Politiek correcte spreekwoorden

Door Lucas Seuren

Als veganist is het leven niet altijd eenvoudig; hoe vaak ik wel niet moet uitleggen dat ook zonder dierlijke producten ik aan mijn eiwitten, B12, en ijzer kom. Het helpt dan ook niet als organisaties als PETA af en toe op bezoek komen en het doen voorkomen alsof we allemaal van lotje getikt zijn. Nu heeft de organisatie blijkbaar ook een taalpolitie in dienst genomen, die voorstelt dat spreekwoorden en gezegden aangepast worden aan deze politiek correctere tijden. Weg dus met de dierenmishandeling, want dat geeft alleen maar het idee dat in onze cultuur het normaal is om dieren uit te buiten. En laten we wel wezen, net zoals racisme fout is, is specieisme ook fout.

Sapir-whorf

Het idee van PETA is dat ons taalgebruik vormt wie we zijn. Als aan kinderen geleerd wordt dat je twee vogels kunt doden met een steen—in Nederland slaan we twee vlliegen met onze handen—dan suggereert dat dat het oké is om dieren te doden. En wie het heeft over cavia’s “guinea pigs—proefkonijnen in het Nederlands—stelt feitelijk dat het acceptabel is om dieren te gebruiken in experimenten.

Wie een beetje geschoold is in de taalkunde zal hierin de Sapir-Whorfhypothese herkennen: onze taal bepaalt hoe we denken. Dat idee van linguïstische relativiteit komt in twee smaken: (i) de sterke variant die stelt dat taal determineert hoe we denken en (ii) de zwakke variant die stelt dat taal onze denken beïnvloedt. PETA maakt niet duidelijk welke van de twee versies ze aanhangt, maar het lijkt de tweede: uitdrukkingen met dieren zouden tegenstrijdige signalen geven. Tegelijkertijd zorgen ze voor geweld tegen dieren, dus wellicht dat PETA ook veel sterker denkt.

Het idee van PETA is niet uniek, maar het argument om taalgebruik aan te passen is veelal niet cognitief, maar sociaal. Denk bijvoorbeeld aan het woord allochtoon. Enkele jaren terug schrapte een aantal overheidsinstanties het woord omdat het stigmatiserend zou zijn. Het woord was dus niet ongepast omdat het mensen laat denken in wij tegen zij, maar om hoe het woord begrepen wordt door de mensen op wie het slaat. Taal is in die opvatting een weergave van onze cultuur, en niet andersom zoals men bij PETA denkt. (Voor de volledigheid, ik denk dat taal invloed heeft op ons denken; taal en cognitie zijn niet los van elkaar te zien.)

Lachen

Goed, genoeg met de serieuze achtergrond, nu ter vermaak een aantal van de uitdrukkingen die PETA wil aanpassen:

Fout: Kill two birds with one stone
Goed: Feed two birds with one scone*

Fout: Hold your horses
Goed: Hold your phone

Fout: More than one way to skin a cat
Goed: More than one way to peel a potato

Fout: Bring home the bacon
Goed: Bring home the bagels

Ik betwijfel dat veel mensen zich na deze mededeling geroepen voelen om hun taalgebruik aan te passen. Tot nu toe ben ik geen medeveganist tegengekomen die dit geen absurd idee vond—de meesten zijn net als ik pissig op PETA omdat wij weer dagenlang gezeik moeten aanhoren over hoe bemoeizuchtig we toch wel niet zijn. Maar om het allemaal wat luchtig te maken wil ik graag meedoen met PETA en heb ik hier dus een paar ideeën voor nieuwe Nederlandse spreekwoorden:

Fout: Men moet de huid niet verkopen, voor de beer geschoten is
Goed: Men moet de buit niet verkopen, voor de schat gevonden is

Fout: De kat op het spek binden
Goed: De hipster op de avocado binden

Fout: De kip met de gouden eieren slachten
Goed: De startup met het gouden idee ontbinden

Fout: Beter één vogel in de hand, dan tien in de lucht
Goed: Beter één bagel in de hand, dan tien in de vriezer

Fout: De vis wordt duur betaald
Goed: De smartphone wordt duur betaald

Overzicht

Natuurlijk ben ik hartstikke benieuwd naar de creatieve pen van mijn medelanders. Dus geef me je meest bizarre, grappige, en pijnlijke veganistische spreekwoorden. Binnenkort plaats ik dan een klein overzichtje hier op Neerlandistiek; dan zullen we zien of over een paar jaar ook maar een van deze uitdrukkingen in ons taalgebruik is doorgedrongen, en of we daarmee een diervriendelijkere maatschappij zijn geworden.

*Volgens mij zijn scones helemaal niet goed voor vogels met alle koolhydraten en suikers die erin zitten. Maar ik hoor graag van een bioloog of dat klopt.