Met Nederlands word je niks

Door Bertram Mourits

drs. I.K. van Engelshoven

Toen minister Van Engelshoven op Radio1 de vraag werd gesteld wat je met de studie Nederlands eigenlijk kan doen, moest ze even nadenken, en zei toen onder andere dat je er ‘vertaler’ mee kan worden. Dat is geen goed antwoord – maar niet omdat je met de studie Nederlands geen vertaler zou kunnen worden. Dat kan namelijk heel goed. Het juiste antwoord is: je kunt met Nederlands helemaal niks worden. Mensen die de studie Nederlands hebben afgerond, heten ‘neerlandici’ en dat is geen beroep. Dat geldt overigens voor elke wetenschappelijke studie, alleen valt het bij de geesteswetenschappen wat meer op omdat literaire kennis niet zo eenvoudig in klinkende munt is om te zetten.

Dat betekent overigens niet dat afgestudeerde neerlandici – en andere geesteswetenschappers – nergens goed voor zouden zijn. Maar wat gaat er dan verloren, nu de Vrije Universiteit ophoudt met het aanbieden van neerlandistiek op bachelorniveau?

De ontwikkeling staat niet op zichzelf, en beperkt zich niet tot Nederland. In 1970 studeerden in Amerika bijna 8 procent van de studenten af in Engelse taal- en letterkunde. In 2012 was dat drie procent. De Amerikaanse journalist en historicus Fareed Zakaria schreef er een boek over, Lof van de geesteswetenschappen, waarin hij in discussie gaat met de Amerikaanse versies van Van Engelshoven en de VU. ‘Zit de wereld te wachten op nog meer filosofen?’ opperde de Amerikaanse William Bennett retorisch – zelf afgestudeerd als filosoof en inmiddels succesvol in het bedrijfsleven.

Toen de in India geboren Zakaria in Amerika ging studeren, stimuleerde zijn familie hem aanvankelijk om naar een tech universiteit als MIT te gaan, of naar Princeton, waar Einstein ook had gezeten: dat is de weg naar succes. Alleen ontdekte hij al snel dat hij vakken als ‘niet-Westerse filosofie’ en ‘Inleiding tot de antieke literatuur’ veel interessanter vond, en hij besloot een ‘liberal arts’-studie te gaan volgen. Hij ging de journalistiek in, werkt nu voor Newsweek en CNN, schreef enkele mooie en invloedrijke boeken over de rol van Amerika in de wereld. En dus ook een pleidooi voor de geesteswetenschappen, die belangrijk zijn om de wereld van de techniek met die van de gebruikers te verbinden, die je leren interpreteren en ook uitleggen. En waar je leert schrijven: ‘iemands vermogen zijn of haar gedachten duidelijk op papier te zetten is een van de voorwaarden voor een carrière in de hoogste echelons,’ tekent Zakaria op uit de mond van de CEO van Lockheed.

De opsomming van beroepen die neerlandici zijn gaan doen, is dan ook schier eindeloos – raadpleeg hiervoor het nuchter getitelde rapport Over de economische betekenis van taal dat geschreven is in opdracht van de Nederlandse Taalunie. Van journalist tot schrijver van handleidingen, van IT-medewerker tot docent, van columnist in de Volkskrant tot en met conservator in het Literatuurmuseum: overal is behoefte aan mensen die zich in de Nederlandse taal en cultuur hebben bekwaamd. Tolk of vertaler kun je dus óók worden.

Maar dat is niet het antwoord dat Van Engelshoven had moeten geven. Ze had moeten antwoorden dat haar de verkeerde vraag werd gesteld, want dat die uitging van een veronderstelling die niet klopt. Ze had boven de situatie moeten staan, door de vraag te interpreteren en ontmaskeren, de juiste context aan te geven en uitleggen dat er geen beroepsopleiding op het spel stond, maar een studie waarin kennis, cultuur, analytisch vermogen centraal staan. Ze had de situatie moeten lezen.

Er is wel een studie waar je zoiets leert, waar je het gereedschap aangereikt krijgt om achter de eenvoudige vragen een gecompliceerde achtergrond te herkennen en zo dichter bij de échte vragen te komen: de studie Nederlandse Taal en Cultuur.

