Auteur: Marc van Oostendorp

Marc van Oostendorp is onderzoeker aan het Meertens Instituut (KNAW). hoogleraar aan de Radboud Universiteit en hoofdredacteur van Neerlandistiek. Hij heeft een website, een YouTube-kanaal en een Twitter-account.

Een automatisch rijmwoordenboek

Door Marc van Oostendorp

Omdat het handig was om automatisch te kunnen bepalen of twee woorden op elkaar rijmen, heb ik een Python script geschreven dat dit kan doen. Je kunt het van mijn Github-account halen. Je moet wel een beetje Python beheersen om het te kunnen gebruiken, maar dat kan op een zeer laag beginnersniveau zijn. Het is handig voor als je zelf iets wil maken dat automatisch kan rijmen. (Websites als Mick’s Rijmwoordenboek zijn bedoeld voor mensen en niet voor computers.)

Lees verder >>

Coen Peppelenbos leest Corrie Joosten

Het verblijf (dag 108)

Coen Peppelenbos is een Nederlands dichter en schrijver, en hoofdredacteur van het literaire weblog Tzum.
Corrie Joosten (1950-2019) schreef verhalen en literatuurmethodes en was bloemlezer en boerin.

Presentatie, format, productie, vogels en muziek: Michiel van de Weerthof. Het verblijf wordt mede mogelijk gemaakt door de Nederlandse Taalunie.

Nicoline van de Beek leest Nicoline van de Beek

Nicoline van de Beek (1962) is theatermaakster en auteur in Culemborg, alwaar ze theater De Blauwe Schuur exploiteert. Samen met Ton van Kempen schreef ze Madame Manet over de kunstwereld van Parijs in de 19e eeuw. In het nog te voltooien De Tuinvrouw en de Dood schrijft ze over de rouw sinds haar lief is overleden.

Presentatie, format, productie, vogels en muziek: Michiel van de Weerthof. Het verblijf wordt mede mogelijk gemaakt door de Nederlandse Taalunie.

‘en zo blijf je een stille vriend’

Pronomina in de lyriek (9)

Door Marc van Oostendorp

Pennenvriend

Dag liftkooibewoner in het station
die ik nooit aanspreek omdat ik bang ben
voor je gedachten als ik je geld geef
je lijkt op mijn pennenvriend van toen ik veertien was
die ik een foto van mijn tepel stuurde in ruil
voor een Kiplingaapje en een zak ribbelchips die ik niet kreeg
mijn tepel kon ik niet terugnemen
en zo blijf je een stille vriend
aan wie ik brieven schrijf
in de landschappen die ik voorbijrijd

De bierdrinkers met lege blikjes
in de stiltecoupé vloekend op vertraging
weten beter dan ik
wat ze wensen
als ze in de wolken een olielamp zien
een slok bier binnen handbereik

Als iemand nog bewijs nodig heeft dat jij geen aangesproken persoon is in lyrische gedichten, dan zou hij Pennenvriend kunnen nemen uit Carmien Michels’ veelgeprezen bundel We komen van ver (2017). De zin ‘die ik nooit aanspreek’ is onmogelijk uit te spreken in alledaagse conversatie, tenzij de spreker met nooit zoiets bedoeld: nooit behalve nu. (‘Ik doe dat anders nooit, maar vandaag maakte ik een dansje in de regen.’)

Lees verder >>

Gedichten en de derde laag van taal

Drie dimensies van een versregel die ook een zin is. Mijn schoolbord van gisteren.

Door Marc van Oostendorp

Wat is een gedicht? Wat onderscheidt een gedicht van andere taal? Deze week mag ik de hele week een cursus geven in de zogeheten winterschool van de Landelijke Onderzoeksschool Taalkunde, waar gevorderde studenten van alle Nederlandse universiteiten bij elkaar komen. Ik heb besloten die cursus over de vorm van gedichten te laten gaan. We zijn gisteren begonnen, en het is nu al leuk.

Ons uitgangspunt is een definitie van de Britse ‘literair taalkundige’ Nigel Fabb, uit diens boek What is Poetry?

Een gedicht is een tekst gemaakt van taal die is onderverdeeld in delen die niet bepaald worden door syntactische of prosodische structuur.

Lees verder >>

Josien Brugmans leest M. Vasalis

Jorien Brugmans is docent Nederlands aan anderstaligen, beeldend kunstenaar en dichter. M. Vasalis, pseudoniem van Margaretha (Kiekie) Droogleever Fortuyn-Leenmans, (1909 – 1998) was een Nederlandse dichteres en psychiater.

Presentatie, format, productie, vogels en muziek: Michiel van de Weerthof. Het verblijf wordt mede mogelijk gemaakt door de Nederlandse Taalunie.

Ruimte voor eenlingen en tolerantie voor afwijkingen van de sociale norm

Door Marc van Oostendorp

Het hoofdredactioneel commentaar van de NRC naar aanleiding van de dood van Nobelprijswinnaar Martin Veltman (1931-2021) was vrijdag wat lastig te volgen. ‘Aan het front van de wetenschap hoeft niet alles netjes te zijn’. Waar dat gebrek aan netheid nu precies uit bestond, wordt niet heel erg duidelijk. De kernzin lijkt mij: “Want met alle sublieme kwaliteiten van de Nederlandse wetenschapscultuur, zijn ruimte voor eenlingen en tolerantie voor afwijkingen van de sociale norm niet de best ontwikkelde eigenschappen – om het diplomatiek te zeggen.”

