Auteur: Cora van de Poppe

Call for papers: Interdisciplinair onderzoek naar taalvariatie in vroegmoderne West-Germaanse talen (ca. 1500-1800)

Universiteit Utrecht, 2-3 juli 2020.

De onderzoekers van het project Language Dynamics in the Dutch Golden Age (Universiteit Utrecht) nodigen u graag uit om deel te nemen aan de workshop ‘Interdisciplinair onderzoek naar taalvariatie in vroegmoderne West-Germaanse talen’ (2-3 juli 2020, Utrecht).

Deze workshop vertrekt vanuit de hypothese dat taalvariatie wordt bepaald door (de interactie tussen) grammaticale restricties en communicatieve factoren. De workshop richt zich specifiek op variatie in de drie grootste West-Germaanse talen (Engels, Duits en Nederlands) gedurende de vroegmoderne tijd (ca. 1500-1800). Deze periode kende belangrijke veranderingen die invloed hadden op taalgebruik en taalontwikkeling: politieke, wetenschappelijke, culturele en religieuze ontwikkelingen leidden bijvoorbeeld tot het gebruik van taal in nieuwe domeinen (wetenschap, religie, literatuur), taalverspreiding door grootschalige migratie en (actieve) taalstandaardisatie. In deze dynamische taalsituatie veranderden talen radicaal en trad taalvariatie niet enkel op tussen taalgebruikers (inter-auteur-variatie), maar ook binnen individuele taalgebruikers (intra-auteur-variatie).

Deze workshop wil onderzoekers uit verschillende disciplines samenbrengen – waaronder sociolinguïsten, formeel taalkundigen, computationeel taalkundigen en letterkundigen – om een beter beeld te krijgen van morfosyntactische variatie in de vroegmoderne West-Germaanse talen. Mogelijke onderwerpen zijn bijvoorbeeld variatie in negatie, naamval of werkwoordgebruik. We focussen specifiek op de vraag hoe (de interactie tussen) grammaticale en sociaal-culturele en literaire factoren deze taalvariatie beïnvloedden. Om deze vraag te beantwoorden, worden interdisciplinaire onderzoekslijnen verkend en verschillende onderzoeksmethoden bediscussieerd, waaronder kwantitatieve data-analyse met behulp van computationele technieken. Keynotelezingen worden verzorgd door prof. dr. Anita Auer, prof. dr. Anne Breitbarth, prof dr. UlrikeDemske en prof. dr. Eva Pettersson.

Geïnteresseerden kunnen een abstract indienen tot uiterlijk 1 april 2020 via deze link.

Call for Papers: Jaarcongres Werkgroep Zeventiende Eeuw

De culturele dimensie van de Nederlandse expansie overzee

Universiteit Utrecht, vrijdag 28 augustus 2020

“Het is alleen gelt en geen wetenschap die onse luyden soeken aldaer [in Indië], ’t gunt is te beklagen”, treurde de Amsterdamse burgemeester en VOC-bestuurder Nicolaes Witsen in 1712. De Nederlandse handelscompagnieën staan om veel bekend, maar niet om hun interesse in cultuur. Zo merkte niet een van de VOC-dienaren op dat zich op Java de grootste Boeddhistische tempel ter wereld bevindt (de Borobudur), en duurde het tot 1814 voordat deze werd herontdekt (door de Engelsen). Evenmin ambieerden Nederlandse dichters een navolging van de epische lofzang door Luís de Camões op de Portugese wereldwijde zeevaart. De Nederlandse expansie had een aantoonbare invloed op natuurwetenschap en geneeskunde, zoals Harold Cook aantoonde in Matters of Exchange: Commerce, Medicine, and Science in the Dutch Golden Age (2007). Maar wat waren de gevolgen – als die er al waren – voor cultuur en geesteswetenschappen?

Lees verder >>

Publieksdag over de vroegmoderne tijd: de Macht van het Woord

Op zaterdag 3 februari 2018 organiseert het UCEMS (Utrecht Centre for Early Modern Studies) voor de negende keer op rij een publieksdag. Het UCEMS is Nederlands grootste onderzoekscentrum dat de taal, literatuur, geschiedenis, religie, politiek, kunst en wetenschap van de periode tussen ca. 1500 tot 1800 in internationaal perspectief bestudeert. Op de jaarlijkse publieksdag kunnen belangstellenden kennis maken met dit onderzoek.

