Ok, draadje

Door Marc van Oostendorp

Wie geïnteresseerd is in genres kan dezer dagen veel plezier beleven op Twitter. Daar ontstaat in rap tempo een nieuw genre, met een nieuwe toon en nieuwe conventies. Je kunt het als het ware ter plekke zien ontstaan, een vorm van taalgebruik die net wat anders is dan wat we gewend zijn. Al zijn de ingrediënten natuurlijk al wel bekend.

Twitter staat bekend om zijn ‘kortheid’. Tot een paar maanden geleden moest je het doen met 140 lettertekens, maar tegenwoordig is het maximaal 280. Dat is natuurlijk nog steeds betrekkelijk kort en soms wil iemand een wat langer betoog naar voren brengen, dat dan bestaat uit een aantal aan elkaar gekoppelde tweets. In het Engels heten die een thread en in het Nederlands een draadje. (De vanzelfsprekendheid waarmee binnen korte tijd iedereen de Nederlandse versie omarmt en ook iedereen lijkt te weten dat het draadje is en niet draad, is op zich al nadere studie waard.)

Wat mij nu opviel: sommige draadjes beginnen met de uitdrukking “ok, draadje”:

Waarom ok? Volgens Van Dale heeft oké – zo schrijft het woordenboek het, maar in draadjes wordt vaker ok gebruikt – drie gebruiksmogelijkheden, maar het is duidelijk dat geen van dezen hierbij van toepassing is:

  • ter uitdrukking van instemming; het is in orde
  • ter afsluiting van een gesprek
  • gezegd om duidelijk te maken dat je de woorden van de gesprekspartner begrepen hebt

Voor alle drie deze mogelijkheden is het nodig dat er in het gesprek eerder al iets is gezegd, maar dat is nu precies niet aan de orde. Deze draadjes komen altijd uit het niets, en naar mijn gevoel is dat ook precies wat ok hier wil uitdrukken.

Lezingen en toespraken beginnen ook heel vaak met dat woord ok, vooral als ze een beetje spontaan zijn, let maar eens op. Of misschien beter: let er niet op, want het kan je enorm afleiden als je opvalt hoeveel mensen inderdaad met ok beginnen. Op een congres waar ik onlangs was, besloten wat jongere collega’s dat te tellen, en ik geloof dat meer dan 80% van de lezingen met ok begon. (Dat was een internationaal congres, en je vindt “ok, thread” ook wel op het Engelstalige Twitter.)

Nu zou je bij die lezingen nog kunnen denken dat dit ok een manier is om de aandacht te trekken. Het allereerste wat je zegt is onbenullig zodat de mensen even aan je stem kunnen wennen en het geroezemoes verstomd. Maar op Twitter is daar natuurlijk geen sprake van, omdat het een geschreven medium is.

Ik vermoed dat er toch iets van de oorspronkelijke betekenissen in door blijft klinken; dat ok hier aangeeft dat er sprake is van een soort vervolg. Er is nu van alles en nog wat gezegd over pakweg ‘de zaak Froome’, maar daarbij houden de mensen geen rekening met de informatie waar ik over beschik en die ga ik nu even samenvatten. In een draadje.

Door dat ok maak je duidelijk dat je weliswaar nu begint te praten of te draden maar dat het nu ook weer niet zomaar uit de lucht komt vallen, wat je zegt. Aan de andere kant moet er na zo’n ok wel een betoog van enige omvang komen. Door de lengterestricties is zelfs een draadje eigenlijk niet zo lang (honderd of tweehonderd woorden, hooguit), maar voor Twitter is dat heel wat. Een individuele tweet begint geloof ik niet op deze manier met dit ok.

Het woord wijst dus twee kanten uit: het zegt dat het volgende van enige omvang is, maar ook een relatie is met iets uit het voorafgaande, iets van de hele chaos die het internet bestijgt. Het is een tweelettergrepig podiumpje dat je voor jezelf bouwt om wat uitgebreider commentaar te geven.

Het werkt trouwens ook wel met een woord als goed, dat natuurlijk ook anders ongeveer hetzelfde betekent. In het eerste voorbeeld hieronder ontbreekt zelfs de aankondiging dat het een draadje is (maar die aankondiging had de schrijfster eerder al gedaan op Twitter):

Over Marc van Oostendorp

Marc van Oostendorp is onderzoeker aan het Meertens Instituut (KNAW). hoogleraar aan de Radboud Universiteit en hoofdredacteur van Neerlandistiek. Hij heeft een website, een YouTube-kanaal en een Twitter-account.
Dit bericht is geplaatst in column met de tags , . Bookmark de permalink.

