Briljante vertaling van Mens

Door Marc van Oostendorp

Lang leve Erik Bindervoet en Robbert-Jan Henkes! Geef hun alle taalprijzen die er onder de hemel zijn, want zij maken van vertalingen wat het moet zijn: een feest. Ze vertaalden al de onwaarschijnlijkste werken, zoals Finnegan’s Wake en de liedteksten van Bob Dylan, en ze verrijkten er het Nederlands mee.

En nu namen ze ook nog van George Saunders het charmante boekje Vos 8 onder handen. Uitgeverij De Geus was zo aardig het me toe te sturen, met een handgeschreven kaartje bij, waarboven “Beste Marc” en als ondertekening “Uitgeverij De Geus” (waaruit ik afleid dat ik kennelijk ooit met “Uitgeverij De Geus” geknikkerd heb).

Misschien heeft Uitgeverij De Geus deze aardige geste gedaan omdat ik bekend sta als een spellinganarchist. Vos 8 wordt verteld door een vos die zich de taal van de mensen, “Mens “, heeft eigengemaakt. Dat lezen kost natuurlijk wat extra moeite, je bent het niet gewend, maar juist dat kleine beetje moeite trekt je het verhaal in:

En zij gaanvan: Vosse sein ons lievul links Dier.

En ik gaavan: Bedankt.

En zij gaanvan: Waarrom toch waarrom sein we zo stom geweest om Honde te kieze as ons voor naamste Huisdier?

De stijl is, bij Bindervoet en Henkes, ergens in het midden komen liggen van Gerard Reve en het YouTube-kanaal BOOS, Het heeft automatisch iets kinderlijks en naiefs, en de stem van Vos 8 is ook kinderlijk en naïef. Het verhaaltje is een sprookje voor alle leeftijden: de vos wordt geconfronteerd met de kwalijke kanten van de mens, die een mall bouwen en een bevriende vos vermoorden, en komt na enige omzwervingen bij een bevriend vossenvolk terecht.

Ondertussen geniet je vooral van het Mens van Henkes en Bindervoet. Bij slechte vertalingen uit het Engels lees je de hele tijd de oorspronkelijke tekst door de vertaling heen. Bij goede vertalingen merk je niet dat je een vertaling leest. Bij briljante vertalingen als deze vraag je je af hoe iemand zoiets ooit in het Engels zou kunnen zeggen:

Wat is Broodje van Kootje, wat is Kompjoe-Fun, wat is Kruidvat, wat is Douglas, wat is H&M, wat is Multivlaai?

Het Nederlands is levend en kikkend!

 

 

Over Marc van Oostendorp

Marc van Oostendorp is onderzoeker aan het Meertens Instituut (KNAW). hoogleraar aan de Radboud Universiteit en hoofdredacteur van Neerlandistiek. Hij heeft een website, een YouTube-kanaal en een Twitter-account.
Dit bericht is geplaatst in column met de tags , . Bookmark de permalink.

4 Responses to Briljante vertaling van Mens

  1. Veel dank voor deze tip! Als dit een gesubsidieerde vertaling was, dan was dat denk ik onnodig. Ik ren naar de Read Shop.
    Bij dit vertaalduo ben ik er overigens juist wel steeds van bewust dat het een vertaling is, vanwege de neiging tot hertalen en daarbij voor verrassende vondsten te kiezen (‘Ik kan niet bij het licht’ in een Beatlesong-vertaling) en een knipoog naar Anneke Grönloh in de Wake.

    • DirkJan schreef:

      Naar welke Beatles-song verwijst die vondst en wat is de knipoog naar Grönloh? Zijn niet te googelen.

      • @DirkJan,
        De Beatlessong is ‘I”m So Tired’. Ik citeerde uit mijn hoofd, dus misschien is het net iets anders. Ik denk dat het in DWDD gezongen werd, maar ik weet het niet zeker. Het zou in de bundel Help moeten staan:
        https://www.bol.com/nl/p/help/1001004002851569/

        De Grönloh-knipoog staat beschreven in de ‘Finnegancyclopedie’ op p. 189:
        (…) We moesten (…) vervolgens op zoek naar een frase in het werk van (…) Gorter met min of meer gelijke betekeniswaarde die ook nog eens vervormd kon worden in de genoemde pluimveeachtige context. [we verkozen] ‘voorgegaan, hand in hand brandend’ [en maakten daarvan] ‘Voorgegaan, hoen in zand brandend!’ met additief een bekend Nederlands liedje, leuk voor de Anneke Grönloh-liefhebber.’

  2. ‘Dat kleine beetje moeite’ is voor mij een breekpunt. Daarom lees ik ook alleen maar hele kleine stukjes Bilts, Stellingwerfs en Luwwadders. Ik zie de lol van ‘gaanvan’ wel in, maar waarom geen spatie erin? En dan juist weer wel in ‘voor naamste’? Neemt niet weg dat ik zo te zien wel mijn petje moet afnemen voor de vertalers, want die zullen niet zelf bedacht hebben dat je ook met de spelling moet goochelen.

Reacties zijn gesloten.