De volgende metro is lijn 52 en vertrekt over 2 minuten

Door Marc van Oostendorp

Bron: Twitter (Annechien Braak)

Iedere dag luisteren tienduizenden mensen naar die zin, maar ineens kwam er een vraag over binnen. ” De volgende metro is lijn 52 en vertrekt over 2 minuten.” Kan dat eigenlijk wel? De vragensteller suggereerde dat het er misschien mee te maken had dat een naamwoordelijk en een werkwoordelijk gezegde worden samengetrokken, of een zin die een eeuwigdurende toestand aanduidt (lijn 52 zijn) en iets tijdelijks (over twee minuten vertrekken).

Inderdaad klinkt de zin vreemd. Toch lijkt er weinig mis mee. Je kunt twee zinnen samentrekken als het samengetrokken zinsdeel hetzelfde is. Dat lijkt hier het geval.

  • De volgende metro is lijn 52 en de volgende metro vertrekt over 2 minuten.

In zulke gevallen schakelen we een deskundige in, en niemand in het Nederlandsetaalgebied is deskundiger over samentrekkingen dan Jeroen van Craenenbroeck van de KU Leuven. Jeroen schreef meteen terug:

Intrigerende zin inderdaad. Ik denk niet dat het ligt aan de coördinatie van naam- en werkwoordelijk gezegde, gezien zinnen als:

– Hij was in de war en liep snel weg.

en ook niet van toestand en handeling:

– Hij haat vreemde talen en loopt altijd weg wanneer iemand Engels spreekt.

Ik denk dat het ligt aan het feit dat in de eerste zin “de volgende metro” eerder een predicaat dan een onderwerp is, m.a.w. daar heeft predicaatsinversie plaatsgevonden, en het vreemde gevoel dat je krijgt is een Tante Betje-effect. Dat zou voorspellen dat deze versie beter klinkt:

– Metro 52 is de volgende metro en vertrekt over 2 minuten.

En naar mijn taalgevoel is dat ook het geval. Wat denk jij?

Dat klinkt heel plausibel en inderdaad vind ik de laatste zin die Jeroen geeft veel beter klinken dan die het Gemeentelijk Vervoervbedrijf (GVB) iedere dag over nietsvermoedende passagiers uitstrooit. Wel blijft dan de vraag waarom je in ‘de volgende metro is lijn 52’ geneigd zou zijn om ‘lijn 52’ als het onderwerp te zien en ‘de volgende metro als het predicaat’. Je kunt natuurlijk best vragen ‘wat is de volgende metro’, en dan die zin als antwoord geven. In die context is de GVB-zin ook wel acceptabeler, denk ik, en misschien is dat wat de anonieme auteur van die zin dan ook bedoelt.