Ga toch weg met je correcte spelling

Door Marc van Oostendorp

Onlangs was het weer mis. Ik heb weer menigeen onder jullie geërgerd door mijn optreden tegen iemand die net zo grappig zijn superioriteit aan het demonstreren was. Ik moet dat niet meer doen, want velen van jullie houden daar niet van, het is ook eigenlijk onaardig.

Ik had een aankondiging van een tentoonstelling geplaatst waarin een bibliotheek ‘instant gehouden werd’, en daar kwam de volgende reactie op van iemand van wie we alleen weten dat hij of zij zich Roeland noemt:

“instant houden”? Interessant woordgebruik…
Zij doet dat door het houden van letterkundige en wetenschappelijke bijeenkomsten, door het uitgeven van werken en geschriften, door het toekennen van prijzen en door het instant houden en uitbreiden van haar bibliotheek.
Moet ik me hierbij een boek in poedervorm voorstellen?

Onbeleefd

Waarom kan ik daar zo slecht tegen? Het heeft iets met het anonieme karakter van het bericht te maken – ik zal de mensen geloof ik nooit begrijpen die zich verschuilen als ze zeuren over kleinigheden en ik vind ook niet dat ik zulke gemaskerden veel geduld verschuldigd ben.

Maar ook als Roeland zijn of haar voor- en achternaam alsmede BSA had vermeld, zou zo’n bericht me hebben gestoord, en zelfs nog steeds om verschillende, zij het verwante, redenen.  In de eerste plaats omdat het onbeleefd is om iemand die de aankondiging doet van een tentoonstelling omstandig belachelijk te maken vanwege iets wat op zijn ergst een verschrijving is.

Vogeltje

Daar komt dan nog eens bij dat het simpelweg een misverstand is om te denken dat er één manier van spellen is waar iedereen zich aan moet houden en dat afwijkende spellingen ‘gecorrigeerd’ moeten worden. Ja, schoolkinderen moeten dat, en dat is al erg genoeg. Ja, er zijn mensen die elkaar afrekenen op afwijkingen van ‘de norm’, en dat is nog erger. Maar dat betekent niet dat wij daaraan mee moeten doen.

Ook niet als we onszelf Neerlandistiek noemen? Júíst niet als we ons Neerlandistiek noemen. Ieder vogeltje zingt zoals het gebekt is en er is geen enkele reden om te wensen dat iedereen ‘in stand houden’ (‘instant houden’, ‘instandhouden’) altijd op dezelfde manier schrijft.

Geconditioneerd

Ja maar, zegt Roeland, met zijn grapje, als iedereen op zijn eigen manier schrijft, begrijpen we elkaar niet meer. Dan gaat de nauwkeurige lezer denken dat er hier sprake is van boeken (proest) in poedervorm (proest, proest)! Maar dat geldt dan alleen voor een lezer die niet voldoende ervaring heeft in het omgaan met een beetje variatie.

Ja maar, zegt nu iemand die Roeland, al dan niet anoniem, te hulp schiet, het is toch wetenschappelijk aangetoond dat mensen een tekst makkelijker te lezen vinden wanneer er sprake is van vertrouwde woordbeelden? Ja, zeg ik dan, maar dat onderzoek is slechts uitgevoerd in een tijd waarin allerlei mensen geconditioneerd zijn op al die vertrouwde woordbeelden en ze iets meteen onbegrijpelijk vinden wanneer het ook maar een beetje anders gespeld wordt.

Het resultaat is dat iemand al begint te zuchten en te steunen als hij of zij een boek uit 1938 moet lezen: wat een onvertrouwde woordbeelden allemaal! Ook met een sollicitatiebrief van een steengoede sollicitant die een beetje eigenzinnig spelt kan de gemiddelde personeelsfunctionaris al niet omgaan – wat een verlies voor het Nederlandse bedrijfsleven. Wat zou het goed zijn voor onze cultuur én onze economie als we onze kinderen wat minder eindeloos trainden op de zaken ‘correct’ te spellen en wat meer op kunnen omgaan met verschillende manieren van schrijven.