Ziet Em Duun en het verval van de Vlaamse dialecten

Door Marc van Oostendorp

Ziet em duun had ik ruim vijftien jaar geleden niet zien aankomen.

Het was nogal een pretentieuze titel die we indertijd op het Meertens Instituut bedachten voor een onderzoeksproject: dialectrenaissance. Maar we constateerden dat er allerlei semiculturele uitingen ineens in het dialect waren: films (Wilde mossels in het Zeeuws), gedichten (Heftan tattat van de naar Enschede teruggekeerde Willem Wilmink), bijbelvertalingen (de Biebel uit het Hebreeuws en Grieks vertaald in het Gronings). En vooral heel veel muziek: van Skik in Drenthe in Rowwen Heze in Limburg.

De term Dialectrenaissance hadden we overigens geleend uit de internationale literatuur, waar soortgelijke verschijnselen werden beschreven in bijvoorbeeld Duitsland en Noord-Italië.

Meezingen

Het viel ook op allerlei manieren te begrijpen, bijvoorbeeld, paradoxalerwijs, uit het verdwijnen van het dialect. Als de streektaal nog overal wordt gesproken, is het als het ware te ordinair om in te gaan zingen, en al helemaal om de bijbel in te vertalen.

Een bewijs voor die stelling kon in Vlaanderen gevonden worden, waar eigenlijk nauwelijks in het dialect gezongen werd, althans niet in de popmuziek. In Vlaanderen leefde het dialect immers veel meer.

En dan moet je nu eens zien. Nadat Filip Kowlier een aantal jaar in het West-Vlaams begon te zingen, is het genre overal – en naar mijn informele indruk vooral in West-Vlaanderen – losgekomen. Zie bijvoorbeeld deze recente lijst met ‘19 liedjes die alleen échte West-Vlamingen kunnen meezingen‘.

Fraaie ballades

Maar nu staat dus sinds kort het nummer Ziet em duun in de Vlaamse hitlijsten, van Van Echtenpoel, uit de Kempen. De clip laat een kruising te zien van Lazy Larry en The Big Lebowski, want ook dat is een kenmerk van de dialectrenaissance: dat het gebruik maakt van Amerikaanse beelden om de lokale eigenheid vorm te geven.

In Nederland is de dialectrenaissance inmiddels juist een beetje over zijn hoogtepunt heen. Mensen als Daniel Lohues en Gé Reinders maken nog wel fraaie ballades in hun streektaal, maar dit soort nummers waar je op kunt dansen zijn er geloof ik niet zo veel meer.

Vreemd

Wat betekent het dat Nederland en Vlaanderen stuivertje hebben gewisseld? Als de theorie van vijftien jaar geleden klopt, niet veel goeds voor het dialect. In Vlaanderen is nu misschien ook de fase aangebroken waarin het dialect niet meer een dagelijkse taal is, maar vooral een vignet dat je opspeldt om te laten zien waar je vandaan komt.

En in veel streken in Nederland is het dialect voor een meerderheid van de jeugd inmiddels mogelijk al zo vreemd dat zelfs die functie niet vervuld meer kan worden.