‘Het’ of ‘de’ skateboard?

Door Marc van Oostendorp

Het Nederlands heeft twee soorten zelfstandig naamwoorden, de-woorden en het-woorden. Ja, geniet er nog maar even van, want over tweehonderd jaar of zo, is het niet meer zo. Maar tot die tijd moeten we nog wel ieder nieuw zelfstandig naamwoord in een van de twee hokjes stoppen. Leenwoorden, bijvoorbeeld, moeten de of het krijgen. Hoe doen we dat?

We maken er een rommeltje van, blijkt uit een nieuw artikel van drie Leuvense taalkundigen in het (of de?) Journal of Germanic Linguistics. Zij lieten proefpersonen een aantal Engelse leenwoorden classificeren. Is het de of het jackDe of het aquaplaning?

Schaatsplank

Niet alle resultaten uit dit onderzoek zijn verrassend. We wisten al dat we een grote voorkeur hebben voor de, en ook in dit onderzoek koos men in ongeveer tachtig procent van de gevallen voor dat lidwoord. Dat heeft waarschijnlijk niet eens zoveel met de vormovereenkomst met het Engelse the te maken: ook in onderzoek naar andere nieuwe woorden blijkt de de voorkeur te hebben.

Maar afwijkingen zijn er dus ook. Als een woord een verwant woord in het Nederlands heeft met het, neemt het leenwoord dat soms over. Het tweede deel van skateboard lijkt op bord en dus krijgt dat woord het. Sowieso krijgen woorden die niet naar mensen of dieren verwijzen iets makkelijker het onzijdig lidwoord het. Aan de andere kant is het Nederlandse equivalent schaatsplank en dan kan misschien verklaren waarom sommige mensen de kiezen.

Dood

Al die factoren waren al wel bekend uit eerder onderzoek. Het onderzoek van de Leuvenaren onderscheidt zich vooral door het gebruik van geavanceerde statistische technieken. Daaruit blijkt hoe chaotisch het toch nog vaak toegaat. Ja, we kiezen vaak de, en als een woord al in het woordenboek staat met een bepaalde keuze, houden veel mensen zich eraan. Maar voor heel veel van de woorden is er verwarring.

Ik denk dat dit betekent dat het systeem nog lang niet dood is. Wanneer er nog maar één woordgeslacht bestaat, is er natuurlijk geen probleem, dan kiest iedereen de. Geniet er nog maar even van, zo ver is het nog lang niet.