Auteur: Bas Jongenelen

Uit een Tongerschen dichtbundel der XVIe eeuw

Door Bas Jongenelen

Onlangs bestelde ik via www.addall.com bij een Brussels antiquariaat het boekje Uit een Tongerschen dichtbundel der XVIe eeuw. Dit is een uitgave uit 1925 en de oplage was 200 exemplaren. Het door mij aangeschafte exemplaar bleek nummer 9 te zijn en het handexemplaar van één van de twee editeurs. Kijk, dat is altijd leuk. Maar er is iets bijzonders aan de hand met dit exemplaar.

Lees verder >>

Stoppen

 Door Bas Jongenelen

Vorig jaar plaatste ik mijn eerste bericht op Neder-L. Een jaar lang heb ik iedere week een berichtje geplaatst, maar met die regelmaat ga ik nu stoppen. Ik zal mijn tijd en energie anders moeten gebruiken, omdat ik van  het NWO een beurs gekregen heb om een proefschrift te schrijven. Deze beurs is speciaal voor leraren om gedurende vier jaar twee dagen per week onderzoek te verrichten. Een normaal mens krijgt vier jaar lang vijf dagen per week de tijd hiervoor, maar leraren kunnen alles sneller (en zij hebben van die ruime vakanties). Hoe dan ook, het wordt hard werken voor me.

Lezer, bent u ook leraar en zou u ook van deze beurs gebruik willen maken? Ook dit jaar is er weer een nieuwe ronde, kijk daarvoor op www.nwo.nl/leraren.

Jan van Doesborch, Refreynen int sot amoureus wijs

Oproep

Hoewel de volledige tekst van de refereynen van Jan van Doesborch online staat op DBNL, ben ik toch op zoek naar de papieren versie van de editie Kruyskamp (het origineel uit circa 1524 is natuurlijk helemaal te veel gevraagd). Heeft iemand die editie onterecht in zijn boekenkast staan? www.boekwinkeltjes.nl en www.addall.com geven geen soelaas, daarom dus via deze mij onsympathieke wijze.

Muis en de tweefasenstructuur

Er bestaat geen recept voor een goed boek. Genoeg mensen hebben in het verleden geprobeerd het geheim van de literatuur te doorgronden, genoeg mensen proberen het nu en genoeg mensen zullen dat in de toekomst proberen. En gelijk hebben ze, of beter: gelijk hebben we, want ik ben ook zo iemand.
Er zijn wel wat ingrediënten die behoorlijk goed kunnen werken: bij een psychologische roman gooi je wat ‘race’, ‘milieu’ en ‘moment’ in een potje, een vuurtje eronder en je verhaal is klaar. Heel simpel, als je koken kan. Uiteraard begin je je verhaal in medias res, al eeuwenlang een must voor iedere verhalenverteller. Maar hoe eindig je? Simpel, de held krijgt het meisje en ze leven nog lang en gelukkig. Dat klopt, en daarvoor? Hoe laat je de held het meisje krijgen en hoe laat je de lezer merken dat hij het meisje ook zal houden? Daar is in de Middeleeuwen de tweefasenstructuur voor bedacht.

Lees verder >>

Nieuw! Uitgeverij Link

Als we de kranten mogen geloven, dan gaat het heel slecht met de boekenbranche. Er wordt steeds minder gelezen, er worden steeds minder boeken verkocht. Uitgeverijen fuseren, boekhandels richten koffiecorners in om nog een beetje omzet te draaien. In dit geweld van de neerwaartse spiraal is er iemand die gewoon gelooft in het boek en die nu gewoon een uitgeverij opricht: Jürgen Snoeren. Een dappere held? Een visionair? Of iemand die op het verkeerde paard aan het wedden is?