Dit jaar staat het thema de Macht van het Woord centraal. Door de uitvinding van de boekdrukkunst won het woord aan kracht. Niet alleen de taal en het soort teksten veranderde hierdoor, maar ook de reikwijdte van het woord nam explosief toe.  Lees verder >>

De rijmmachine van Constantijn Huygens: Pomobot

Door Marijn Schraagen

Het is december 1636. Pieter Corneliszoon Hooft zit in zijn werkkamer in het Muiderslot om de post door te nemen. Als eerste opent hij een brief van Constantijn Huygens, met wie hij al jaren een uitgebreide correspondentie onderhoudt. De brief luidt als volgt:

Mijn’ Heere;

Vandaag kwam mijn zoon Christiaan bij mij met een curieuze uitvinding. Het is een machine met een veer die opgewonden moet worden, met in het binnenste een leeg vel papier en een volle inktpot. De machine doopt vervolgens een veer (niet degene die opgewonden is, maar de veer van een gans) in de inkt en begint zomaar dichtregels op het papier te schrijven! Lees verder >>

Was het Nederlands in de 17e eeuw echt zo anders? Deel 2: dubbelobjectconstructies

Door Jorik van Engeland

Op het DRONGO talenfestival probeerden wij er als project Language Dynamics achter te komen of het Nederlands van vierhonderd jaar geleden echt zo anders is dan het moderne Nederlands. Het antwoord laat zich natuurlijk al raden en wordt in deel 1 van dit blog zelfs al door mijn collega Cora van de Poppe verklapt.

Op het talenfestival komt een gevarieerd publiek, met als verbindende factor passie voor taal, hoe kan het ook anders. Verschillende onderzoekers laten de bezoekers op een laagdrempelige manier kennismaken met hun werk. Zo heb ik bij Anne-France Pinget accenten geraden, bij Andrea van Leerdam een afdruk gemaakt van een eigengemaakte houtsnede met daarop een helse walvis die boten met zich naar de bodem van de zee trekt en bij Gerrit Bloothooft gezichten en voornamen aan elkaar gekoppeld. Lees verder >>

Was het Nederlands in de 17e eeuw echt zo anders? Deel 1: werkwoordverdubbeling

Door Cora van de Poppe

Was het Nederlands in de 17e eeuw echt zo anders?

Met deze vraag probeerden wij, het project Language Dynamics in the Dutch Golden Age, afgelopen zaterdag 30 september bezoekers van het DRONGO Talenfestival 2017 naar ons lab te trekken – toegegeven, ook de oudhollandse dropjes hadden een behoorlijke aantrekkingskracht op de taalliefhebbers. Het DRONGO Talenfestival is een tweedaags programma waar universiteiten en bedrijven of organisaties uit de taalsector bij elkaar komen om door middel van spoedcursussen, lezingen en debatten de nieuwsgierige bezoekers in te lichten over de nieuwste taalonderzoeken en andere innovaties in de taalsector. In de labs kunnen bezoekers bovendien live wetenschap ervaren door mee te doen aan allerlei testjes.

Taalvariatie

En zo stond tussen ‘De trommeltaal van Senegal’ en ‘Het praten met een robot’ ons lab over het zeventiende-eeuws Nederlands. Het Nederlands was in de vroegmoderne periode volop in beweging. Lees verder >>

Van annotatie naar nieuwe onderzoeksideeën

Door Laura Meijer

Als student binnen de RMA-opleiding Linguistics van de UU ben ik momenteel werkzaam binnen het project Language Dynamics in the Dutch Golden Age als student-assistent. Nederlab heeft dit project een subsidie gegeven om de brieven van Hooft te voorzien van morfo-syntactische annotaties. De belangrijkste taak van de student-assistenten: het controleren van de automatische annotatie die de automatische tagger Adelheid toekent aan de woorden in de brieven van P.C. Hooft.

 

 

 

 

 

Annoteren, annoteren, annoteren Lees verder >>

Rappers van de Gouden Eeuw

Door Feike Dietz

‘Vergeet Mulisch, lees een raptekst van Zo Moeilijk’, riep de Volkskrant op 6 april. Aanleiding voor deze prikkelende kop was een onderzoek dat Alex Reuneker, Vivien Waszink en Ton van der Wouden op dit weblog hadden gepubliceerd. Geïnspireerd door een Amerikaanse studie naar het vocabulaire van hiphoppers en literaire auteurs, vergeleken zij de ‘lexicale diversiteit’ van Nederlandstalige rappers met die van romanschrijvers: welke groep gebruikt de meest gevarieerde woordenschat, ofwel het relatief grootste aantal unieke woorden? Concreet werden Mulisch’ De ontdekking van de hemel meegenomen, evenals  Ilja Leonard Pfeijffers Peachez, Couperus’ Eline Vere en Multatuli’s Max Havelaar. Zij namen het op tegen rappers als Opgezwolle, Ali B en Broederliefde. De rappers bleken vaak heel goed te scoren op lexicale diversiteit. Pfeiffers werk bevatte de meeste unieke woorden,  maar werd opgevolgd door de rapformatie Zo Moeilijk, nog vóór Mulisch, Couperus en Multatuli. Ook Opgezwolle en Brainpower bleken een opvallend gevarieerd vocabulaire te bezigen. Lees verder >>

Publieksmiddag UCEMS. Lof der Zotheid: Humor als tegengif in de vroegmoderne tijd

