orkaan / tornado

Verwarwoordenboek Vervolg (61)

Door Jan Renkema

In het Verwarwoordenboek worden zo’n 500 woordparen behandeld met vaak onduidelijke verschillen: afgunst-jaloezie, bloot-naakt, geliefd-populair, plaats-plek, enz. Talrijke lezers hebben woordparen aangedragen met het verzoek om ook die te behandelen. Vandaar deze wekelijkse rubriek.

Mocht u ook een ‘verwarpaar’ behandeld willen zien, plaats dan een reactie onder deze rubriek. Kijkt u dan wel even op de website om te zien of de woorden al zijn opgenomen.

orkaan / tornado

Er is een duidelijk betekenisverschil tussen deze bijzonder hevige stormen.

orkaan een verhevigde tropische storm boven zee, met windkracht 12 of meer (meer dan 117 km per uur). De naamgeving verschilt per oceaan:

  • Atlantische oceaan orkaan (ook Caribisch gebied)
  • Indische oceaan cycloon
  • Stille oceaan tyfoon

Op 6 september raasde de orkaan Irma over Sint Maarten, met verwoestende gevolgen.

Een cycloon in de buurt van Australië deed een tsunami ontstaan bij de Polynesische eilanden.

tornado een slurf onder een onweersbui boven land, bestaande uit een zeer krachtig draaiende wervelwind die verwoestend de grond raakt

In Amerika, waar tornado’s het meest voorkomen, bestaan aparte clubs van tornadojagers met uiteraard fotowedstrijden.

Waarom staat in Utrecht de Dom los van de kerk? Dat komt door de tornado in de zomer van 1674.

Het volgende schema geeft de verschillen.

Verschil

Orkaan

Tornado

Plaats

Boven water

Boven land

Duur

Dagenlang

Half uur tot een uur

Doorsnee

Een paar kilometer

Meestal kleiner dan 750 meter

Voorspelbaarheid

Goed: een paar dagen van tevoren

Slecht

Welk woord kiest u in de volgende zinnen, orkaan of tornado?

  1. Hij kan zo gloedvol grote zalen toespreken. Hij heeft een stem als een …
  2. Ik kan heel goed de badkamer schoonmaken. Mijn vrouw noemt mij altijd de witte …
  3. Het was een bliksembezoek om stemmen te winnen. Als een … raasde de politicus door het plaatsje.

In 1 lijkt orkaan gepaster. Die stem gaat niet als een slurf naar een deel in de zaal, maar bereikt de hele zaal. In 2 lijkt tornado gepaster. Een tornado is een slurf die de grond raakt, en in dit geval verwoestend is het voor het vuil. In 3 lijkt tornado ook gepaster. Die politicus trekt heel snel van groepje mensen naar groepje mensen.

In beeldspraak kan de verwoestende kracht van tornado dus verdwijnen. Andere aspecten lichten dan op, bijvoorbeeld ‘snelheid’ of ‘snelheid van boven naar beneden’. Zo kunnen ook achtbanen, auto’s, vliegtuigen en zeilboten de naam tornado krijgen. En tot slot, hoe heet een hele zwakke tornado in ons winderige vlakke land? Juist, een windhoos.

Dit bericht is geplaatst in column, taalkunde met de tags , . Bookmark de permalink.