Lees verder >>

Afscheid van 2012, afscheid van de literatuur

Afgelopen week hield een van mijn studenten een presentatie over Het afscheid van de literatuur, de geschiedenis van een ontwaarding 1700-2000van William Marx (voor € 8,99 bij De Slegte). Vanwege die presentatie moest ik mij weer in dit boek verdiepen. Hoewel ik Marx een slordige denker vind, heeft hij op een bepaalde manier wel een punt. Hij is slordig op het gebied van vergelijkingen: hij neemt de aardbeving van 1755 waarbij Lissabon verwoest werd als casus net als de Holocaust om aan te tonen dat literatuur er steeds minder toe doet.

Lees verder >>

Drie minnaars in de klas

Eén van de leukste kluchten uit de Nederlandse literatuurgeschiedenis is het zestiende-eeuwse Een speel van drie minners. Er is inmiddels een moderne vertaling van: De drie minnaars: de bankier, de manager en de makelaar. Ik zou zeggen: ‘Lees die klucht.’ Maar misschien zijn er wel docenten Nederlands onder ons die deze tekst in de klas willen gebruiken. In dat geval is hier een kleine lesopzet voor de onderbouw havo/vwo of voor het vmbo, ontwikkeld en uitgevoerd door Chantal van Hest. Het is een controversiële aanpak, want je hebt er geen beamer, smartboard, digiboard, wifi, tablet, flipping the classroom of wat dan ook voor nodig. Het is unplugged onderwijs. 


Lees verder >>

Middelnederlandse scheldwoorden 12 (slot)

Nou, we zijn er hoor. Heel Mak is doorgewerkt en alle scheldwoorden zijn eruit gefilterd. Dit is het laatste restje. Maar als je alle scheldwoorden bij elkaar zou willen hebben, moet je dan zelf alle twaalf afleveringen bij elkaar voegen? Nee hoor, dat is al gedaan (met dank aan Carlien van Kampen); de volledige lijst staat gewoon in aflevering 1. De eerste lijst is daar vervangen door de samengevoegde. Mark die pagina book en leer af en toe een scheldwoord uit je hoofd, ouwe laefcutte dat je d’r bent!

Lees verder >>

Literatuurmethodes in het vo

Ik vroeg me onlangs af welke literatuurmethodes er gebruikt worden in het voortgezet onderwijs. Vandaar dat ik een kleine enquête uitgezet heb, met maar twee vragen: Welke literatuurmethode wordt er op jouw school gebruikt op havo, en: Welke literatuurmethode wordt er op jouw school gebruikt op vwo? Veertig scholen gaven antwoord, de meeste uit het zuiden van Nederland (Breda, Brunssum, Goes en Weert – om er een paar te noemen), maar ook uit Barendrecht, Brielle, Hellevoetsluis, Rotterdam en Nijmegen.

Lees verder >>

Beatrijs in het Hongaars

De basis van het Nederlandse Beatrijsverhaal is een legende die door Caesarius van Heisterbach opgetekend is in het Latijn (moderne Nederlandse vertaling is in 2003 uitgegeven door Uitgeverij Voltaire; deze uitgeverij heeft geen eigen site). Deze legende is een mooi voorbeeld van Europese literatuur, omdat het Latijn in de Middeleeuwen door heel Europa gelezen en gesproken werd. Veel mensen vinden de Middelnederlandse versie de mooiste, in ieder geval is deze versie een stuk uitgebreider dan die we bij Caesarius kunnen lezen. 

Lees verder >>

Vijftiende-eeuws manuscript ontdekt op zolder

Lezers, ga eens heel gauw uw zolder opruimen! Er kan zo maar iets bijzonders liggen. Nee, geen schilderij van Rembrandt, en de opbrengst van de Zilvervloot heeft Piet Hein er ook niet gestald. Maar een vijftiende-eeuws handschrift? Dat zou zo maar kunnen. Nodig in ieder geval handschriftjager Remco Sleiderink uit, de Indiana Jones van de mediëvistiek. Hij heeft onlangs een prachtig boek ontdekt op een Brusselse zolder. Helaas zijn de pics low-res, maar dat houdt het ook wel weer spannend.