Op zaterdag 20 mei 2017 organiseert het UCEMS (Utrecht Centre for Early Modern Studies) de jaarlijkse publieksdag. Of er gelachen wordt op de publieksdag van UCEMS? Daar kan de organisatie maar beperkt invloed op uitoefenen. Over de lach zal het in ieder geval gaan: Lof der Zotheid. Humor als tegengif in de vroegmoderne tijdLees verder >>

Workshop Historical Literary Variation as a Mirror for Language Change

Op donderdag 13 april 2017 organiseren de Universiteit Utrecht en het Meertens Instituut een workshop over historische taalvariatie en -verandering:  Historical Literary Variation as a Mirror for Language Change. Jonge onderzoekers verzorgen lezingen over hun werk en bespreken taalkundige elementen vanuit verschillende taalkundige en letterkundige perspectieven. De workshop wordt ingeleid door dr. Marjo van Koppen (UU/UiL OTS) en dr. Feike Dietz (UU/ICON). Het volledige programma en de abstracts zijn te vinden op de website van het project Language Dynamics in the Dutch Golden Age (UU). Voor deze workshop zijn nog een aantal plekken beschikbaar. U kunt zich tot uiterlijk dinsdag 4 april per mail opgeven bij Mirella De Sisto: mirella.de.sisto@meertens.knaw.nl

Locatie: Drift 25 (zaal 103), Universiteit Utrecht.

Top-downprocessen bij het transcriberen van oude teksten

Door Wouter Taheij en Carmen Verhoeven

In het project Language Dynamics in the Dutch Golden Age wordt onderzoek gedaan naar de vernieuwingen die plaats vonden in de Nederlandse taal tijdens de Gouden Eeuw. Voor dit project werd ons, twee researchmasterstudenten, gevraagd een van de brieven uit het uitgebreide archief van Michiel De Ruyter te transcriberen; een schijnbaar simpele omzetting van handschrift naar digitale tekst. Zoals de meeste ervaren onderzoekers zullen weten was dit echter niet een eenvoudige taak. De oude paperassen zijn vaak beschadigd of uitgelopen, en natuurlijk geschreven in schrijfletters van het zeventiende-eeuwse Nederlands. Dit leidt in een aantal gevallen tot incomplete zinnen waarin letters of zelfs hele woorden ontbreken door onleesbaarheid. Voor analyse van de taalkundige eigenschappen zijn echter volzinnen nodig. Om dit op te lossen maken we gebruik van top-downprocessen. Lees verder >>

De eerste stapjes van een AiO

Door Jorik van Engeland


phd
Mijn eerste maanden als aio gingen gepaard met veel tegenstrijdig advies. Doe maar rustig aan, je zit pas in je eerste jaar. Als je iets wilt, moet je er voor gaan! Is het niet te vroeg om al over publiceren na te denken? Een publicatie laat altijd op zich wachten, je kan niet vroeg genoeg beginnen. Je thesis schrijf je bijna helemaal in je laatste jaar. Je kan het beste elk jaar minstens één hoofdstuk afmaken. Hartelijk dank daarvoor.
Lees verder >>

CALL FOR ARTICLES: EARLY MODERN LOW COUNTRIES (EMLC)

Door Feike Dietz

In the spring of 2017, Early Modern Low Countries (EMLC) will publish its first issue. This new open access journal will appear in two installments every year, containing high-quality, original scholarship for an international readership on any aspect of the history and culture of the Low Countries between 1500 and 1800. The successor of two well-reputed Dutch-language journals (De Zeventiende Eeuw and De Achttiende Eeuw) EMLC aspires to publish papers by scholars from various disciplinary backgrounds working anywhere in the world. Lees verder >>

Spellingsvariatie als betekenisvariatie: over De Hond, Floddertje en de Statenbijbel

Door Feike Dietz

floddertjeOphef over ij en ei

Vorige week pleitte Maurice de Hond in de Volkskrant voor afschaffing van de ‘korte ei’, omdat het onderscheid geen enkele functie heeft, terwijl het zijn zevenjarige dochter veel verspilde energie kost om te leren welke woorden met de ‘ei’ en de ‘ij’ gespeld moeten worden. Het voorstel maakte bijzonder veel los: er verschenen columns en ingezonden brieven, er is getwitterd en gefacebookt. Tegenstanders wezen op het feit dat onze taal allerlei woorden bevat waarbij het spellingsverschil een betekenisverschil markeert: denk maar aan ‘mei’ en ‘mij’, of ‘rouw’ en ‘rauw’, of ‘mouw’ en ‘mauw’. Spellingsvariatie is dus niet nutteloos, betoogden velen, maar juist bijzonder functioneel, want het leidt ons naar de betekenis van een woord. De Hond haalde in een reactie op alle ophef uit naar de hoogopgeleide elite, die een traditioneel regelsysteem in stand probeerde te houden en daarmee lageropgeleiden de toegang tot hun wereld Lees verder >>