Idiomatelijk Nederlands spreken

Door Marc van Oostendorp

Ik denk dat bijna iedere Nederlander af en toe inmiddels wel iets zegt dat Engels is – al is het maar shit. Het zou een interessant onderzoekje waard zijn: zouden er mensen zijn wiens Nederlands op geen enkele manier door het Engels is beïnvloed?

Het probleem is dan natuurlijk: waar leg je de grens? Ik had onlangs een e-maildiscussie met een collega, waarbij ik op zeker moment kritiek had op zijn commentaar. Ik schreef:

 Wat je schrijft is niet erg behulpzaam.

Dat zinnetje voelde niet helemaal lekker, maar ik wist niet meteen waarom dat eigenlijk zo was.

Licht ongemakkelijk

Tot ik bedacht dat hier eigenlijk stond.

What you write is not very helpful.

Maar waarom is dat zo? Ieder woord in mijn zin was zo Nederlands als een kroes karnemelk. Je zou er eventueel op kunnen wijzen dat behulpzaam volgens Van Dale ‘gedienstig, hulpvaardig’ betekent en dat de enige voorbeeldzin het predicaat op een mens toepast (‘zij is altijd behulpzaam’) en niet over iets abstracts als een commentaar. Toch zou ik volgens mij best kunnen schrijven:

Dank je wel voor je behulpzame commentaar.

Daar heb ik dan niet het licht ongemakkelijke gevoel bij dat het vertaald Nederlands is. En in die zin zou ik dat dus bij mijn oorspronkelijke zin ook niet hoeven te hebben.

Kloeper

Het komt geloof ik alleen maar doordat ik die zin in het Nederlands anders zou formuleren:

 Wat je schrijft is niet erg constructief.

In de theorie over woordvorming bestaat het begrip blokkeren. In het Nederlands kun je de achtervoegsels –er of –aar gemakkelijk toevoegen aan werkwoorden om een zelfstandig naamwoord te maken: van twitteren komt twitteraar, van het door mij zojuist zelf verzonnen werkwoord kloepen kun je kloeper maken, en iedereen weet meteen wat het betekent: iemand die kloept.

Optypen

Alleen: het woord steler bestaat niet en klinkt een beetje raar. De reden daarvoor is dat er al een woord bestaat dat  ‘iemand die steelt’  betekent: dief. En dat laatste woord blokkeert de vorming van een nieuw woord.

Voor de zinsbouw is dat effect minder goed onderzocht en volgens mij ook minder sterk. Ik denk dat het wel het ongemakkelijke gevoel verklaart dat mijn oorspronkelijke zin heeft. Je kunt het wel zeggen, maar je zegt het zo normaal gesproken niet. (Kennelijk hebben we daar dus óók al een geheugen voor: hoe je de dingen normaal gesproken zegt.)

Alleen kan bij het zomaar optypen van een mail dat effect kennelijk dan weer tijdelijk teniet worden gedaan doordat je het zo in een andere taal wel schrijft. Het is een heel, heel kleine invloed van het Engels op in ieder geval mijn Nederlands. Maar het is er wel een.