Alles voor een geschikte kandidaat

Door Marc van Oostendorp

De Nederlandse taalkunde heeft een smet op haar blazoen. Gisteren verscheen op de internationaal goed gelezen website Times Higher Education een vernietigend artikel over de manier waarop collega’s aan een van onze onderzoeksscholen te werk zijn gegaan toen ze een hoogleraar (Engelse) taalkunde zochten: een lid van de commissie benaderde achter de rug van een kandidaat om mensen, die niet door de kandidaat waren aangewezen als referenten, om meer informatie over die kandidaat.

Het was daarbij niet bepaald onduidelijk dat het commissielid vooral viste naar ongunstige verhalen, want die had hij in het roddelcircuit gehoord. Uit de processtukken blijkt ook dat de mensen die benaderd werden, zich er ongemakkelijk bij voelden (je bent toch achter iemands rug om die persoon aan het verlinken), maar één van hen schreef toch zo’n brief, die vervolgens tijdens een vergadering van de benoemingsadviescommissie werd voorgelezen.

Gelukkig mag zoiets niet: wanneer je ergens op een baan solliciteert, geef je de desbetreffende organisatie niet het recht om achter je rug om collega’s of ex-collega’s te benaderen. Het is vaak niet eens de bedoeling dat je huidige collega’s weten dat je aan het solliciteren bent. Goed dus dat de rechter de universiteit onlangs op zijn vingers in deze kwestie heeft getikt en erop heeft gewezen dat deze gang van zaken onrechtmatig was.

Smoezeligs

De medewerkers die over de schreef gingen zijn niet persoonlijk verantwoordelijk gesteld – behalve de verzamelaar van slechte referenties, die ook directeur was en is van de taalkundige onderzoeksschool, was dat ook bijvoorbeeld de decaan die de vergadering voorzat waar de brief anoniem werd voorgelezen en die dit liet passeren. Ik kan me daar iets bij voorstellen al ben ik geen jurist: ze maakten hun fouten uit hoofde van hun functie.

Het zou mij dan wél zuiver lijken als de universiteit zelf maatregelen nam. Mensen die zulke fouten maken, hoe begrijpelijk en vergeeflijk misschien ook, laten we niet zomaar zitten. Die kunnen misschien nog wel hoogleraar zijn, maar voor een verantwoordelijke post vinden we wel iemand anders: ambitieuze baasjes genoeg. Het is op zijn minst opmerkelijk dat dit nu alweer weken na het vonnis nog steeds niet is gebeurd. Het had denk ik gescheeld in de vlek die nu door het artikel in Times Higher Education op het blazoen van de Nederlandse taalkunde is geworpen: men had kunnen zeggen, we nemen dit soort zaken serieus op. Er blijft nu toch iets smoezeligs hangen, iets van: nou ja, het mag misschien niet, maar laat ook maar.

Het geldt trouwens ook voor de desbetreffende directeur zelf: waarom wil hij zijn eigen blazoen nog verder bevlekken door aan te blijven? Laten we even aannemen dat hij niet wist dat het onfatsoenlijk was om aan de grote klok te hangen dat iemand gesolliciteerd had, vindt hij het dan niet vervelend dat hij zijn naam nu onnodig besmeurt door aan te blijven nu de rechter dat wel heeft duidelijk gemaakt?

Overtreden

Ronduit verontrustend is het excuus dat de universiteit aanvoert voor dit gedrag.

But she [een zegsvrouw voor de desbetreffende universiteit] also pointed out that the court had found that Professor S. [de werknemer in kwestie] and others involved in the selection process had been motivated by a desire to find a suitable candidate.

Ja, dat moest er nog eens bijkomen, dat men door ándere motieven werd voortgedreven. Je mag er toch vanuit gaan dat men inderdaad de beste kandidaat wil hebben. De regels zijn er juist voor om een organisatie die nieuwe medewerkers zoekt aan banden te leggen in hoe ver ze kunnen gaan met vaststellen of deze persoon inderdaad ‘geschikt’ was.

(Lucas Seuren schreef gisteren op Twitter: ‘Ja, de politie heeft de regels overtreden bij het verkrijgen van bewijs en een bekentenis, maar ze wilden graag de juiste verdachte hebben.’ Dat lijkt me precies de juiste parallel. Ook voor het bereiken van het nobelste doel mag je niet de wet overtreden.)

Alles wijst erop dat men het aan de desbetreffende universiteit eigenlijk niet zo erg vindt dat die regels zijn geschonden: de overtreders zitten er nog, de universiteit zegt dat wetsovertredingen begrijpelijk zijn als die helpen om betere hoogleraren aan te stellen.

Het is dat ik me al had voorgenomen nooit meer een stap in die universiteit te zetten, maar mij lijkt het advies duidelijk: solliciteer daar nooit.

Eerder berichtten onder andere Mare, De Telegraaf, NRC en het Leids Dagblad over de rechtszaak, al kreeg de uitkomst uiteindelijk in de Nederlandse pers tot nu toe weinig aandacht. Toen ik gisteren op Twitter het bericht van Times Higher Education doorstuurde, kreeg ik van verschillende medewerkers van de desbetreffende universiteit te horen dat ze het niet durfden liken omdat hun socialemediagedrag werd gemonitord en de door de rechter gewraakte medewerker hun leidinggevende is.