16 reacties op Ok, draadje

  1. Lucas schreef:

    Wayne Beach stelde in 1993 dat het Engelse okay gebruikt wordt voor overgangen; je sluit het ene af en je laat zien dat je klaar bent om naar de volgende activiteit of het volgende onderwerp te gaan. Dat is een vrij brede analyse, maar die komt veelal terug in de microvariatie die je vervolgens vindt. Het gebruik zoals op Twitter lijkt ook veel op dingen als “oké, (nu echt) tijd voor koffie”.

    Je ziet ook het verband doordat oké een link veronderstelt; een gaande activiteit. Van nieuws naar mening geven over het nieuws. Dat is sterk in lijn met de analyse van Beach voor het Engels natuurlijk.

    Dat goed en oké hier inwisselbaar lijken te zijn is vrij bijzonder overigens, want in spraak worden die twee toch echt anders gebruikt (zoals ik stomtoevallig in een artikel eerder dit jaar nog liet zien *kuch* SPAM *kuch*).

    BTW: ik gebruik aan het begin van mijn colleges of na de pauze altijd “goed” of “right”, nooit “oké”, althans, voor zover ik me nu kan herinneren.

  2. Jona Lendering schreef:

    Ik vermoed dat er nog een kant is, waarbij eveneens iets voorafgaands speelt, al is het denkbeeldig.Je begint iets te vertellen dat wat langer is dan gebruikelijk en je dekt je vooraf in tegen het verwijt dat het lang zal worden. “Wat ik nu zal gaan zeggen overschrijdt de lengte van wat op Twitter betamelijk is, toegegeven, maar neem even de tijd en lees…”

    • Ja, maar de vraag is dan waarom ‘oké’ die betekenis heeft gekregen. Waarom beginnen mensen zoiets dan niet met, pakweg, ‘sorry’?

      • Jona Lendering schreef:

        Het enige dat ik nu kan verzinnen: omdat het in slechts twee letters kan?

      • Ingrid van Alphen schreef:

        Omdat uit veel echt discourse onderzoek is gebleken dat van de vele functies van ok (oke,okay) de ‘afsluitende’ hier een essentieel is: OK is een linking device dat verschillende transities in stadia van een gesprek markeert. ZELFS dus die van STILTE naar LEZING/COLLEGE/TWEET

        • Er is volgens mij hier iets anders aan de hand. Dit oké markeert juist niet de overgang van stilte naar een tweet, maar naar een draadje, dus naar iets dat langer is dan een tweet. Het feit dat het gaat om iets langers is, denk ik, essentieel.

          • Ingrid van Alphen schreef:

            Ja dat weet ik, daarom heet het ook linking device of topic shift marker (inclusief soms stilte) altijd in een groter discourse geheel, hier het (langere) draadje. Mijn antwoord betrof
            vooral de verwondering over het beginnen na een stilte met OK (en niet sorry).

  3. Taaldokter schreef:

    Dit ‘ok’ heeft een nogal wijsneuzerige bijklank: ‘Als niemand het dan zegt, moet ik het maar weer doen.’ Daar zit dat afrondende aspect in, mét de kanttekening ‘Jullie hadden het allemaal niet helemaal juist. Nu volgt hoe ’t écht zit. Jullie hebben er zelf om gevraagd.’

    • Lucas schreef:

      Het is inderdaad opvallend dat erna veelal iets van een uitleg volgt, en het heeft ook die negatieve bijklank. Wat opvallend is, want in het dagelijks leven heeft oké dat veelal niet. Dus is dat omdat het op Twitter gebeurt, omdat daarna een uitleg komt, omdat het topic pas daarna geïntroduceerd wordt, omdat er geen duidelijke eerste beurt is waar het op reageert, combinatie van factoren?

  4. Mij doet het denken aan het gesproken computercommando: OK Google.

  5. Marcel Plaatsman schreef:

    In ’n Frans- of Vlaamstalige context zou ik me daar ook “bon” kunnen voorstellen. Het is een lege ruimte voor het betoog waar bij voorkeur een ontleend stoplapje overheen wordt geplakt. Met ’n iets andere lading kunnen “soit”, “à propos” en “enfin” ook op zo’n plek staan.

    “Draadje” is overigens al langer gebruikelijk op webfora, inderdaad als leenvertaling van “thread”. Daar concurreert het wel met “topic”, mogelijk met verschillen in betekenis en toepasbaarheid.

  6. Rob Alberts schreef:

    Het is natuurlijk ook een positieve start.

    Zonnige groet,

Reacties zijn gesloten.