Auteur: DBNL

Uitnodiging DBNL-dag op 8 november

Op vrijdag 8 november 2019 vindt de allereerste DBNL-dag plaats bij de Koninklijke Bibliotheek in Den Haag. U bent van harte welkom voor deze informatieve en feestelijke middag. Let op: vanwege het beperkte aantal plaatsen is vooraf aanmelden noodzakelijk.

We starten de middag met een taartje ter gelegenheid van het 20-jarig jubileum. Daarna krijgt u als gebruiker een kijkje achter de schermen, gaan we schatgraven in DBNL en is er gelegenheid om vragen te stellen aan DBNL-medewerkers uit Nederland en Vlaanderen. Als u wilt deelnemen aan de workshop schatgraven is het handig als u een smartphone, tablet of laptop meeneemt. Bedenk ook alvast wat uw schat is uit DBNL. Wij zijn benieuwd!

Lees verder >>

Romans Vestdijk op DBNL

S. Vestdijk. Bron: Wikimedia

Vanaf vandaag, de geboortedag van Simon Vestdijk, zijn twaalf historische romans van deze veelzijdige auteur online beschikbaar in de DBNL. Hiermee worden deze werken, waarvan al enige tijd geen herdruk meer is verschenen, wereldwijd toegankelijk voor onderwijs en onderzoek.

Vestdijk werd geboren op 17 oktober 1898 en was geschoold als arts. Begin jaren dertig trad hij toe tot literaire kringen, onder andere als medewerker aan de tijdschriften Forum en Groot Nederland, en in 1934 debuteerde hij als romancier met Terug tot Ina Damman. Daarna verschenen nog vele romans, novellen, essays en gedichten van zijn hand. Zijn proza is zeer veelzijdig, zowel qua genre als qua thematiek. Vestdijk was samen met Harry Mulisch, Hugo Claus en Hella Haasse lange tijd kanshebber voor een Nederlandse Nobelprijs.

DBNL verrijkt met 9 eeuwen literatuurgeschiedenis

Ter gelegenheid van het 20-jarig jubileum van DBNL is de achtdelige reeks Geschiedenis van de Nederlandse Literatuur (GNL) toegevoegd aan de DBNL-collectie. De GNL beschrijft ruim negen eeuwen aan Nederlandse en Vlaamse literatuurgeschiedenis op 6.824 pagina’s.

De gedigitaliseerde GNL vormt een mooi startpunt om de collectie van de DBNL te doorkruisen. Alle auteurs en werken die voorkomen in de GNL zijn namelijk direct gelinkt aan de rest van de DBNL-collectie. Daardoor zijn de schatkamers van de DBNL vanaf nu op een nieuwe manier doorzoekbaar.

Lees verder >>

De schatkamer van… Wim Daniëls

In dit jubileumjaar vertellen bekende DBNL-gebruikers over een schat die zij gevonden hebben in de DBNL. Deze maand schrijver en spreker Wim Daniëls, die in de DBNL eindelijk informatie vond over zijn zestiende-eeuwse dorpsgenoot Aernout van Eyndhouts.

‘DBNL is voor mij een onschatbare bron om in te grasduinen. Als ik in de DBNL een trefwoord intik, het maakt eigenlijk niet eens zo veel uit welk woord, dan komen er vrijwel altijd interessante titels naar boven.

De DBNL heeft de Nederlandse literatuur en taal toegankelijker gemaakt. Wij hadden thuis vroeger geen boeken. Voor mij was de bibliotheek dan ook een grote ontdekking en dankzij de bibliotheek ontdekte ik de rijke wereld van de literatuur. Toen er twintig jaar geleden uiteindelijk een digitale bibliotheek kwam, werd die wereld nóg makkelijker toegankelijk. Als je DBNL opent, staan daar meteen op de eerste pagina de nieuwe aanwinsten. Laatst vond ik daar bijvoorbeeld het boek Lot van wissheyd ende goed geluck van Jan David uit 1606. Dat gaat over oude spreekwoorden en zegswijzen, en daar kan ik echt van genieten.

Lees verder >>

Aankondiging: romans Vestdijk op DBNL

Op 17 oktober 2019 komen twaalf romans van de Simon Vestdijk online beschikbaar in de DBNL. Hiermee worden deze titels, die al sinds 2010 niet meer in de boekhandel verkrijgbaar zijn, toegankelijk voor onderwijs en onderzoek. Het gaat onder meer om de historische romans Aktaion onder de sterren (1941) en Het proces van Meester Eckhart (1969).

