Max Havelaar: keurig ingekleurd, alles binnen de lijntjes

Door Marc van Oostendorp

Max Havelaar: het was al onder meer een roman, een film, een banaan en een musical, en sinds deze week is het ook een graphic novel. In 82 pagina’s maakte Eric Heuvel samen met Jos van de Waterschoot een samenvatting van het boek in stripvorm.

Nooit heb ik geweten dat Multatuli zo saai kon zijn. Zowel het script als de tekeningen stralen vooral plichtmatigheid uit. De tekst gaat gebukt onder veel te grote eerbied voor het boek; de tekeningen lijken vooral te willen vertellen: kijk eens, hoe lang geleden dit allemaal was.

Hoe interessant zou een graphic novel niet kunnen zijn die gebaseerd is op dat boek! Zoals Multatuli de grenzen van de roman opzocht en overschreed, zo zou je hetzelfde kunnen doen met het stripverhaal. Waar de schrijver op het laatst zijn personages wegstuurt, daar zou je letterlijk de kaders van het verhaal kunnen openbreken.

Ondertussen zou je de boodschap ook kunnen verfrissen, want op zich is een oproep aan Koning Willem III niet heel belangrijk meer. Er zijn voor de hedendaagse lezer wel andere conclusies te verbinden aan dit verhaal.

Maar daar is in deze graphic novel geen sprake van. Het verhaal wordt heel nauwkeurig gevolgd, behalve dat alles wat grappig is, nauwkeurig is weggesneden. Anderzijds staan er soms enorme tekstblokken in om van alles en nog wat uit te leggen over het bestuurssysteem in Nederlands Indië. Het boek is daarmee nuttig voor de scholier die geen zin heeft om zo’n dik boek helemaal te lezen – maar niet om diezelfde scholier vervolgens warm te krijgen voor het boek. Het literaire meesterwerk van de Nederlandse literatuur wordt gereduceerd tot de wederwaardigheden van een ambtenaar.

Zoiets geldt ook voor de tekeningen, gemaakt door Eric Heuvel. De eerste bladzijden, in het Amsterdam van Droogstoppel zijn allemaal in een soort egaal sepia, met negentiende eeuwse mensen in negentiende-eeuwse kleren. De eerste tekening van Indië is vervolgens heel mooi groen en blauw gekleurd – dus als kijker denk je dan: hier wordt iets gedaan met contrasten. Alleen zijn de meeste tekeningen daarna ook weer sepia, en gebeurt er weinig op. Alles blijft keurig in de kaders en binnen de lijntjes ingekleurd.

Liefde of vreugde of maakplezier stralen helaas niet af van deze uitgave, die, zo valt te vrezen, minder lang stand zal houden dan de roman, de film, of zelfs de banaan.

Tekenaar Eric Heuvel kwam ook in het nieuws doordat hij de omslagen voor het corona-is-onzinperiodiek Gezond verstand maakte; ik sta overigens niet in voor welk standpunt Multatuli in deze tijd zou hebben aangenomen.