Auteur: Marc van Oostendorp

Marc van Oostendorp is onderzoeker aan het Meertens Instituut (KNAW). hoogleraar aan de Radboud Universiteit en hoofdredacteur van Neerlandistiek. Hij heeft een website, een YouTube-kanaal en een Twitter-account.

Eigennamen in streekromans

Dagboek van een amateur-programmeur

Wordcloud voor Ynskje Penning, Het geborgen huis

Door Marc van Oostendorp

Nu we hier zo gezellig thuis zitten, en Ewoud Sanders zo vrijgevig is geweest met een paar grote bestanden met pdf’s, leek het me aardig om daar nog eens wat verder in te zoeken. Dit wordt hopelijk het begin van een serietje, want ik denk dat ik meteen iets op het spoor ben en het is misschien een aardige manier om jullie mee te laten leven met dit onderzoek – dat op dit moment nog maar aan het begin staat.

Ik nam Ewouds collectie van ‘streekromans’, boeken uit het genre van de zogeheten ‘lagere literatuur’, Zoals hij zelf zegt, is dit genre nauwelijks onderzocht, en ik zou zeggen: zeker de teksten niet. Er is wel wat aandacht voor dit soort boeken en hun schrijvers, maar die aandacht is naar mijn indruk toch vooral sociologisch (wie lezen zulke boeken). Naar de teksten is nog niet veel gekeken en niet veel naar hun taalgebruik.

Lees verder >>

Het interesseerde me enorm hoe sommige Pietjes sommige Mietjes krijgen – al waren ze maar verzonnen

De Multatulileescursus (75)

Door Marc van Oostendorp

– Kunnen jullie me zien?

– Ik kan je wel zien, maar niet horen!

– Grappenmaker. Het is twee weken én een eeuwigheid geleden dat we elkaar gezien hebben. Fijn dat we elkaar nu op deze manier kunnen treffen. We zouden nog Multatuli’s brieven uit 1885 en 1886 met elkaar bespreken.

Lees verder >>

Computer reconstrueert het Latijn

Door Marc van Oostendorp

Het idee dat de taalkunde een exacte wetenschap kan zijn, is een negentiende-eeuwse gedachte. Taalkundigen ontdekten toen dat de verschillen tussen talen systematisch kunnen zijn: waar Romaanse talen een p hebben, hebben Germaanse een f of een v: pater correspondeert met vader, pied met voet, pellis met vel. Zulke regelmatigheden noemen we een wet. In dit geval is de voorouder van de Germaanse talen waarschijnlijk ooit gaan afwijken: de p werd een f (en later in het Nederlands een v).

Lees verder >>

Het Nederlandse klinkersysteem

Door Marc van Oostendorp

In het derde college bespreekt taalkunde Marc van Oostendorp (Radboud Universiteit) het Nederlandse klinkersysteem: wat zijn de verschillende klinkers van het Nederlands en hoe kunnen we deze begrijpen aan de hand van kenmerk- en van elemententheorie? En wat zegt die laatste theorie over klinkerreductie in het Witrussisch en het Catalaans?

(Bekijk deze video op YouTube)

Bargoens

Door Marc van Oostendorp

Waar komt het woord Bargoens vandaan? Eeuwenlang heeft het in het Nederlands bestaan als de naam voor iets dat je niet meteen een volwaardige taal kunt noemen, maar een verzameling woorden en termen en uitdrukkingen uit allerlei talen die samen dienden als ‘dieventaal’, een geheimtaal voor criminelen.

Maar waarom Bargoens? Waar komt dat woord vandaan? Daarover waren tot nu toe twee theorieën, maar in een artikel in het nieuwe nummer van Taal en Tongval voegt Paul Van Hauwermeiren daar een nieuwe aan toe.

Lees verder >>

Is hij een vrouw?

Door Marc van Oostendorp

Wat Harry Mulisch onder andere tot een groot schrijver maakte: dat hij zich overal mee bemoeide. Ieder aspect van ieder boek dat hij schreef overdacht hij: hij schetste de omslagen van zijn boeken, hij herschreef zijn boeken tot ze stonden. Nog iets dat hem groot maakte: dat hij zelf alles nauwgezet documenteerde en een archief naliet waar de literairhistoricus iets mee kan. En een derde factor in zijn grootsheid: dat hij aan het eind van zijn leven een aantal goede literaire executeurs testementairs wist aan te stellen: Marita Mathijsen, Robbert Ammerlaan en Arnold Heumakers.

