Een literaire canon voor de achttiende eeuw?

Door Roland de Bonth 
In Neder-L van 11 juli 2015 constateerde Rietje van Vliet dat de achttiende eeuw in de kort daarvoor gepubliceerde Vlaamse literaire canon volledig ontbrak. Ook in de Nederlandse tegenhanger uit 2002 blijkt de achttiende eeuw sterk ondervertegenwoordigd te zijn. Naar aanleiding van dat artikel heb ik een inventarisatie gemaakt van achttiende-eeuwse auteurs en geschriften die onder de aandacht gebracht worden van (Nederlandse) scholieren in het voortgezet onderwijs. Deze verzameling zou dienst kunnen doen als eerste aanzet tot een canon voor de achttiende-eeuwse letterkunde. Hoewel niet iedereen overtuigd zal zijn van het nut en de waarde van een canon, blijft een dergelijk overzicht een eenvoudige manier om grote groepen mensen kennis te laten maken met in dit geval literatuur uit een bepaalde periode.  
Het bijgevoegde bestand is gebaseerd op een aantal literatuurmethodes en websites die op middelbare scholen worden gebruikt. Dat niet iedereen gecharmeerd zal zijn van de keuzes die door de geraadpleegde bronnen zijn gemaakt, werd me duidelijk uit de reactie van iemand aan wie ik de lijst had voorgelegd: “Wat een verschrikkelijke lijst heb je me toegestuurd. Geen wonder dat niemand daar iets van wil lezen.” 

Is het daadwerkelijk een straf om deze boeken te lezen? Verdient Balthazar Huydecoper het niet om opgenomen te worden in de canon met zijn in de achttiende eeuw zeer populaire Fransclassicistische treurspelen Achilles en Arzases? Is Arnold Hoogvliets Abraham de Aartsvader echt onleesbaar  voor eenentwintigste lezers? Moeten er schrijvers bij, of juist af? Kunnen bepaalde titels wellicht beter vervangen worden door andere geschrift van dezelfde schrijver? Kortom, welke werken uit de eeuw van de Verlichting zijn het nog altijd waard om gelezen te worden, voor de moderne lezer in het algemeen en voor middelbare scholieren in het bijzonder? Reacties, aanvullingen en verbeteringen zijn alle welkom.

Auteur
Titel
Alphen, Hieronymus van Alphen Kleine Gedigten voor Kinderen
anoniem Uitvoerig verhaal van alle feyten en schelmstukken, gepleegd door Jacob Frederik Muller, alias Jaco
Bellamy, Jacobus Gezangen mijner jeugd
Cambon-Van der Werken, Margareta De kleine Grandisson
Effen, Justus van De Hollandse Spectator
Feitama, Sybrand Telemachus
Feith, Rhijnvis Julia
Feith, Rhijnvis Het graf
Fokke Simonsz., Arend De moderne Helicon
Goens, Rijklof Michaël van ?
Hoogvliet, Arnold Abraham de aartsvader
Houbraken, Arnold De Grote Schouwburg
Huydecoper, Balthazar Achilles
Huydecoper, Balthazar Arzases
Kersteman, Franciscus Lievens Zeldzaame levens-gevallen van J.C. Wyerman
Kinker, Johannes ?
Langendijk, Pieter Het wederzyds Huwelyksbedrog
Langendijk, Pieter Don Quichot op de bruiloft van Kamacho
Langendijk, Pieter De wiskunstenaars of ’t gevluchte juffertje
Lannoy, Juliana Cornelia de ?
Merken, Lucretia Wilhelmina van Het nut der tegenspoeden
Merken, Lucretia Wilhelmina van Jacob Simonszoon de Ryk
Moens, Petronella ?
Nomsz, Johannes Antonius Hambroek
Paape, Gerrit Het leven en sterven van een hedendaagsch aristocraat
Poot, Hubert Korneliszoon  Gedichten
Poot, Hubert Korneliszoon  Mengeldichten
Post, Elisabeth Maria Het land, in brieven
Rotgans, Lukas Eneas en Turnus
Rotgans, Lukas Scilla
Schasz, J.A.  Reize door het Aapenland
Smeenks, Hendrik Beschryvinge van het magtig Koningryk Krinke Kesmes
Swaanenburg, Willem van Parnas Dreun
Weyerman, Jacob Campo Opkomst en val van een koffiehuisnichtje 
Woensel, Pieter van Staat der geleerdheid in Turkijen
Wolff, Betje & Aagje Deken Historie van mejuffrouw Sara Burgerhart
Wolff, Betje & Aagje Deken Cornelia Wildschut
Zuylen, Belle van ?
Zwier van Haren, Onno Pietje en Agnietje

Deze lijst kunt u ook downloaden als Excel– of pdf-bestand.