De erven Vestdijk waren nauw betrokken bij de selectie. Zij droegen ook eerder al bij aan de DBNL door diverse teksten van Simon Vestdijk beschikbaar te stellen voor digitalisering. Zo werden in 2007 de essaybundels De Poolse ruiter (1946) en De glanzende kiemcel (1950) opgenomen in de DBNL.

In april 2020 volgen nog zeventien romans van Vestdijk, een van de belangrijkste Nederlandse auteurs van de twintigste eeuw.

De schatkamer van… Mike Kestemont

In dit jubileumjaar vertellen bekende DBNL-gebruikers over een schat die zij gevonden hebben in de DBNL. Deze maand Mike Kestemont van de Universiteit Antwerpen, die DBNL-teksten gebruikt heeft om te onderzoeken wie de auteur van het Wilhelmus zou kunnen zijn.

‘Mijn schat in de DBNL is de grote hoeveelheid middeleeuwse literatuur. Die verzameling is uniek, andere landen hebben zo’n overzicht helemaal niet. De dekkingsgraad is ook heel hoog, bijna alles staat erin. Voor mij en mijn vakgenoten is dat fantastisch. Ik werk namelijk veel met computertechnieken en heb dus digitale teksten nodig.

Mijn werk richt zich op de stylometrie, waarbij de schrijfstijl van teksten wordt onderzocht met de computer. Ik richt me daarbij specifiek op auteursherkenning en probeer met behulp van algoritmes anonieme teksten toe te schrijven aan auteurs. Zo heb ik bijvoorbeeld samen met collega’s uit Amsterdam en Utrecht in 2016 onderzoek gedaan naar het Wilhelmus. Dat is een anonieme tekst, maar er waren heel veel hypotheses over wie de auteur zou kunnen zijn. We hebben toen met behulp van de DBNL een corpus teksten samengesteld van schrijvers die ooit genoemd waren als mogelijke auteur, van bijvoorbeeld Philips van Marnix van Sint Aldegonde en Coornhert. Ter controle hebben we ook teksten toegevoegd van auteurs die nog nooit met het Wilhelmus in verband waren gebracht. Van theoloog Pieter Datheen bijvoorbeeld, die eerst bevriend was met de Oranjes, maar later niets meer met hen te maken wilde hebben. We lieten het algoritme los op de teksten en tot onze verbazing kwam hieruit naar voren dat deze voor ons onbekende Datheen de vermoedelijke schrijver is. Dit terwijl niemand aan hem dacht.

Lees verder >>

De schatkamer van… Arendo Joustra

Arendo Joustra
Arendo Joustra

In dit jubileumjaar vertellen bekende DBNL-gebruikers over een schat die zij gevonden hebben in de DBNL. Deze maand Arendo Joustra, hoofdredacteur van Elsevier Weekblad. Zijn schat: een beschouwing over de Brit Walter Bagehot en de memoires van Willem Oltmans.

Wat is uw schat in DBNL?

‘Het liefst zou ik natuurlijk Elsevier’s Geïllustreerd Maandschrift noemen. Dat verscheen van 1891 tot 1940, toen de Duitse bezetting verdere publicatie onmogelijk maakte. Het bevat niet alleen talrijke beschouwingen over kunst en literatuur, maar ook oorspronkelijk werk van Louis Couperus, Herman Heijermans, J. Slauerhoff en Jan Campert. Veel schrijvers en dichters debuteerden in het blad, zoals Gerrit Achterberg en Jan de Hartog. Het publiceerde ook de eerste interviewserie van C.K. Elout, die zou uitgroeien tot de belangrijkste politiek journalist van zijn tijd. Fraai zijn ook de door hem zelf geïllustreerde artikelen over zijn reis naar Amerika van de piepjonge H.M. Krabbé, de grootvader van Jeroen.

25 van de 50 jaargangen staan nu in DBNL, dus er zijn straks nog veel schatten te ontdekken.

Maar als ik een schat mag noemen die niets met Elsevier te maken heeft, dan is dat de uitvoerige beschouwing van Nikolaas Gerard Pierson over de Britse staatsrechtgeleerde, econoom en hoofdredacteur van The Economist Walter Bagehot in De Gids van 1877. Wonderlijk dat destijds in Nederland al zoveel belangstelling bestond voor Bagehot, wiens ‘regels’ voor de monarchie ook in Nederland gelden.

En laat ik de Memoires van Willem Oltmans niet vergeten. De 76 dagboekdelen vormen een bijzondere bron en de publicatie van zijn boeken op DBNL heeft nu al geleid tot een geannoteerde vertaling die verschenen is bij een Amerikaanse wetenschappelijke uitgeverij. Want dat wordt wel eens vergeten, maar DBNL is uiteraard wereldwijd te raadplegen.’