Samen zullen die factoren ervoor zorgen dat aan het eind van deze eeuw Mulisch de grootste van de groten zal blijken te zijn.

Lees verder >>

Geen vitale beroepsgroep, wel een vitale rol

Door Marc van Oostendorp

Gelukkig dat een groep onderzoekers in het onvolprezen ScienceGuide de eer van de academie nog een beetje gered heeft door te protesteren, want het is natuurlijk een schande dat de universiteiten het wetenschappelijk onderzoek tot een ‘vitale sector’ hebben willen bestempelen. Het betekent dat taalkundigen zoals ik hun kinderen eventueel naar de kinderopvang mogen brengen, zodat ze ongestoord aan het werk kunnen blijven.

Want dat is het uitgangspunt: er ontrolt zich een ramp die nu zelfs alleen nog maar begonnen is, maar het universitaire onderwijs moet doorgaan.

Waarom?

Lees verder >>

Arkprijs van het Vrije Woord 2020 voor Jozef Deleu

Jozef Deleu

Persbericht Arkcomité

De 70e Arkprijs van het Vrije Woord is unaniem toegekend aan cultuurijveraar en -politicus, bloemlezer en dichter Jozef Deleu. De stichter van Ons Erfdeel, Septentrion, de Europese reeks over het Nederlands, De Franse Nederlanden, The Low Countries en het poëzietijdschrift Het Liegend Konijn is bij uitstek de verpersoonlijking van de zelfbewuste, kritische, verdraagzame en eigenzinnige Vlaming.

Lees verder >>

Het verblijf: een podcast van neerlandici voor moeilijke dagen

Door Marc van Oostendorp

Onder het motto ‘literatuur zolang het duurt’ ben ik met een groep collega’s van de universiteiten, de scholen en de internationale neerlandistiek begonnen aan een dagelijkse podcast: iedere dag leest een neerlandicus in eigen huis een mooi gedicht of verhaal voor uit de Nederlandse literatuur. De titel: het verblijf.

We doen hiermee wat neerlandici dezer dagen kunnen doen: de vele schatten die er zijn ontsluiten. Om te verstrooien of te troosten, het leven te verrijken, een band te voelen met het verleden en met elkaar. Het verblijf is een cadeautje van neerlandici aan een samenleving in relatief moeilijke tijden.

We werken hierbij samen met Michiel van de Weerthof, die ook onder andere de briljante podcast Geel (over de kleur geel) heeft gemaakt. Hij kwam als een goede fee op ons pad en wist ons idee binnen een paar dagen deze vorm te geven!

Het was heel inspirerend om in een paar dagen tijd met zoveel leuke mensen, allemaal in hun eigen huis samen te werken. Hopelijk geven we hiermee ook wat van die inspiratie door!

De podcast komt in de komende uren op iedere podcastapp. Vandaag staat de eerste aflevering online: Erik van Muiswinkel leest Rob Chrispijn.

Een eerlijk hertentamen via Skype

Iemand heeft een vitaal beroep in De verleden tijd van lijken

Door Marc van Oostendorp

“Ik kan jou wel zien, maar niet horen”, riep Maribella, de Chair of Arie de Jager Studies tegen haar beeldscherm. “Maar zo te zien kun jij mij wel horen, maar niet zien.” Wouter, haar collega van Digitaal-Financiële Letterkunde, schudde het hoofd. “Probeer het anders nog eens!” riep Maribella. Wouter drukte op het knopje.

Lees verder >>

Piemel

Nene leert Nederlands

Door Marc van Oostendorp

Nene is zes jaar oud en nu ongeveer 10 maanden in Nederland. Ze is geboren in Hongarije, haar moeder is Italiaans en haar vader ben ik. Ze spreekt al heel lang Nederlands tegen iedereen behalve tegen haar Italiaanse oma, al krijgt zelfs die op in het Italiaans gestelde vragen antwoord in het Nederlands.

Lees verder >>

Wat is fonologie?

Door Marc van Oostendorp

De Quarantaine Colleges zijn begonnen! Ik neem de komende weken de cursus op die ik normaliter geef voor bachelorstudenten Taalwetenschap en Nederlandse Taal en Cultuur van de Radboud Universiteit. Fonologie is de tak van de taalwetenschap die de klanken van taal bestudeert: hoe zitten die in ons hoofd? Waarom veranderen klanken aan het eind van een woord makkelijker dan aan het begin (in plaats van ‘hond’ zeg je ‘hont’)? Hoeveel verschillende klinkers en medeklinkers zijn er?

