Lucebert: lezen in plaats van leven

Door Marc van Oostendorp

Ze zijn er nog, de bewonderaars van Lucebert. Je kon er bijna aan twijfelen nadat de controversiële brieven van de schrijver naar boven kwamen die hij in zijn jeugd schreef. Zou dit de fascinatie voor de dichter doen uitdoven?

Nee, dus. Deze maand verscheen misschien wel het mooist vormgegeven boek dat ik dit jaar onder ogen heb gekregen: Lucebert. De zin van het lezen.

Het boek is een uitkomst van een project dat Lisa Kuitert enkele jaren geleden begon: een inventarisatie van de bibliotheek van Lucebert. Eerder publiceerde ze daarover het boek De lezende Lucebert, waarin deskundigen allerlei deelverzamelingen uit die bibliotheek belichtten. Het nieuwe boek gaat nu over de aantekeningen die Bertus Swaanswijk in zijn boeken maakte.

Dat is inhoudelijk misschien interessanter dan de beschrijving van de hele boekenverzameling, die immers minstens deels bestond uit boeken die mensen ongevraagd naar de literaire beroemdheid stuurden, zonder dat duidelijk was of hij er ooit in keek. De aantekeningen – al waren het ook vaak streepjes bij citaten – laten meer zien van de lezer die Lucebert was: wat hij de mooite waard vond, hoe hij zelf zijn boeken las.

Een groot aantal van die citaten zijn in het boek afgedrukt, net als afbeeldingen van tal van de boeken en een ruime selectie van Luceberts tekeningen en schilderijen. Maia Swaanswijk maakte een bibliografie van alle boeken die door haar vader van aantekeningen werden voorzien. De boekwetenschapper Lisa Kuitert en de lexicograaf Ton den Boon schreven essays over de historische achtergrond van het schrijven in boeken en de rol die citaten spelen in Luceberts literaire en beeldende werk.

Je zou het kunnen zien als een poging Lucebert terug te brengen, weg uit de wereld waarin hij zich zo ernstig vergaloppeerde, naar de wereld waarin hij heer en meester was: dat van de boeken. Niet voor niets is de ondertitel van het boek De zin van het lezen: in lezen was de schrijver kennelijk beter dan in leven.

Lisa Kuitert, Ton den Boon, Maia Swaanswijk. Lucebert. de zin van het lezen. Varik: De Weideblik, 2019. Bestelinformatie bij de uitgever.