Middelnederlandse scheldwoorden 9

De serie Middelnederlandse scheldwoorden is weer toe aan een update. De eerste aflevering staat hier, nummer 9 hieronder behandelt de letters P en Q uit de woordenlijst van Mak. De omschrijving van het eerste woord ‘Paddaert’ is niet negatief: ‘vent of kerel’. Is Mak hier niet een beetje te aardig? Het woord komt uit refereyn CXXXVIII uit de bundel van Jan van Doesborch. Dit is een raadselachtig refereyn waarvan de meeste woorden geen omschrijving te geven is. Eén ding is echter duidelijk, namelijk dat ze allemaal negatief zijn. ‘Paddaert’ betekent dus niet slechts ‘kerel’, maar iets als ‘vervelende kerel’ – of vul iets ergers in op de plaats van ‘vervelend’. Aan de slag ermee, stelletje queesters!

Lees verder >>

Hebban olla vogala

‘Hebban olla vogala nestas hagunnan hinase hic enda thu, wat unbidan we nu?’ is niet het oudste Nederlandse zinnetje, maar het is wel een van de bekendste. Het heeft diverse mensen geïnspireerd tot kunst. Zo is er een dansvoorstelling van, een freejazzrocknewwavesong en een luisterliedje

Het Klokhuis is er ook mee aan de haal gegaan en het resultaat is een liedje dat het genre RnB (spreek uit als ‘arrenbie’) behoort. Het is een zeer catchy tune geworden dat zich in je hoofd nestelt om er de rest van de dag niet meer uit te komen. Luister maar!

Oapen

Onlangs werd ik gewezen op een interessant boek over Vondel, interessant omdat het werk van Vondel langs alle kanten belicht werd. De titel is briljant door zijn simpelheid: Joost van den Vondel (1587-1679), Dutch Playwright in the Golden Age. Minder briljant vond ik de prijs: € 169,-. Honderdnegenenzestig euro. Dat is nogal wat. 

Gelukkig is de redding nabij, want een aantal uitgeverijen heeft de handen ineengeslagen om met open access aan de slag te gaan. Zij hebben een website opgericht waar zij hun boeken aanbieden als pdf: www.oapen.org. Zoek daar op ‘Vondel‘ en wat komt er tevoorschijn? Juist, het boek over Vondel dat ik zo graag wilde lezen. Kijk maar. Alle 667 pagina’s gratis te downloaden.

Is er nog meer? Jazeker. De boeken uit die prachtserie van Amsterdam University Press over rederijkers van Van Dixhoorn, Van Bruaene, Van Herk en Mareel. Om maar eens wat te noemen, hoor. En zoek eens op ‘deconstructie‘, of ‘Multatuli‘, of ‘Hitchcock‘.  Ik zoek verder en loop tegen het boek Juigchen in den adel der menschelijke natuur aan. Tjee, vorig jaar gekocht. Waarom ben ik toen niet eerst gaan oapen? Dat is de wijze les van dit verhaal: voor je een boek gaat kopen, eerst even oapen.

Middelnederlandse scheldwoorden 8

Het punt met de lijst van Middelnederlandse scheldwoorden is dat de bronnen van J.J. Mak vooral literair zijn. Dit betekent dat veel van de scheldwoorden in het wild niet voor zijn gekomen, maar artificieel zijn. Vooral in kluchten en satirische teksten werd gescholden en ik heb zo het vermoeden dat schrijvers vaak leuke scheldwoorden bedachten – alles voor een gulle lach, nietwaar? Neem nou zo’n woord als Opstaeckeltouvere, zou dat echt gebruikt zijn? Of is hier een auteur aan het woord die nog wel een gek scheldwoord kon gebruiken? Ik denk het laatste. Neemt niet weg dat u deze week uw collega’s op Middelnederlandse wijze de huid vol kunt schelden.