Jah met een verveelde h

Door Marc van Oostendorp

Waar wordt geklaagd, spitst de taalliefhebber zijn oren, want daar is kennelijk iets aan de hand. Groot was dan ook mijn vreugde toen dit

Gevraagd om een toelichting meldde de twitteraarster (een MA-studente Rechten in Groningen, ik vermoed dat de 95 in haar Twitter-handle haar geboortejaar is):

Veel duidelijkheid heb ik tot nu toe niet. Wanneer je begint rond te vragen, komen er altijd mensen vertellen dat dit ‘invloed van het Engels’ is (echt, probeer maar, stel willekeurig welk taalverschijnsel aan de orde in een gezelschap van meer dan 10 personen en geheid zegt op zeker moment iemand ‘invloed van het Engels’). Ik zie geen reden waarom dit zo zou zijn. Ja, in het Engels schrijven mensen soms yeah, maar als je dat wilt navolgen, waarom schrijf je dan niet óók yeah?

Zoals ik denk dat we ook weinig hebben aan het andere soort verklaring waar mensen mee komen, namelijk dat dit een teken is van de algehele domheid van de bevolking, of dat het een typefout is. Het is moeilijk voorstelbaar dat iemand niet weet hoe je ja schrijft. Een typefout is ook onwaarschijnlijk (de h staat ver weg van de a).

Het is dus een bewuste keuze, maar waarvoor. Mensen meldden dat ze het gebruikten om verveeldheid uit te drukken, als een soort afgekort jaha. In die lijn valt ook deze tweet:

Er worden een enkele keer ook andere redenen genoemd. Lies, over haar dochter:

Maar het is natuurlijk mogelijk dat Lies’ dochter met dat jah wel degelijk een zekere verveeldheid uitdrukte, maar dat uit het oogpunt van moeder-dochterdiplomatie niet nader wilde toelichten.

Een enkeling lijkt ook op te merken dat andere mensen (het zijn meestal andere mensen)  het woord jah ook uitspreken. Ik vind dat lastig te beoordelen, want ik heb geen idee hoe jah dan klinkt, laat staan dat ik zou kunnen bevroeden hoe andere mensen denken dat jah klinkt.

Ik houd het erop dat jah een schrijftaaldingetje is, vermoedelijk uit het domein van de sociale media en dat het vooral een wat verveeld soort jah uitdrukt, misschien wat minder aggressief dan jaha, maar zeker minder enthousiast dan ja. Aangezien Groningse studentes zich eraan ergeren en de bron leggen bij mensen van 10 jaar ouder, is het trouwens misschien ook alweer over zijn hoogtepunt heen.

Over Marc van Oostendorp

Marc van Oostendorp is onderzoeker aan het Meertens Instituut (KNAW). hoogleraar aan de Radboud Universiteit en hoofdredacteur van Neerlandistiek. Hij heeft een website, een YouTube-kanaal en een Twitter-account.
Dit bericht is geplaatst in column met de tags . Bookmark de permalink.

14 Responses to Jah met een verveelde h

  1. Rob Duijf schreef:

    Dat zou best kunnen. Ik denk, dat het een modedingetje is. Zoiets als ‘duh’. Of ‘Nee, echt?’ ‘Vet!’

    • Aan de diagnose ‘een modedingetje’ hebben we niet zo veel. In de eerste plaats wil je dan weten waarom sommige dingen in ‘de mode’ komen en andere niet. In de tweede plaats blijven sommige ‘modedingetjes’ uiteindelijk heel lang hangen, en worden tot taalverandering. Er is dus geen reden om iets als ‘een modedingetje’ af te doen; althans, je kunt dat natuurlijk doen, maar in dat geval is er weer weinig reden om Neerlandistiek te lezen, waar we ons juist proberen vragen te stellen over hoe de taal precies verandert.

      • Rob Duijf schreef:

        ‘In de eerste plaats wil je dan weten waarom sommige dingen in ‘de mode’ komen en andere niet.’

        Iemand begint er mee en de rest volgt? Dat is misschien een versimpeling van het ‘bandwagon’-effect. Het lijkt me ook cultuurgebonden. Neem woorden als ‘hip’ als uiting van de ‘flowerpower-generatie’, of ‘blits’ uit de jaren zeventig, maar ook ‘gaaf’, ‘te gek’, ‘tof’. Men wilde niet alleen hippe of blitse kleren dragen, maar gebruikte de woorden ook te pas en te onpas om aan te geven ‘heel modern’ te zijn en zich te onderscheiden van ‘uit’ was.