Over Marc van Oostendorp

Marc van Oostendorp is onderzoeker aan het Meertens Instituut (KNAW). hoogleraar aan de Radboud Universiteit en hoofdredacteur van Neerlandistiek. Hij heeft een website, een YouTube-kanaal en een Twitter-account.
Dit bericht is geplaatst in column. Bookmark de permalink.

5 Responses to Met Nederlands word je niks

  1. Willem Huberts schreef:

    Zelden las ik een tekst waarin een incompetente gezagsdrager zó netjes op haar plaats wordt gezet. Mijn complimenten, Bertram Mourits!

  2. Lucas schreef:

    Amen.

    We zijn vergeten dat een Beroepsopleiding, hoger of middelbaar, ontworpen is om je klaar te stomen voor een beroep. Een Wetenschappelijke Opleiding brengt je binnen een bepaalde discipline tot een wetenschappelijk (werk- en) denkniveau.

    De vraag wat je met Nederlands, of welke studie dan ook, kunt worden is gewoon niet de juiste vraag om te stellen. Natuurlijk kun je met NTC niet elk beroep op WO-niveau uitoefenen, maar we moeten af van het idee dat er slechts een heel beperkte set beroepen is die je met een WO-opleiding kunt doen. Dat is gewoon een verkeerde visie van onderwijs; en dat voor een minister van onderwijs van de onderwijspartij, D66 (full disclosure: ik ben al iets van acht jaar lid van die partij).

  3. Ooms Miet schreef:

    Ik heb Germaanse taal- en letterkunde gestudeerd (in België, dat betekent twee Germaanse talen, in mijn geval Nederlands en Duits) en ben nu wel degelijk vertaler. Tegenover mijn collega’s die een vertaalopleiding hebben gevolgd (vroeger vertaler-tolk, tegenwoordig heet dat Toegepaste taalkunde) voel ik op praktisch vlak wel een achterstand. Ik heb zelf moeten uitvlooien hoe je dat verondersteld wordt te doen, op een professionele manier vertalen. Ik heb daar wat jaren voor nodig gehad en heb ook flink wat beginnersfouten gemaakt. Ik *was* dus inderdaad geen vertaler toen ik mijn diploma taal- en letterkunde op zak had, maar ik ben het wel *geworden*. En uiteraard was mijn opleiding daarbij heel nuttig: daardoor wist ik hoe het Duits (mijn brontaal) en het Nederlands (mijn doeltaal) in elkaar zitten, waar ze van elkaar verschillen en waar ze overeenkomen en hoe je de ene taal in de andere moet omzetten zonder woord voor woord te vertalen. De poot letterkunde is voor mij iets minder nuttig dan taalkunde, maar toch: ik heb daar een gevoeligheid voor culturele waarden en cultuurverschillen aan over gehouden. Ook heel belangrijk als je vertaalt.
    Voor alle duidelijkheid: professionele vertalers vertalen naar hun moedertaal (tenzij ze meertalig zijn opgevoed of op een andere manier een tweede taal tot bijna-moedertaalniveau beheersen). Die moet je dus heel goed kennen en tot in de puntjes beheersen, anders lukt het niet. En dat is iets wat je zeker leert als je een opleiding Nederlandse taal- en letterkunde hebt gevolgd.

  4. DirkJan schreef:

    Wie in Nederland Nederlands gaat studeren doet dat niet om vertaler te worden, maar een buitenlander die in het buitenland Nederlands studeert doet dat waarschijnlijk juist weer wel om die reden. Ik heb dan ook moeite om steeds te lezen, zoals vandaag weer in Trouw, dat het Nederlands aan de universiteiten in het buitenland wel bruist en hier niet. Appels en peren.

    https://www.trouw.nl/cultuur/waarom-bruist-de-studie-nederlands-in-andere-landen-wel-~a17dc7b4/

  5. Het is enkel jammer dat de titel voor de koppensnellers als Engelshoven geen uitnodiging tot lezen is, maar eerder een bevestiging van het eigen gelijk.
    Het zwaard valt met geen pen te bestrijden binnen de context van een gevecht.

Leave a Reply to Ooms Miet Cancel reply