Eiergele eischaal

Door Marc van Oostendorp

Wat is het verschil tussen klerenwinkel en kleermaker? Je kunt op de een of andere manier niet kleerwinkel zeggen of klerenmaker; ik in ieder geval niet. Of om nog preciezer te zijn: ik heb het idee dat ik wel klerenmaker zou kunnen zeggen, maar dat zou dan net een wat andere betekenis hebben dan kleermaker, bijvoorbeeld een wat minder professionele, van iemand die zomaar voor de lol allerlei kleren maakt.

Kleerwinkel kan ik niet zeggen, maar het staat wel op Google (vooral, maar niet uitsluitend, op Belgische internetdomeinen). Marijke De Belder publiceerde onlangs een nieuw artikel over dit soort samenstellingen <hier achter een betaalmuur; hier een oudere, maar gratis versie>.

Volgens De Belder is het verschil tussen klerenwinkel en kleermaker dat in het eerste geval het eerste lid kleren een echt zelfstandig naamwoord is. In het tweede geval is kleer een zogeheten ‘wortel’ – iets wat nog niet echt zelf een woord is, maar dat alleen wordt door het achtervoegsel –en aan toe te voegen.

Ze gaat helaas niet in op woorden als eierschaal.

Eier is namelijk geen volledig woord (het heeft net als kleer een uitgang –en nodig), maar het is natuurlijk ook niet het kleinst mogelijke woorddeel, en als zodanig niet echt een wortel. Dat zou immers eerder ei zijn. Voor kinder (in kinderspeelplaats) geldt net zoiets: het zit tussen kinderen en kind in.

Ei vind je trouwens ook in samenstellingen; dat lijkt verplicht als het bijvoeglijk naamwoorden betreft (eigeel, eivormig en eivol), maar ook eischaal en eisalade zijn op internet te vinden. Dat geldt ook voor de vorm eierensalade, al vind ik die wel een beetje gek klinken; misschien omdat je dan al die toonloze e’s op rij krijgt, zoals De Belder opmerkt over hersenenscan.

Je zou misschien kunnen zeggen dat eier een speciale vorm van de wortel is, die alleen in meervoudige betekenissen en in samenstellingen gebruikt wordt, en niet bijvoorbeeld in verkleinwoorden, want je zegt eitje en niet eiertje. Voor kleer en hersen geldt dan natuurlijk eigenlijk net zoiets – behalve dat die geen enkelvoudige vorm hebben.