Voer de verengelsing nog maar wat verder

Door Marc van Oostendorp

De titel van de onlangs verschenen petitie ‘voor taalrijk hoger onderwijs, tegen taalverschraling door verengelsing’ klinkt goed: wie is er niet voor rijkdom en tegen verschraling? Hij gaat uit van een club met de sympathieke naam Beter Onderwijs Nederland (BON), en een bestuurslid, Felix Huygen, schreef in de Volkskrant ook nog een welsprekend essay ons allen te waarschuwen voor de ‘vernieling’ van ons universitair onderwijs die dreigt doordat we met ons allen steeds meer de taal van Shakespeare hanteren.

Toch zal ik die petitie niet tekenen. Het officiële doel ervan is te onduidelijk, het niet-officiële te bedenkelijk.

Het officiële eerst: BON wil de regering houden aan artikel 7.2 van de wet op het hoger onderwijs, waarin staat dat het onderwijs aan hogescholen en universiteiten in beginsel in het Nederlands moet worden gehouden, tenzij er speciale omstandigheden zijn. Mij lijkt dat wetsartikel zo vaag dat je je altijd wel kunt beroepen op ‘speciale omstandigheden’. Er is dan ook niemand tegen dat artikel 7.2. Waarom zou je een petitie opzetten voor een al bestaande wet die niemand wil afschaffen? Hoe zou de rechter kunnen gaan bepalen of voor individuele opleidingen die speciale omstandigheden opgaan?

Slimme Italianen

Het niet-officiële doel van de petitie is zo te zien: de opleidingen weer uniek Nederlandstalig maken, en daarmee alleen toegankelijk voor Nederlandse studenten. De petitietekst klaagt erover dat er teveel buitenlandse studenten zijn en dat daardoor de Nederlandse studenten in het gedrang komen. In zijn stuk in de Volkskrant is Huygen iets toegeeflijker: Italiaanse studenten mogen hier best onderwijs komen volgen, maar dan moeten ze wel eerst Nederlands leren. Hij heeft zelf immers ook Italiaans geleerd toen hij in Italië ging studeren. In de praktijk komt dat natuurlijk op hetzelfde neer: zó graag willen die Italianen nu ook weer niet naar Nederland komen, als ze ook kunnen uitwijken naar Duitsland of Zweden.

Het voorbeeld van Italië is ook wel bijzonder slecht gekozen. Het klinkt romantisch, zo’n grand tour die Huygens ondernomen heeft, om daar ongetwijfeld college te krijgen van een echte Italiaanse professor. Maar het gaat voorbij aan het feit dat het Italiaanse systeem kreunt onder de gevolgen van de gesloten cultuur die aan de academische wereld heerst: nepotisme, corruptie. Slimme Italianen die echt verder willen leren Engels (waarvan het onderwijs op de middelbare school nog heel slecht is) en kiezen daarna als ze even kunnen en masse voor het buitenland.

Bachelor-niveau

BON zegt in de petitie dat de universiteiten hun programma’s alleen maar in het Engels aanbieden om geld te verdienen aan die buitenlandse studenten, zonder daar overigens bewijs voor aan te dragen. De vereniging gaat volledig voorbij aan de voordelen die deze internationalisering onmiskenbaar ook heeft: het maakt de sfeer op de gemiddelde Nederlandse universiteitscampus levendiger, sprankelender en prikkelender. Er komen studenten van overal, met een geheel eigen kijk op de Nederlandse samenleving en het Nederlandse academische systeem. In mijn eigen waarneming is het leuker om nu op een Nederlandse universiteit rond te lopen, als student, als medewerker, dan het vroeger was. De hele samenleving profiteert uiteindelijk van die frisse blik.

Sommige doelstellingen van BON kan ieder zinnig mens onderschrijven. Een belangrijke taak van Nederlandse universiteiten is om Nederlandse intellectuelen op te leiden, die op verantwoordelijke posities in de samenleving komen – in het gemeentehuis, in het ziekenhuis, in de journalistiek, in het onderwijs en nog zo wat domeinen – en voor wie het een belangrijke voorwaarde is dat ze zich goed in het Nederlands kunnen uitdrukken. De universiteiten kunnen daar best meer aan doen en Nederlandse taalvaardigheid op academisch niveau een belangrijk onderdeel maken van vrijwel iedere opleiding, zeker op het bachelor-niveau.

Belangrijke positie

Intussen internationaliseert Nederland in hoog tempo. Het is waarschijnlijk altijd een illusie geweest om te denken dat ons land eentalig was, maar inmiddels spreekt vrijwel iedere inwoner van ons land een redelijk mondje Engels, wat de mopperaars ook mogen beweren. Ongetwijfeld valt er van alles aan de kwaliteit van dat Engels te verbeteren, maar dat ga je in ieder geval niet bereiken door die taal van het hoger onderwijs te bannen. In plaats daarvan zou je moeten eisen dat ook de Engelse taalvaardigheid een belangrijk onderdeel wordt van het curriculum.

Het beste lijkt me om de toekomstige generaties voor te bereiden op het feit dat Nederland steeds meer een tweetalig land wordt, of althans: een taal waarin het openbare leven door twee talen wordt gedomineerd, het Nederlands en het Engels. (Thuis spreken we met ons allen nog honderden andere talen.) Je moet in het hoger onderwijs het Nederlands en het Engels dus allebei een belangrijke positie geven; je mag best van een afgestudeerde verwachten dat hij of zij minstens deze twee talen op niveau beheerst.

Profiteren

Natuurlijk is de verengelsing van de universiteiten her en der doorgeslagen. Natuurlijk zal er vast af en toe een docent in het Engels staan te stamelen tegenover een zaal studenten die best allemaal ook Nederlands kennen. Maar het alternatief dat BON bepleit is: terugkeren naar de tijd dat we met zijn allen gezellig onder elkaar waren en Nederlands spraken. Dat is niet alleen wereldvreemd, het is uiteindelijk ook ongewenst. Wees blij dat onze samenleving open kan staan voor de grote wereld, en zorg zoveel mogelijk van onze burgers daarvan kunnen profiteren.