale vorm, met ideale segmenten in een ideale lettergreepstructuur in een ideale prosodische structuur.

(Bekijk deze video op YouTube)

Objectief gezien wint Manon Uphoff de Librisprijs

Dagboek van een amateur-programmeur

Door Marc van Oostendorp

De jury van de Libris Literatuurprijs is dit jaar erg antikwantitatief. “Er bestaan”, schrijft zij in haar juryrapport, “geen objectieve criteria om de kwaliteit van een roman te bepalen.” In plaats daarvan kan men volgens deze jury slechts lezen.

Dat vraagt natuurlijk om flink meten.

Lees verder >>

Extreme sonnetten: Paul Claes – alba

alba 

Een schijn 
een schicht 
wellicht 
een sein   

een lijn 
van licht 
door ’t dicht 
gordijn  

 op ’t licht 
velijn 
van mijn   

gezicht 
zo dicht 
bij ’t zijn.

(Paul Claes, Rebis)

Poëzie is geconcentreerde taal, maar soms kan taal zo geconcentreerd zijn dat ze niet langer gewaardeerd wordt als poëzie – hooguit als taalacrobatiek. Maar zoals het grensgebied zacht en lieflijk glooit tussen poëzie en de niet-geconcentreerde taal die we proza noemen, zo merk je ook eigenlijk niet als je vanuit het Opperlands ineens beland bent in de poëzie.

Lees verder >>

Proefstuderen in Nijmegen

Door Marc van Oostendorp

Normaliter kun je op dit moment van het jaar een dagje meelopen met een van onze studenten, om te zien of de studie Nederlands iets voor je is. Omdat dit nu niet kan, maakten studenten en docenten een virtuele proefstudeerdag. De eerstejaarsstudenten Merel en Pepijn leiden je rond door het Erasmusgebouw en docenten vertellen over hun cursussen in het eerste semester.

Lees verder >>

Wat is het ideale eindexamen?

Hoofdredactionele inleiding op 11 mei 2020

Door Marc van Oostendorp

Het is geloof ik niet overdreven dat Neerlandistiek, ook in zijn oude gedaante van Neder-L, nauw verknoopt is met het eindexamen Nederlands. Acht jaar geleden werd er door leraren en leerlingen wel geklaagd, maar die klachten haalden niet het publieke debat. In 2012 wijdde de lerarenopleider Bas Jongenelen een serietje aan het eindexamen in Neder-L (hier is aflevering 1); het jaar erna publiceerden we meer stukken aan het onderwerp, en dat lokte uiteindelijk ook een door bijna 1600 betrokkenen ondertekende petitie uit om iets aan de problemen te doen.

Lees verder >>