De deskundigen hebben het weer gedaan

Door Marc van Oostendorp

 “De afgelopen twintig jaar”, berichtte de NOS gisteren, “waren deskundigen het erover eens dat het lesgeven in de moedertaal een snelle integratie niet bevorderde, maar daar wordt nu anders over gedacht.” De NOS schreef het naar aanleiding van een nieuw boekje van het ministerie van onderwijs, waarin aan onderwijzers in de basisschool wordt uitgelegd hoe ze moeten omgaan met de vele talen van de kinderen in hun klas. “Volgens lector taaldidactiek Maaike Hajer, een van de auteurs van de brochure,” vervolgt het bericht van de NOS, “is het wetenschappelijk aangetoond dat het veel beter is om de moedertaal wel te betrekken in het onderwijs.”

Het is een topos in de wetenschapscommunicatie. Tot nu toe dachten de deskundigen dit, maar nieuw wetenschappelijk onderzoek wijst uit dat die deskundigen zich vergisten. Onnozele deskundigen, altijd overtuigd van het verkeerde!

‘Deskundigen’

Behalve dat het in dit geval aantoonbaar niet klopt. Zo verscheen in het jaar 2000 het ‘multicultureel manifest‘ met als ondertitel ‘meertaligheid als voordeel’, dat indertijd in mijn herinnering door zo’n beetje alle taalkundigen van belang in Nederland ondertekend is. Ik heb niet de indruk dat een van hen sindsdien van mening veranderd is, en in ieder geval heeft niemand zich sinds die tijd in geschrifte van een en ander gedistantieerd.

Al die twintig jaar was de deskundige consensus, kortom, dat het juist goed is als kinderen les krijgen in hun moedertaal. Oók, en juist, om ervoor te zorgen dat zij beter Nederlands leren. Het is belangrijk dat kinderen een goede cognitieve en emotionele basis krijgen, en dat lukt het best door ze op zoveel mogelijk manieren bij te staan in de taal die hen het naast bij staat.

De ‘deskundigen’ die 14 jaar geleden besloten dat alle kinderen alleen maar onderwijs in het Nederlands moesten krijgen, ook als ze dat bij aankomst op school niet of nauwelijks spraken, waren politici.

Taboe

Overigens komt de onzinnige bewering over de deskundigen als ik het goed zie uit de koker van de NOS. Het boekje zelf is een heel redelijke verzameling wenken voor onderwijzers en ook in het interviewtje dat NRC Handelsblad publiceerde met de Utrechtse hoogleraar Maaike Hajer worden enkel gezegd dat het de afgelopen 20 jaar ‘taboe’ was om te opperen dat migrantenkinderen zoveel mogelijk les in hun eigen taal zouden moeten krijgen. Taboe onder politici en ambtenaren, dus.

Actief

Dat dit boekje nu kan verschijnen is hopelijk een teken dat het taboe doorbroken wordt en dat politici en ambtenaren meer naar de deskundigen gaan luisteren. Ruimte voor nieuwe talenten is daarbij niet meer dan een symbolische eerste stap: het geeft alleen adviezen aan ouders. In het stuk in NRC Handelsblad valt Hajer het treffend samen:

Er zijn allemaal creatieve manieren om de meertaligheid van de leerlingen te gebruiken in de les zonder zelf een taalcursus te hoeven volgen. Gebruik Google Translate, zoek filmpjes op YouTube over bijvoorbeeld koolstofkringloop. Maar zet ook ouders in van vluchtelingenkinderen, die kunnen vaak prima helpen in de klas.

Dat zijn allemaal lapmiddelen – misschien creatieve lapmiddelen, maar toch vooral lapmiddelen. Het wordt zaak dat de politiek toegeeft dat zij, en niet de deskundigen, het de afgelopen 20 jaar verkeerd heeft gezien, en niet alleen de docenten met dat probleem opzadelt, maar ook zelf actief iets gaat doen.