Engels? Doe eens opletten!

Door Marc van Oostendorp

Als iemand zegt ‘dit of dat komt uit het Engels’, komt dit of dat meestal niet uit het Engels. Zaterdag was het weer raak: De Taalstaat besteedde aandacht aan de campagne #doeslief waarmee Sire mensen oproept om lief te doen. Aan het woord kwam een van de reclamemakers die verantwoordelijk is voor die slogan:

Ik denk dat dat vanuit het Engels komt. Je hoort de laatste tijd wel vaker ook ‘Doe eens dat pakken’, ‘Doe eens opletten’. Dus wij dachten ‘Doe eens lief’. Dus mijn maatje Antoine en ik zaten dus te denken van hoe kun je dat het beste opschrijven (…)
(De Taalstaat, 9 maart 2019, ongeveer vanaf 15:30)

Het laat allemaal zien hoe weinig zelfs taalprofessionals eigenlijk nadenken over het belangrijkste instrument dat ze hebben. Deze man zegt echt zo maar wat. Let wel, het is hier dus de auteur van de slogan zélf die denkt een Engelse constructie te pakken te hebben. Wat die constructie dan precies is, zegt hij niet. Doe eens lief lijkt mij in ieder geval niet woord voor woord in het Engels te vertalen (‘Do once sweet’), en om er idiomatisch Engels van te maken moet je ongeveer alles veranderen (ik als anglofonieleek zou zeggen: ‘be good’).

Please do come

Uit het vervolg blijkt dat het de reclameman om het werkwoord doen te doen is, eventueel in combinatie met eens, waarvan hij beweert dat je het ‘de laatste tijd wel vaker’ hoort. Dat is iets dat mensen over het algemeen zeggen over dingen die al minstens decennia gezegd worden, en dat geldt in dit geval zeker ook. De voorbeelden die hij geeft zijn heel anders opgebouwd dan ‘Doe eens lief’, want ze hebben allemaal nog een hoofdwerkwoord in de zin:

  • Doe eens dat pakken
  • Doe eens opletten.

Ook deze zinnen zijn helemaal niet zo gemakkelijk één op één in het Engels te vertalen. Het is waar dat die taal do heeft, waar wij dat niet hebben, zoals bij ontkenningen (‘I do not understand’ in plaats van ‘I understand not’). In dit soort gebiedende wijzen komt het ook voor, maar dan geeft het enorme nadruk: ‘Please do come’ zeg je als uit de context blijkt dat iemand dat expliciet niet van plan is.  En dat geldt voor de Nederlandse voorbeelden niet.

Voortkabbelen

Het Nederlandse gebruik van doe is al heel oud, al is het niet de allerofficieelste standaardtaal: het komt in tal van dialecten voor. Ik weet niet of het nu ‘steeds vaker’ in standaardtaal wordt gezegd, maar het lijkt me sterk. Hoe dan ook is dat dan niet meteen een aanwijzing voor overname uit het Engels. Het is een Nederlandse constructie waarvan we alleen maar weten dat een of andere reclamemaker – die denkt dat ‘doe eens lief’ en ‘doe eens opletten’ van dezelfde vorm zijn – meent dat hij ze ‘de laatste tijd vaker’ hoort.

En toch ben ik door de wol geverfd genoeg als blogger om te weten dat er nu mensen gaan zeggen: ja, maar misschien is het populairder geworden door het Engels. Kennelijk is er niet veel voor nodig om die indruk te laten ontstaan, vermoedelijk omdat veel mensen denken dat Engels eigenlijk zo’n beetje het enige is dat het Nederlands overkomt, dat onze taal rustig voort zou kabbelen zonder dat rare Engels.

Ook de redactie van De Taalstaat vond het kennelijk niet nodig om door te vragen: doe is kennelijk echt een Engels woord. Vreemd.

Henk Wolf schreef eerder op Neerlandistiek over deze slogan.