De data geeft de pedant ongelijk

Door Marc van Oostendorp

Als taalkundige kun je verjaardagsfeestjes waar intellectuelen zijn altijd enorm verlevendigen, bijvoorbeeld door te vertellen dat er niets mis is met”de data is onduidelijk”. Toch is dat wat Geoff Nunberg precies laat zien in een recent artikeltje;  in ieder geval in het Engels, maar ik vermoed dat de redenering inmiddels ook geldt voor het Nederlands.

Er zijn mensen die bezwaar hebben tegen het enkelvoudig gebruik van data. Ja, er zijn zelfs mensen die beweren dat zoiets ‘pijn aan hun oren’ doet. Die pijn is helaas nooit goed onderzocht. Het lijkt me logisch in een hersenscan kunt zien dat het mensen opvalt als er een vorm wordt gebruikt die volgens hen niet mag, maar mij is niet bekend dat zoiets ook aantoonbaar gepaard gaat met een onaangenaam gevoel.

Het komt misschien doordat ik zelf die ‘pijn’ niet voel, zoals het me in het algemeen niet veel pijn doet als iemand de dingen anders doet dan ik. De meeste mensen lopen links van hun fiets en ik liever rechts, maar mij doet dat geen pijn.

Toorn

Ja, kunnen jullie nu zeggen: maar met die fiets ben je ook in de meerderheid. Moet je je de frustratie van je medegebruikers van de grootste fietsenstalling ter wereld eens voorstellen als jij weer eens aan de verkeerde kant van het fietsgootje loopt! Maar Nunberg laat precies zien dat zoiets in het Engels ook aan de hand is met data: de meeste mensen gebruiken daar in de meeste gevallen het enkelvoud.

Een aardige terminologische vernieuwing die ik uit het artikeltje heb opgestoken is ook nog the pedant’s veto. Het blijkt een term te zijn die Nunberg al een paar jaar aan het uitventen is, maar die ik eerder niet had gezien: “Het maakt niet uit of je een woord als correct Engels beschouwd. Als een paar stokebranden volhouden dat het een fout is, zullen woordenboeken en stijlgidsen je aanraden om er verre van te blijven om te voorkomen dat je hun toorn opwekt.”

Naijlen

Het is een strategie die ook in de Nederlandse taaladviesliteratuur geloof ik wel voorkomt. Er is eigenlijk geen rationele reden om te denken dat voor wat dit en dat betreft, maar er zijn nu eenmaal een paar malloten die alles denken beter te weten en omdat die het voor te zeggen hebben (omdat zij degenen zijn die je sollicitatiebrief uiteindelijk beoordelen, omdat je heb misschien wel eens tegen kunt komen op een dating-app – kun je het toch maar beter mijden.

Dingen zijn fout omdat bepaalde figuren het fout vinden.

Het is een soort poor man’s sociolinguistics, maar tegelijkertijd drukt het een intrigerende conservatieve kracht in taal uit. De pedanten kunnen zelf hun gelijk weer halen uit het feit dat de bronnen kennelijk voor hen waarschuwen. De macht wordt zo geïnstitutionaliseerd: ook als de rijken en écht machtigen inmiddels allemaal al anders praten, blijft hun stem nog een tijd naijlen in de regels van de pedanten en de taaladviesboeken die niet tegen hun veto in durven gaan.