Wat zou u graag aan DBNL willen toevoegen?

‘Door mijn werk ben ik meer in politiek en geschiedenis geïnteresseerd. En dan buitelen de schrijvers die toegevoegd moeten worden natuurlijk over elkaar heen. Prof.dr. Hans Daalder heeft net voor zijn overlijden in 2016 zijn werk vrijgegeven voor DBNL, zodat iedereen nu onder meer zijn lucide uitleg kan lezen over de politiek als erfenis van de Nederlandse Republiek. Acht punten in nog geen 1.800 woorden.’

Wat wenst u DBNL toe?

‘Dat DBNL met het toevoegen van andere vakgebieden mag uitgroeien tot de digitale bibliotheek van de KB, dus een soort DKB of KDB. Om dat financieel mogelijk te maken wens ik DBNL ter gelegenheid van dit mooie jubileum een grote cheque toe van de Staat of van een van de Goede Doelen-fondsen. En ik hoop dat DBNL zelf nog iets zakelijker wordt, waardoor schrijvers zelf kunnen betalen om hun werk op DBNL geplaatst te kunnen krijgen.’

Arendo Joustra is hoofdredacteur van Elsevier Weekblad en onder meer secretaris van de Willem Oltmans Stichting. Een deel van zijn werk is op DBNL te vinden.

De schatkamer van… Karin Amatmoekrim

‘De schatkamer van…’ is een rubriek in de DBNL-nieuwsbrief, ter gelegenheid van het twintigjarig bestaan van DBNL. In deze rubriek komt maandelijks een bekende DBNL-fan aan het woord, die vertelt over een schat die hij of zij uit de digitale bibliotheek heeft opgediept. Deze maand is dat schrijver en letterkundige Karin Amatmoekrim.

‘Mijn schat in de DBNL is de grote selectie tijdschriften, vooral de literaire. Vorig jaar schreef ik de artikelenreeks ‘Verzwegen geschiedenis’, verschenen in de Correspondent. In deze reeks staan gebeurtenissen in de geschiedenis centraal die je niet in de boeken vindt, die maar bij een paar historici bekend zijn, maar die wel een hoop verklaren over onze huidige samenleving. Ik schreef hiervoor over Boven-Digoel, een concentratiekamp avant la lettre op Papoea-Nieuw-Guinea waar vijftien jaar lang mensen die zich verzetten tegen het koloniale bewind in Indonesië in weggestopt werden. Dat kende ik vooraf helemaal niet. Op Delpher, een ander groot digitaliseringsproject van de Koninklijke Bibliotheek, spitte ik kranten uit de jaren dertig door en daar kwam ik namen en artikelen tegen die ik vervolgens opzocht in de DBNL. E. du Perron heeft er veel over geschreven bijvoorbeeld. De informatie die ik hier vond, heb ik gebruikt voor die reeks. Voor mij is de DBNL dus vooral een grote bron van secundaire literatuur. Later kwam ik ook de brieven van Soetan Sjahrir tegen, de eerste premier van Indonesië, geschreven tijdens zijn gevangenschap in Boven-Digoel.

Als ik iets zou mogen toevoegen aan de DBNL, dan zouden dat wat meer moderne, kleinere en vooral meer obscure tijdschriften zijn, tijdschriften die je eigenlijk nooit tegenkomt. In Sheffield las ik laatst zo’n literair blaadje met bijdragen van lokale dichters en schrijvers. Dat soort kleine nichetijdschriften wordt natuurlijk overal in de wereld uitgegeven; misschien ook wel in Paramaribo of andere delen van de wereld die tot het Nederlandse taalgebied gerekend worden. Hoe mooi zou het zijn als zulke blaadjes beschikbaar komen voor onderzoek. En Wij slaven van Suriname van Anton de Kom moet online komen, maar ik begrijp dat dat in mei gaat gebeuren. Dat heb ik wel in huis natuurlijk, maar als het online staat, is het voor iedereen beschikbaar. Belangrijk, want het boek is een belangrijke toevoeging aan de literaire canon. Het is een bijzondere mengvorm van literaire genres die je niet veel tegenkomt in onze literatuur. Bovendien is het een onmisbaar onderdeel van de Nederlandse slavernijgeschiedschrijving en draagt het bij aan de manier waarop we ons de Tweede Wereldoorlog herinneren.

