Seuren

Door Marc van Oostendorp

De Multatulileescursus / Sprachwissenschaftliche Beihefte I

Er zou een aardige studie te maken zijn van de spelling van Multatuli. Er zijn natuurlijk de in het oog springende details – de y in plaats van ij (hy lydt) en het feit dat Douwes Dekker mens schreef voor mensch als hij even de kans kreeg –, maar interessanter nog zijn de details. Omdat hij zich niet sterk richtte op bijvoorbeeld de spelling van De Vries en Te Winkel, is niet altijd duidelijk waar hij zich op richtte.

Zo spelde hij altijd seuren. Het woord komt niet heel vaak voor in de Volledige Werken, maar toch wel af en toe, en voor zover ik heb kunnen nagaan, wordt het dan altijd met een s gespeld. Andere woorden die de meesten met een z schrijven, schrijft hij ook met een z. Multatuli’s tijdgenoten lijken niet dat systeem te hebben gevolgd: meestal schreven ze zeuren en zuur, al hield een enkeling ook vast aan het wat ouderwetsere seuren en suur. Dat doet vermoeden dat Multatuli een reden heeft gehad voor deze spelling, en de meest plausibele is dat hij seuren inderdaad met een s uitsprak.

Is er nog iets over van die specifieke uitspraak? Om dat uit te vinden, hield ik een Twitter-enquête (ik koos zuur als vergelijkingsmateriaal, omdat het ’t meeste lijkt op seur):

Dit is dus misschien wel de meest mislukte Twitter-enquête ook. Er hebben weliswaar een paar mensen voor seuren/zuur gekozen, maar nog net iets meer mensen kozen zeuren/suur. Een onevenredig groot aantal mensen denkt dat ze, de hedendaagse standaardspelling getrouw, zeuren/zuur zegt (in plaats van seuren/suur) wat vermoedelijk vooral laat zien dat mensen geen idee hebben wat ze eigenlijk zeggen.

Enigszins hoopgevend was wel dat er eerst deze tweet kwam:

Bij navraag bedoelde de auteur dat Jordanezen niet ‘het echte Amsterdams’ spreken (zij zeggen vermoedelijk seuren/suur) en associeert hij seuren/zuur dus wel met authentiek, in ieder geval voor de regio. Waar het Amsterdams – overigens al heel lang – bekend staat als een dialect waarin wrijfklanken stemloos worden uitgesproken (ik heb de son in de see sien sakke), is er kennelijk óók nog een variant waarin er wel degelijk verschil wordt gemaakt, al is er één woord dat met een s klinkt: seuren. Er kwam ook nog bevestiging:

Een bewijs van twee tweets – het is vermoedelijk niet genoeg voor een Nobelprijs, maar een voetnoot in de studie van het Amsterdamse dialect is het wel waard.