Je kunt ook meedoen met je eigen colleges. Doe dat alsjeblieft!

(Bekijk deze video op YouTube)

Ik heb het leerboek waarop deze cursus is gebaseerd ook online gezet (in een ruwe schets)

Verwarrende tijden

Dichter des Vaderlands (9)

Door Marc van Oostendorp

Je komt dezer dagen lekker weg met de observatie dat we in verwarrende tijden leven. Alsof niet elke tijd verwarrend is! Alsof het leven niet gewoon doorgaat in zijn rechte lijn naar het al te bekende!

Affijn, wat doe je in tijden van verwarring? Je zet de dingen op een rijtje – naast elkaar en na elkaar. Dat is wat Tsead Bruinja doet in zijn nieuwe Dichter des Vaderlands-vers:

Lees verder >>

Deltaplan Nederlands op het internet

Door Marc van Oostendorp

Collega’s! Ik schrijf jullie bijna iedere dag, maar vandaag heb ik echt iets belangrijks te zeggen. Wij kunnen met ons allen nu iets voor de samenleving doen: wij, de neerlandici, of we nu op de universiteiten werken, op scholen, bij tekstbureaus, of waar dan ook in de samenleving. We kunnen onze kennis delen. We kunnen laten zien hoe mooi en hoe veelzijdig ons vak is.

Lees verder >>

Quarantaine Colleges

Vanwege het COVID19-virus is de Multatulileesclub deze week niet bijeen gekomen

Door Marc van Oostendorp

De eerste dag thuis was een bizarre dag, want allerlei nieuwsrubrieken waren op zoek naar een ‘positieve draai’ aan het coronavirus. Zo’n programma moet vol en dan is het fijn maar je wilt ook niet alleen maar angst en treurnis verspreiden, dus is het tijd voor een geluid van hoop. En voor hoop moet je ineens bij de wetenschap zijn.

Lees verder >>

Proza is geen poëzie

Door Marc van Oostendorp

“Horen wij, Monsieur, niet zorgvuldig alexandrijnen te vermijden als we proza schrijven?” vraagt een personage in Sartres roman Walging. Hij drukt daarmee een eigenaardig principe uit dat al duizenden jaren een rol lijkt te spelen in het literaire proza: dat een prozaschrijver nadrukkelijk probeert om géén poëtische middelen in te zetten. Goed proza heeft misschien een ritme, maar geen metrum.

Lees verder >>

Waarom wil iemand dit lezen?

Door Marc van Oostendorp

Een van de dingen die mij weer opvielen tijdens de neerlandistiekdagen: hoe wanhopig sommige moderne letterkundigen zijn over het beeld dat er van hun vak heerst. De gemiddelde schrijver háát de literatuurwetenschap. Ik geloof eigenlijk dat er weinig andere vakgebieden zijn waar het onderwerp van studie zo’n irrationele en zo openlijk beleden afkeer heeft van de wetenschap. Er zijn natuurlijk ook allerlei intellectuelen die op niets af de taalwetenschap haten, maar als taalkundige hoef je niet per se te richten op het taalgebruik van mensen die menen dat het een schande is dat taalkundigen ‘ik geef hun een boek’ zomaar goedkeuren.

Je kunt het allemaal vrij eenvoudig demonstreren aan de hand van het boekenweekessay Generaal zonder leger van Özcan Akyol.

Lees verder >>

Wat maakt Hans Bennis tot een goede neerlandicus?

Laudatio bij toekenning van de Everwinus Wassenbergh Penning, uitgesproken tijdens de neerlandistiekdagen in Leiden 6-7 maart 2020.

Door Marc van Oostendorp

Als er iets duidelijk is geworden in de afgelopen dagen, is het dat de neerlandistiek op zoek is naar de eigen identiteit. Wie zijn wij? Wat maakt iemand tot een neerlandicus? Wat maakt iemand tot een goede neerlandicus?

Het is een vraag waar ieder vakgebied dat een knip voor de neus waard is, een antwoord op probeert te formuleren, en een van de manieren die daarvoor wordt gekozen is dat er af en toe iemand een ander aanwijst als een voorbeeld: dit vinden wij nu echt een uitstekend idee van hoe iemand in ons vak kan zijn.

Lees verder >>