Ik heb de DBNL eigenlijk altijd openstaan op mijn computer, houd haar in mijn achterhoofd als ik aan het werk ben. Dat wens ik deze bibliotheek toe in dit jubileumjaar: heel veel bezoek, dat ze vaak geraadpleegd wordt en dat mensen net als ik automatisch naar DBNL gaan als ze ergens nieuwsgierig naar zijn.’

Karin Amatmoekrim is schrijver en letterkundige. Ze werkt momenteel onder andere aan een proefschrift over schrijver-journalist Anil Ramdas.

Foto: Sacha de Boer

 

 

De schatkamer van… Joep Leerssen

Joep Leerssen

‘De schatkamer van…’ is een rubriek in de DBNL-nieuwsbrief, ter gelegenheid van het twintigjarig bestaan van DBNL. In deze rubriek komt maandelijks een bekende DBNL-fan aan het woord, die vertelt over een schat die hij of zij uit de digitale bibliotheek heeft opgediept. Deze maand is dat Joep Leerssen, hoogleraar Europese studies, in het bijzonder moderne Europese Letteren aan de UvA.

‘Eigenlijk heb ik drie schatten in de DBNL. Om te beginnen Historische en letterkundige avondstonden van Hendrik van Wijn uit 1800, een cruciaal boek dat het veranderende cultuurhistorische besef in Nederland weergeeft. Van Wijn was een van de eersten die afstand nam van de ouderwetse oudheidkunde; hij bracht de Middelnederlandse literatuurgeschiedenis over het voetlicht in de vorm van boeiende dialogen die je bij een kopje thee kon lezen. Pas de laatste tien jaar is er meer aandacht voor hem, maar hij is echt een verborgen vroege invloed geweest op de literatuurgeschiedschrijving. Lees verder >>

De schatkamer van… Jean-Marc van Tol

‘De schatkamer van…’ is een nieuwe rubriek in de DBNL-nieuwsbrief, ter gelegenheid van het twintigjarig bestaan van DBNL. In deze rubriek komt maandelijks een bekende DBNL-fan aan het woord, die vertelt over een schat die hij of zij uit de digitale bibliotheek heeft opgediept. Deze maand is dat Jean-Marc van Tol, neerlandicus, auteur en striptekenaar.

‘Mijn schat in de DBNL is een reeks gedichten van Constantijn Huygens uit 1681. In dat jaar overleed hofarts Willem van der Straaten en het heeft sommigen verbaasd dat Huygens, die toen al op hoge leeftijd was, drie schimpdichten schreef over het overlijden van deze arts. Ik heb ze gebruikt voor mijn historische roman Musch, het eerste deel van een trilogie over raadpensionaris Johan de Witt.

De gedichten zijn ware pareltjes:

Verstraten light hier in een’ dicke diere kist:
Wat sagh hij suer en scheel, Verstraeten, als hy ‘twist.

Mijn vertaling:

Van der Straaten ligt hier in een dure houten kist.
Wat zou hij scheel en zuur zien als hij het wist.

En: Lees verder >>

De schatkamer van… Stefaan Goossens

Door Stefaan Goossens

‘De schatkamer van…’ is een nieuwe rubriek in de DBNL-nieuwsbrief, ter gelegenheid van het twintigjarig bestaan van DBNL. In deze rubriek komt maandelijks een bekende DBNL-fan aan het woord, die vertelt over een schat die hij of zij uit de digitale bibliotheek heeft opgediept. Deze maand is dat Stefaan Goossens, hoofddocumentalist bij het Poëziecentrum in Gent.

‘De grootste schat in de DBNL is voor mij Reinaert de Vos, specifiek het exemplaar uit 1846 van de Stadsbibliotheek Haarlem met de berijming van Jan Frans Willems. De Reinaert is om te beginnen natuurlijk gewoon een rijk en interessant verhaal, maar begin negentiende eeuw was het wat in de vergetelheid geraakt in Vlaanderen. Na de onafhankelijkheid van België in 1830 vond er een sterke verfransing plaats van het openbaar leven, waardoor er maar weinig ruimte was voor de Vlaamse taal en cultuur. Willems was een groot beijveraar van de Vlaamse taal en cultuur en ageerde tegen deze ontwikkeling onder meer door bestaande Nederlandse teksten te bewerken voor een negentiende-eeuws publiek, waaronder dus het middeleeuwse verhaal over de streken van Reinaert. Lees verder >>

DBNL bestaat 20 jaar

In 2019 bestaat de Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren twintig jaar. Dit jubileum zal uiteraard niet onopgemerkt voorbijgaan. Gedurende het hele kalenderjaar zullen via verschillende kanalen de schijnwerpers worden gericht op deze digitale schatkamer, die wereldwijd vrij toegankelijk is voor iedereen. Zo komt in de nieuwsbrief maandelijks een bekende DBNL-fan aan het woord, die vertelt over een schat die hij of zij uit de digitale bibliotheek heeft opgediept.

