Het gaat bij deze oproep niet om het bedenken van een resultaat maar om het resultaat van het bedenken

Door Peter-Arno Coppen

De Radboud Universiteit heeft onlangs een nieuwe slogan in gebruik genomen. Of slogan, ik weet eigenlijk niet wat de bedoeling is, maar we krijgen hem nu al enige tijd op ons inlogscherm. Hij luidt: ‘Het gaat niet om het overbrengen van kennis, maar om de kennis van het overbrengen’. Het schijnt een bedenksel van een communicatiebureau te zijn, want de belegen opvattingen achter deze zin verraden geen actuele kennis van het onderwijsonderzoek of de vakdidactiek, laat staan van de onderwijspraktijk. Op de universiteit gaat het bijvoorbeeld helemaal niet enkel om kennis, maar conform de in 2004 afgesproken Europese Dublindescriptoren om kennis, toepassing van die kennis, oordeelkundigheid, communicatie en leervermogen. Als ik voor één woord zou moeten kiezen zou dat trouwens eerder ‘inzicht’ zijn en niet ‘kennis’.

Maar goed. Het is ook de vorm die mij enigszins tegenstaat. Ik denk dat het vooral de pretentie is die eruit spreekt. En het feit dat het een te gemakkelijk format is. Dat syntactische woordspel suggereert een bovenmatige diepzinnigheid, die nog eens wordt versterkt door het feit dat er eigenlijk helemaal niets staat. Dat creëert een ruimte waarin iedereen een eigen interpretatie kan invullen, waardoor het lijkt alsof de uitspraak een gevoelige snaar raakt in ieders diepste overtuigingen. In werkelijkheid is het alleen maar het oppervlakkige illusionisme van het woordspel.

Ik kan het illustreren, want het is vrij gemakkelijk om dit soort lege spreuken te maken. Neem bijvoorbeeld de dubbelzinnigheid (!) van het woord ‘zin’. Die geeft meteen aanleiding tot:

  • Het gaat niet om het ontleden van zinnen, maar om de zin van het ontleden

En met gebruikmaking van een derde betekenis:

  • Het gaat niet om het ontleden van zinnen, maar om de zin in het ontleden

Maar dit is al een format dat tot eindeloze variatie kan leiden:

  • Het gaat niet om het beschouwen van zinnen, maar om de zin van/in het beschouwen
  • Het gaat niet om het foutloos schrijven van zinnen, maar om de zin van/in het foutloos schrijven
  • Het gaat niet om het construeren van zinnen…
  • Etc

Het betekent allemaal vrijwel niks, maar het klinkt ontzettend waar.

Ik verbind er meteen een decemberopgave aan. Wie verzint er meer? Om het een beetje eenvormig te houden stel ik een paar regels voor:

  1. De slogan moet over een neerlandistisch onderwerp gaan
  2. Dat neerlandistische onderwerp moet voor de duidelijkheid aan het begin van de zin genoemd worden
  3. Er moet een soort syntactische omkering in zitten.
  4. Het format voor de slogan is dus: Het gaat bij [neerlandistisch onderwerp] niet om X maar om Y.

Ik doe er een paar voor. Er zal er vast een tussen zitten die u geweldig diepzinnig zou vinden als u hem geïsoleerd zou tegenkomen, maar in de context van alle andere wordt de leegheid beter zichtbaar. De kans is ook groot dat er een bij zit die anderen al eens bedacht hebben, maar daar laat ik me dan graag op wijzen.

  • Het gaat bij het literatuuronderwijs niet om je inzicht in literaire werken maar om het werken aan je literaire inzicht
  • Het gaat bij de zinsontleding niet om de benoeming van de delen van de zin maar om het delen van de benoeming van de zin.
  • Het gaat bij de grammatica niet om het vinden van het onderwerp maar om het onderwerp van het vinden
  • Het gaat bij de woordsoorten niet om de zelfstandigheid van een naamwoord maar om het naamwoord voor een zelfstandigheid.
  • Het gaat bij het taalonderwijs niet om de grammatica van de correcte taal maar om de correcte grammatica van de taal
  • Het gaat bij leesbevordering niet om de tijd voor het lezen van boeken maar om het boeken van tijd voor lezen
  • Het gaat bij het argumenteren niet om het winnen van een debat maar om het debatteren om te winnen.
  • Het gaat bij de spelling niet om de juiste spelling van de taal maar om het talen naar de juiste spelling
  • Het gaat bij de taalzorg niet om het Nederlandser maken van de taal maar om het taliger maken van je Nederlands
  • Het gaat bij de taalverwerving niet alleen om het leren van de taal maar ook om de taal om te leren
  • Het gaat in het taalonderwijs niet om de grammatica van het gezegde maar om wat gezegd wordt over grammatica.
  • Het gaat bij de zinsontleding niet om het onderscheiden van de bepalingen maar om de bepaling van het onderscheid.
  • Het gaat bij de literatuurgeschiedenis niet om de geschiedenis van de literatuur maar om de literatuur van de geschiedenis.
  • Het gaat bij de woordsoorten niet om de betrekkelijke voornaamwoorden maar om de woorden die betrekkelijk voornaam zijn.

Het is werkelijk verbazend gemakkelijk om zoiets te maken. Wie verzint de leukste? Plaats uw variant bij de reacties, en houd zo het neerlandistische gehalte van uw vakantie een beetje bij. Wij van Neerlandistiek streven er namelijk naar om u ook tijdens de vakantie op de hoogte te houden van de neerlandistiek. Op de redactie hangt dan ook een tegeltje met daarop de spreuk: ‘Het gaat bij Neerlandistiek niet om een vakantie van de neerlandistiek, maar om de neerlandistiek in de vakantie.’

En natuurlijk ging het mij hier niet om het bedenken van uitspraken, maar om het uitspreken van bedenkingen.