Linkse praatjes opdringen aan studenten

Door Marc van Oostendorp

Teun Hoekstra (1953-1998). Photo courtesy of Nina Hyams

Vorige week barstte ineens een discussie los rond een curieuze stelling: dat docenten volkomen neutraal zouden moeten zijn in hun onderwijs.

Het begon ermee dat de politicus en beginnend romanschrijver Thierry Baudet bezwaar maakte tegen een opdracht van onze collega-leraar Nederlands Ivar Gierveld. Die had leerlingen gevraagd om een opstel te schrijven over Baudets splinterpartijtje en Baudet kon zich niet vinden in de samenvatting die Gierveld had gegeven van zijn standpunten (die naar mijn indruk door hun gebrek aan logica en coherentie dan ook bijzonder lastig samen te vatten zijn).

Maar al snel breidde de discussie zich uit naar de bredere vraag of docenten op middelbare scholen én het hoger onderwijs niet ‘neutraal’ moesten zijn.

Daardoor moest ik ineens aan Teun Hoekstra denken. Hij is al bijna twintig jaar dood, maar er zijn weinig mensen van wie ik zo veel heb geleerd – juist doordat hij zijn mening niet onder stoelen of banken stak. Doordat hij zijn studenten bleef bestoken met opvattingen en argumenten tot ze niet meer konden. De discussie ging tijdens het college weliswaar alleen over het soort abstracte onderwerpen waarvoor Teun was aangesteld – syntaxis –, maar in de pauze gingen we met zijn allen naar de koffiekamer en daar ging de discussie door over alle andere onderwerpen: de wetenschapsfilosofie, het voetbal en de politiek.

Debattechniek

Daar leerde je van: dat je een échte mening moet hebben, één die je zelf door en door begrijpt en die je kunt verdedigen, geen ironische flodder. Daar leerde je van: dat als je in de botsing van ideeën verloor, je van mening kon veranderen en dan de winnende idee voortaan beter kon verdedigen. Daar leerde je van: het prettig is om zo, serieus, te praten over ideeën. En niet zoals de jongeheer Baudet die van alles roept en dan zegt dat hij het niet zo gemeend heeft; die dus op de keper beschouwd nergens voor staat en wiens debattechniek dan ook op zeer laag peil staat.

We hadden het over de politiek van eind jaren tachtig, maar het was alleen indoctrinatie als je het overdragen van het vuur van de rede zo wilt noemen. Ik weet niet eens meer wat voor politieke meningen Teun Hoekstra had. Ik weet alleen dat hij dat vuur op een aantal studenten overgedragen heeft. Sommigen onder hen hebben het misschien verloren, maar bij anderen leeft het voort.

Eerbied

Wat dat betreft vind ik dat er in het hedendaagse onderwijs eigenlijk juist te weinig standpunten worden ingenomen door docenten. Het discussieklimaat is uitermate slap, ik zie geen Teunen Hoekstra’s meer in de collegezalen of de koffiekamers. Het tegendeel is eerder het geval: in het hoger onderwijs lopen veel brave borsten rond die iedereen zijn eigen mening gunnen en die dus geen échte discussies entameren, hoogstens een aan allerlei vormregels onderhevig ‘debat’ waarbij hooguit op de formele regels van het debat wordt gelet. Het klimaat waarin uiteindelijk iedere mening evenveel waard is, mits hij een beetje lollig is geformuleerd.

Goed onderwijs geef je met je hele wezen, met hart en ziel, met lichaam en geest, met alles wat je hebt. Inclusief je opinies. Nergens leert een leerling meer van dan zich af zetten tegen zijn docent, en dan gedwongen te worden dat op een rationele manier te doen, en zijn argumenten ook nog eens goed te verwoorden. Wat de mening van die docent is, doet er verder niet eens zoveel toe, zolang hij ook de eerbied voor de rede en het debat uitdraagt.

Indoctrinatie

Natuurlijk moet iemand geen onvoldoende krijgen omdat hij op een politiek vlak een ander standpunt heeft dan jij. Natuurlijk moet je je leerlingen of studenten niet onder druk zetten om jouw mening aan te hangen. Natuurlijk zou je willen dat er docenten zijn met verschillende, en liefst tegenovergestelde meningen. Maar allemaal met datzelfde vuur.

Studenten kunnen een afwijkende mening niet alleen aan, ze snakken er zelfs naar. Ik zie in het onderwijs zeker niet te veel indoctrinatie, maar wel te weinig discussie.

Hier is de mening van Michelle van Dijk over het middelbaar onderwijs.

In de decembermaand houdt Neerlandistiek een crowdfunding-actie. Lees je graag Neerlandistiek? Help ons een hartewens van onze hoofdredacteur te verwerkelijken.