De stichting Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren werd op 6 juli 1999 opgericht door de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde. In een tijd waarin het bezit van een computer met internetaansluiting lang niet zo vanzelfsprekend was als nu, bouwde een groep pioniers aan een digitale bibliotheek over de literatuur en cultuurgeschiedenis van het Nederlandse taalgebied. Al snel zag de overheid het belang van zo’n digitale bibliotheek en stelde via de Nederlandse Taalunie financiën beschikbaar voor de verdere ontwikkeling van de collectie. Inmiddels is de DBNL ondergebracht bij de Koninklijke Bibliotheek in Den Haag en zijn de Taalunie en de Vlaamse Erfgoedbibliotheek als samenwerkingspartners betrokken bij het beleid, de financiering (Taalunie) en de uitvoering in Vlaanderen (Vlaamse Erfgoedbibliotheek).

De DBNL-collectie omvat op dit moment meer dan 15.000 titels en groeit maandelijks met zo’n 20.000 pagina’s. De DBNL wordt jaarlijks ruim vier miljoen keer gevonden door onderzoekers, docenten, studenten en boekenliefhebbers van over de hele wereld.

Meld je hier aan voor de nieuwsbrief.

Nieuws van de DBNL – november 2017

Nieuwe titels van november

Van Aladdin tot Zwaan kleef aan en van Aiol tot de Zwaanridder: DBNL brengt de negen lexica uit de Van A tot Z-reeks online. In 3000 pagina’s leggen de auteurs uit hoe allerlei literaire, religieuze en historische thema’s doorwerken in literatuur, muziek, beeldende kunst en theater. Er wordt gebruik gemaakt van tekstvoorbeelden, illustraties en literatuurverwijzingen. Zo leer je over de achtergrond van Luilekkerland, of over de heilige Dymphna van Geel, die geestesgestoorden bij bezoek aan haar graf genas en vereeuwigd is in acht ramen in de Dymphnakerk te Geel.

Van Felix Timmermans (1886-1947), de populairste Vlaamse schrijver van vóór de Tweede Wereldoorlog, verschijnen deze maand drie titels op DBNL. In de korte roman Schoon Lier (1925) beschrijft hij de geschiedenis van zijn geboortestad. De familie Hernat (1941) gaat over een familie die eerst een barontitel verwerft om vervolgens in latere generaties straatarm te worden. In 1948 verscheen postuum Timmermans’ biografie van Adriaan Brouwer, een Vlaamse barokschilder uit de zeventiende eeuw. Lees verder >>

Algemeen Letterkundig Lexicon bestaat vijf jaar

Het Algemeen Letterkundig Lexicon (ALL) viert dit najaar zijn vijfjarig jubileum. Afgelopen week vond de lancering plaats van een volledig geactualiseerde en aangevulde versie. Het vijfjarig bestaan was voor de redactie aanleiding om flink uit te pakken met verbeterde zoekmogelijkheden, downloadbare thematische deellexica en meer beeldmateriaal en links naar DBNL-teksten.

In het ALL vind je de betekenis en verklaring van ruim 4.500 literaire termen. De lemma’s zijn voorzien van voorbeeldfragmenten, verwijzingen naar secundaire literatuur, illustraties, klankfragmenten en links naar teksten elders op de DBNL. Het ALL is een volwaardig onderdeel van de DBNL en is samengesteld door een redactie van academische experts. Het is een onmisbaar hulpmiddel voor iedereen die zich beroepsmatig of uit interesse bezighoudt met de Nederlandse taal en wordt jaarlijks bijna 400.000 keer geraadpleegd.

Nieuw is de mogelijkheid om een gedeelte van het lexicon (bijvoorbeeld over poëzie, literaire genres en handschriftenkunde, boekwetenschap en editietechniek) te downloaden als pdf. Dankzij de nieuwe, overkoepelende categorieën is het doorzoeken van het ALL bovendien eenvoudiger geworden. Daarnaast zijn er meer afbeeldingen toegevoegd en zijn er bijna 900 links aangebracht naar teksten elders op de DBNL. Gebruikers kunnen via het terminologisch meldpunt overigens ook zelf suggesties doen voor nieuwe termen, aanvullingen of correcties.