Ze kunnen het jou zeker

President Tsaar op Obama Beach op de voet gevolgd (12/60)

Door Marc van Oostendorp

Deze zomer publiceren nrc.next en NRC Handelsblad de roman President Tsaar op Obama Beach van A.F.Th. van der Heijden als feuilleton. De afleveringen verschijnen ’s ochtends <op de website van de krant>. In de loop van de dag blog ik een bespreking. Vandaag: aflevering 12. <blendle>

151013-mh17-reconstruction-mn-0940_890ab8e32eda428b1f3d523f7efb86e4.nbcnews-fp-440-320Ik vind de passage van vandaag geloof ik de mooiste tot nu toe. Ik geloofde er al bijna niet meer in, na de laatste afleveringen. Maar nu zijn ouders dood zijn komt Natan eindelijk tot leven. Zijn “fatalistische houding [is] als sneeuw voor de zon verdwenen”. Tot nu toe toonde hij maar weinig initiatief, en liet hij zich zo’n beetje leiden door wie hij toevallig voor zich had.

Maar nu zijn z’n ouders dood. Zijn vriendin Branda huilt erom (‘zacht’), en zegt ‘Ik vind het verschrikkelijk voor je’, maar hij werpt zich niet wenend op de grond, hij stort niet in, hij gaat niet zitten klagen. Hij is ineens vastbesloten: hij gaat naar Oekraïne, “liefst vanavond al”. Hij houdt het hoofd koel – de enige emotie die hij lijkt te kennen is stille woede over de misdaad – en besluit dat hij wat gaat doen. Zijn werk.

Juist die atypische reactie, en het plotseling volwassene ervan, maken dit ineens tot een realistische passage. Het is de helderheid die je kunt hebben bij een grote shock – het verdriet moet nog maar even wachten, dat komt later wel.

De meeste tijd praten Branda en Natan nu bovendien ineens in mensenzinnen: zonder het cynisme, zonder de metaforen, en vooral, met her en der een syntaxis die schuurt tegen de ongrammaticaliteit:

Als ze op tien kilometer hoogte een toestel met driehonderd mensen aan boord aan flarden weten te schieten, kunnen ze het jou op de grond zeker.

Het het hier slaat op ‘aan flarden … schieten’, dat je tussen de andere woorden van de bijzin moet pulken (als we de zin eenvoudiger maken, voel je beter waar het wringt: ‘als zein de lucht mij aan flarden weten te schieten, kunnen ze het jou zeker’).  En zo spreekt Branda ook ineens een echt spreektalige zin: ‘‘Om wat te doen?’ (Het is een beetje jammer dat ze aan het eind toch weer spitsvondig over die rode loper begint.)

De werkelijkheid is President Tsaar binnengeslopen. Het theater is afgelopen, het licht kan aan!

De A-index van vandaag is 8.5 (hoog)