Lees verder >>

Esther Op de Beek leest Ester Naomi Perquin

Het verblijf (dag 102)

Esther Op de Beek is universitair docent en onderzoeker Moderne Nederlandse letterkunde aan de Universiteit van Leiden.  Ester Naomi Perquin (1980) was stadsdichter van Rotterdam en vanaf 2017 twee jaar Dichter des Vaderlands. Haar gedicht ‘Moeder’ was het Boekenweekgedicht van 2019.

Presentatie, format, productie, vogels en muziek: Michiel van de Weerthof. Het verblijf wordt mede mogelijk gemaakt door de Nederlandse Taalunie.

Michelle van DIjk leest Louis Couperus

Het verblijf (dag 101)

Michelle van Dijk is docent Nederlands, schrijver en hertaler van Couperus. In mei 2021 verschijnt Witter dan sneeuw. Louis Couperus (1863-1923) is een van de belangrijkste schrijvers in de Nederlandse literatuur en een van de eerste Nederlandse vertegenwoordigers van het literaire naturalisme. Van Dijk leest dit verhaal voor in de oorspronkelijke taal.

Presentatie, format, productie, vogels en muziek: Michiel van de Weerthof. Het verblijf wordt mede mogelijk gemaakt door de Nederlandse Taalunie.

Marc van Oostendorp leest Anne Vegter

Het verblijf (100)

Marc van Oostendorp werkt bij de opleiding Nederlandse Taal en Cultuur van de Radboud Universiteit en het Meertens Instituut van de KNAW. Anne Vegter (1958) is dichteres en schrijver; ze was Dichter des Vaderlands tussen 2013 en 2017 en is tegenwoordig voorzitter van de Akademie van Kunsten.

Presentatie, format, productie, vogels en muziek: Michiel van de Weerthof. Het verblijf wordt mede mogelijk gemaakt door de Nederlandse Taalunie.

Dit is niet een slagroomgebakje

Door Marc van Oostendorp

Een kennis had tijdens de kerstvakantie een logé uit het buitenland en ze kwamen te spreken over een eigenaardigheidje van de Nederlandse taal: wanneer zeg je niet en wanneer zeg je geen?

Dat is een kwestie waar heel veel dimensies aan zitten – en een heleboel ervan worden uitgelegd in de onvolprezen Modern Syntax of Dutch. Maar niet alles: in de Algemene Nederlandse Spraakkunst, zo mogelijk nog onvolprezener, wordt een aspect uitgelegd dat niet in de Engelstalige grammatica staat, en dat ik ook niet snap.

Lees verder >>

De aanhalingstekens bij Marsman

Pronomina in de hedendaagse Nederlandse lyriek (6: H. Marsman, Ik die bij sterren sliep. Verzamelde verzen)

Door Marc van Oostendorp

In de bundel Tempel en kruis (1940) van H. Marsman bestaat, net als in veel van zijn andere werk, een correlatie tusen het voorkomen van persoonlijk voornaamwoorden in de eerste of tweede persoon en aanhalingstekens om de hele tekst van het gedicht. De meeste gedichten gaan helemaal niet over ik of gij. Vaak is er alleen sprake van een beschrijving van de natuur, en personen komen alleen in de derde persoon voor:

Lees verder >>

Alfred Schaffer leest T.S. Eliot in de vertaling van Martinus Nijhoff

Alfred Schaffer doceert moderne Nederlandse letterkunde aan de Universiteit van Kaapstad, en is winnaar van de P.C. Hooftprijs 2021 voor zijn dichterlijk werk. T.S. Eliot (1888-1965) was een conservatief modernistisch dichter. Martinus Nijhoff (1894-1953) was behalve een bekend dichter, ook een productief vertaler.

Presentatie, format, productie, vogels en muziek: Michiel van de Weerthof. Het verblijf wordt mede mogelijk gemaakt door de Nederlandse Taalunie.

Minstens nul bananen

Door Marc van Oostendorp

Er is weer nieuws over nul bananen. Ook in 2013 en 2018 waren er al wederwaardigheden te melden uit de wetenschap over de precieze betekenis van deze uitdrukking; als Neerlandistiek nog 50 jaar bestaat, kunnen we een bundeling maken met artikelen over dit onderwerp. Er is nu in ieder geval een nieuw artikel verschenen in het wetenschappelijk tijdschrift Glossa dat weer een puzzelstukje toevoegt.

Het centrale taalfeit in dat artikel is de volgende zin:

  • Minstens nul studenten roken.
Lees verder >>

Rick Honings leest François HaverSchmidt

Het verblijf (dag 96)

Rick Honings is Scaliger-hoogleraar aan de Universiteit Leiden, en onder meer biograaf van Willem Bilderdijk en Herman Brusselmans. François HaverSchmidt (1834-1894) was dominee en schrijver. Zijn bekendste werk schreef hij onder het pseudoniem Piet Paaltjens.

Presentatie, format, productie, vogels en muziek: Michiel van de Weerthof. Het verblijf wordt mede mogelijk gemaakt door de Nederlandse Taalunie.