Sort / Airport

Door Bas Jongenelen

Rijmt ‘vrouwen’ op ‘paarden’? Nee. En onder elkaar?

Vrouwen
Paarden

Nee, nog steeds niet. Maar beide woorden eindigen op dezelfde klank: ‘en’. En als woorden hetzelfde klinken, dan rijmen ze toch? Nee. Rijm is klankovereenkomst van beklemtoonde lettergrepen. Dat geldt voor eindrijm het geldt ook voor alliteratie. Zo is de tricolon ‘Verslokt, verslindt, verteert’ uit P.C. Hoofts Gezwinde-grijsaard-sonnet geen volledige alliteratie. Alle drie de woorden beginnen met ‘ver’ en toch zijn er slechts twee allitererend: ‘verslokt’ en ‘verslindt’. Het gaat immers niet om de ver, maar om de sl. Op ver ligt geen klemtoon en dus telt die lettergreep niet mee met het rijm.

Albums van Suske & Wiske allitereren ook heel vaak. Stel nou dat Studio Vandersteen twijfelt over de titel van een nieuw album tussen

Suske & Wiske en de beklemtoonde bezem

en

Suske & Wiske en de beklemtoonde claxon

dan zou de twijfel niet lang duren. Er wordt gekozen voor de tweede optie. Die tweede titel allitereert, ook al zijn de beginletters van het woord niet identiek. Bij alliteratie begint de beklemtoonde lettergrepen met dezelfde klanken. Let op! Het gaat om klanken, niet om letters, de k en de c zijn niet dezelfde letters. Ze klinken wel hetzelfde in dit geval – het gaat om klank. Rijm gaat om klank.

Soms gaat het dus verkeerd. Op vliegveld Zaventem bijvoorbeeld. Daar probeert men je er vriendelijk van te overtuigen je afval te sorteren. Dat doet men met de slogan

We all sort
At Brussels Airport

Dat doet pijn aan mijn oren. De klemtoon van ‘airport’ ligt op de eerste lettergreep en dat woord kan daardoor, daarmee en daarom nooit rijmen op ‘sort’. We zien echter wel dezelfde letters aan het eind van de woorden, zowel ‘sort’ als ‘airport’ eindigen op ‘ort’, maar ja, zonder klemtoon valt het hele rijm in het water. ‘sort / airport’ is een serieus geval van oogrijm.

Rijm gaat om klank, behalve bij oogrijm. Bij oogrijm lijkt het te rijmen, omdat er overeenkomstige letters zijn, maar dat rijm is schijn. Zodra je de woorden uitspreekt, hoor je dat er geen sprake is van rijm. Je kunt met dat oogrijm leuke dingen doen, zoals een wisselspoor maken. Ik adviseer je echter om oogrijm nooit als serieus middel in te zetten.