Morgen een week zijn je schoenen klaar

Door Henk Wolf

In het Nederlands kun je zeggen dat er ‘over een week’ iets staat te gebeuren. In het Fries kan dat net zo goed: ‘Oer in wike is it klear’. Je kunt ook het woord vandaag of hjoed toevoegen om aan te geven dat die week begint op de dag dat je de zin uitspreekt. Je krijgt dan zinnen zoals de volgende:

Vandaag over een week zijn je schoenen klaar.
Hjoed oer in wike binne dyn skuon klear.

Je kunt de week ook op een ander tijdstip laten beginnen. Als je morgen of moarn toevoegt, dan vindt je gebeurtenis acht dagen na het uitspreken plaats:

Morgen over een week zijn je schoenen klaar.
Moarn oer in wike binne dyn skuon klear.

Veel sprekers kunnen in het Fries het woordje oer (‘over’) in zulke zinnen makkelijk weglaten. Ze spreken dan zinnen uit als de volgende:

Hjoed in wike binne dyn skuon klear.
Moarn in wike binne dyn skuon klear.

Mijn indruk was al dat dat in het Nederlands niet wil, ook niet in het Nederlands van Friezen. Een mini-onderzoekje onder mijn Friestalige Facebookcontacten bevestigt die indruk. Niemand van hen vindt de volgende Nederlandse zin acceptabel:

Morgen een week zijn je schoenen klaar. <uitgesloten>

Het is wat apart dat in het Nederlands over verplicht is en in het Fries oer niet, want de grammatica’s van het Fries en Nederlands zijn onderling nogal besmettelijk en zeker in informeel gebruik glipt er nogal eens iets uit de ene taal de andere in.

In het verleden moet de constructie zonder over ook eigen zijn geweest aan het Nederlands. Zo kwam ik in een oud kinderliedje de volgende regel tegen:

Lou, Lou, trek aan ’t touw, vandaag een week is ’t kermis.

Het liedje staat op de website van het Meertens Instituut en de onderzoeker die het heeft opgeslagen, heeft er als modern-Nederlandse vertaling bij geschreven: ‘Louw, Louw, trek aan het touw. Over een week is het kermis.’ Die vond de zin uit het liedje dus zo raar dat ie een variant met over erin heeft bedacht.

Het Engels heeft een constructie die erg op de Friese lijkt. Als je wilt vertellen dat iets acht dagen na het spreekmoment gaat gebeuren, dan kun je zeggen ‘a week tomorow’ of ‘tomorrow week’. Voorbeeldzinnen van internet zijn:

The parcel will arrive a week tomorrow.
The parcel will arrive tomorrow week.

De Friese constructie is niet beperkt tot de toekomst; net als oer kunnen veel sprekers ook het woordje foar (‘voor’) weglaten dat een gebeurtenis in het verleden plaatst:

Juster (foar) in wike wienen myn skuon al klear.
Hjoed (foar) in wike wienen myn skuon al klear.

Het Engels doet ook hier met het Fries mee. Een paar internetvoorbeelden:

They gave me the assignment a week yesterday.
This Company met yesterday week at Manchester.