Mama zal een lekker fruithapje voor je maken

Door Marc van Oostendorp

Het Meertens Instituut heeft helemaal niet de officiële taak om vragen te beantwoorden uit het publiek, maar dagelijks komen er vragen binnen die als ze niet al te gek zijn ook daadwerkelijk worden beantwoord, en een doodenkele keer ook door mij. Zoals deze vraag over papa en mama:

Ik stoor me al jaren aan mensen die in de derde persoon praten tegen kinderen, hoe oud ze ook zijn. Als je mama/papa bent en/of oma/opa, dan ben je kennelijk geen IK meer.

Kan iemand van uw instituut er iets over zeggen? Ik wil het gewoon begrijpen! Zelf heb ik dat mama-instinct (wat het blijkbaar is) niet en nooit gehad. Ik had graag dat mijn zoon me bij de voornaam noemde. Maar hij wilde dat niet, hij wilde mama zeggen. Ook goed. Maar ik heb dus NOOIT tegen hem gezegd mama zal een lekker fruithapje voor je maken of wat dan ook.

Het is een intrigerende vraag. Ik weet vrijwel zeker dat er literatuur over bestaat, maar die niet heb kunnen vinden. Tegelijk is het natuurlijk ook vrij lastig te interviewen waarom mensen zoiets doen: het is niet gegeven dat die mensen het zelf wel precies weten.

De vragenstelster lijkt te denken dat het erom gaat dat de mama’s bang zijn dat het kind anders niet weet wie de mama precies is, maar zoals ze zelf aangeeft is dat niet erg waarschijnlijk. Als kinderen nu iets snel weten, is het wel wie mama en papa zijn.

Ik denk dat het probleem eerder ergens anders zit, namelijk in woorden zoals ik en jij. Die woorden hebben geen vaste betekenis: als ik ik zeg, bedoel ik iemand anders dan wanneer jij ik zegt. En datzelfde geldt mutatis mutandis voor jij.

We weten ook uit onderzoek dat kinderen inderdaad een tijdje met dit soort woorden kunnen worstelen, en dan bijvoorbeeld naar zichzelf verwijzen met jij.

Dan is het natuurlijk voor opvoeders handiger om misverstanden te voorkomen door woorden te gebruiken die niet voortdurend van betekenis veranderen; woorden dus als mama, die puur hun eigen rol in de relatie aangeven. Dit zou weleens de basis kunnen zijn voor deze inderdaad opmerkelijke gewoonte.

Afbeelding: Bicanski, Pixnio