        Je hebt natuurlijk gelijk dat sommige ‘modedingetjes’ lang blijven hangen, inslijpen, en zo de taal veranderen. Dat is interessant en je zult het over langere tijd moeten volgen.

        Wie nu nog woorden als ‘hip’ of ‘blits’ gebruikt, heeft de afgelopen 50 jaar in coma gelegen…

  2. msvandermeulen schreef:

    Ook n.a.v. bovenstaande reactie: zou ‘jah’ niet in een bredere orthografische ontwikkeling passen, waarbij de woordfinale -h een bepaalde functie heeft? Zie dus ook ‘duh’ maar ook ‘mwah’ en ‘meh’. Vooral in het laatste geval is er een betekenis van verveling: misschien dat die betekenis min of meer algemeen is toe te dichten aan -h.
    Overigens zijn dat soort spellingbetekenissen sowieso razend interessant, zie bijvoorbeeld ook de neiging van bedrijven/instanties in de hoek duurzaamheid etc. om een q te gebruiken (waar Sterre een paar jaar geleden over schreef: https://books.google.nl/books?id=idI0CgAAQBAJ&pg=PA7&lpg=PA7&dq=%22de+q+van+duurzaam%22&source=bl&ots=UDK1Z8jAEy&sig=ACfU3U0OZUIJBEGsV7MNSn8mtD3gPbcM8g&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjY5s21ipDgAhUSalAKHYiyB7AQ6AEwAHoECAAQAQ#v=onepage&q=%22de%20q%20van%20duurzaam%22&f=false

    • Mij lijkt de h aan het eind oorspronkelijk een fonologisch ding: in interjecties als bah, mwah, duh en meh geeft het aan dat je een andere klinker hebt dan je normaliter in een open lettergreep verwacht. De klinker wordt ‘gesloten’ door de h, die je verder niet hoort.

      Die h is er overigens wel, maar hij is er net zo goed aan het einde van ja, zoals je kunt constateren als je dat woord opneemt en dan achterstevoren afspeelt.

      Het is mij niet duidelijk of ‘jah’ in de hoofden van sprekers ook met een [ɑ] wordt uitgesproken in plaats van met een [a]. Misschien is het wel iets specifieks voor de spelling, maar je zou er eerst meer van willen weten. Omdat alle voorbeelden die je noemt ook iets met uitspraak te maken hebben, zou dit dan misschien het eerste teken zijn dat er iets aan de hand is. Wel weer iets heel anders dan met die finale q (waarover overigens meer geschreven is), want dat is/was een bewuste strategie.

  3. Inge Boulonois schreef:

    Het verveeld klinkende ‘jah’ zou wel eens een contaminatie kunnen zijn van ‘ja’ en ‘mwah’

  4. Koen Sebregts schreef:

    Mij lijkt de uitspraakverklaring ([jɑ] i.p.v. [ja]) verreweg de meest waarschijnlijke. Ik gebruik zelf ook beide uitspraakvarianten, in verschillende contexten. Die met gesloten klinker is vaak een bevestiging van iets dat de vraagsteller al weet of verwacht: “heb je al ontbeten?” “Jah”. “Kun je voor mij even de route uitzoeken?” “Jah [start Google Maps op]”. Open klinker “ja” zou hier overdreven emfatisch klinken. Maar: “heb je zin om naar dat concert te gaan?” “Ja, leuk” (met gesloten klinker zou te weinig enthousiasme uitdrukken).

  5. Manfred schreef:

    Ja + duh = jah.
    Andere veelal Amerikaanse +h-woorden die in het Nederlandse opduiken zijn meh, teh (verhaspeling van the), nah (luie uitspraak van nee of no, antoniem van jah), neuh. En dus duh en d’oh.
    Kortom, +h geeft een luie, chagrijnige of verveelde betekenis mee aan het hoofdwoord.

  6. betty schreef:

    Zelf gebruik ik dit ‘jah’ in elk geval sinds 2005 in dagboeken en verhalende teksten. Voor mij is het een iets langgerekter ja, misschien met een iets kortere a, en ik gebruik het wanneer het niet een antwoord is op een ja-neevraag. Misschien als een aanduiding dat er meer over het besproken onderwerp te vertellen valt, maar dat je dat op dat moment niet doet. Voor mij is het niet per se een verveeld ja.

Laat een reactie achter