De wereld van !!1!

Door Marc van Oostendorp


Soms kan een taalverschijnsel ineens in je bewustzijn doordringen. Het is er al lange tijd geweest, je moet het al vaker hebben gezien, maar je hebt er nooit aandacht aan besteed, tot er een tweet voorbijkomt die een wereld voor je opent. Dat gebeurde mij gisteren:

Het gaat natuurlijk om die !!1!. Ik had het verschijnsel de weken ervoor al vaker gezien, en ook al wel begrepen wat het betekende:

Hoe je zoiets zonder uitleg begrijpt is op zich een raadsel; het vereist een soort kennis van de aggressief-ironische cultuur die grote delen van de sociale media kenmerkt. Wie heel boos is, typt graag heel veel uitroeptekens achter elkaar!!!! Wie nóg bozer is verliest daarbij af en toe de beheersing, en laat de shift-toets los. In dat geval verschijnt er een 1, want die zit (op qwerty-toetsenborden) onder het uitroepteken.

Wie boze internetters wil persifleren, schrijft daarom expres zoiets als !!1!. En dat is wat veel mensen op het internet graag doen, andere mensen op het internet persifleren.

Affijn, dat bleek nog maar het begin.
Ik besloot eens wat navraag te doen naar het gebruik hiervan. Het is namelijk heel moeilijk om !!1! op te zoeken op het internet omdat (1) je niet precies weet welke combinatie van enen en uitroeptekens je moet intoetsen, en (!) leestekens door zoekmachines vaak genegeerd worden.

Ik stelde daarom de vraag op Twitter of mensen eerdere vindplaatsen kenden, en daarop brak er een enorm kabaal uit. Huub Bellemakers, de twitteraar die mijn ogen had geopend, betrok er namelijk allerlei andere mensen bij die met elkaar begonnen te redetwisten over hoe oud dit fenomeen was: zeker ouder dan Twitter, en waarschijnlijk van rond de eeuwwisseling, uit de wereld van IRC (internet relay chat, een van de voorlopers van Twitter als eeuwigdurende open babbelbox) en online games.

In het Engels, zoveel is in ieder geval zeker, was de grap al in 2003 bekend genoeg om opgenomen te worden in de Urban Dictionary. Een artikel op Know Your Meme doet daar verslag van, en meldt ook meteen een vervolgdraai die aan de grap wordt gegeven: dat je de 1 gaat uitschrijven:

!!!1ONE!!!

of zelfs

!!!!ELEVEN!!!

In het Nederlands komen deze varianten ook voor, ook trouwens in vertaling en ook soms in het Duits, meestal gespeld als !!!1EINZ.

Die vreemde spelling maakt de zoekterm meteen een stuk gemakkelijker te vinden.

Ondertussen had ik ook de wetenschap ingeschakeld. Gosse Bouma (Rijksuniversiteit Groningen) was zo vriendelijk wat zoekopdrachten voor met te doen in zijn ngram-tool, zodat ik hier iets kan onthullen over de relatieve populariteit van verschillende spellingen met één 1:

3606 !!1!
2097 !!1!!
1230 !!!1!
1171 !!!1!!
590 !!1!!!
446 !!!1!!!
373 !!!!1!!
316 !!!!1!
203 !1!
201 !1!!
191 !!!!1!!!
172 !!1!!!!
157 !!!1!!!!
152 !!!!!1!!
91 !!!!!1!!!
87 !!!!!1!
83 !1!!!
82 !!!!1!!!!
80 ?!1!
59 !!1!!!!!
58 !!!!!!1!!
49 !!!1!!!!!
41 !!!!!!1!
40 ?!!1!

 

!!1! is dus de absolute winnaar en voelt voor mij ook het natuurlijkst aan, al kan ik niet goed verklaren waarom. Daar zal de toekomstige !!1!-ologie zich dus nog over moeten buigen.
Gosse wist ook nog te melden dat het gebruik van deze misspelling de afgelopen jaren wel wat lijkt te zijn toegenomen. Ik denk dat het betekent dat hij de laatste tijd steeds meer mainstream wordt; inmiddels kennelijk zo mainstream dat hij zelfs heren van middelbare leeftijd zoals mij bereikt.
Het is natuurlijk een heel curieus verschijnsel, waarvoor het moeilijk parallellen te vinden is in het verleden: een ironisch spelletje dat refereert aan de structuur van het toetsenbord, en dat dus alleen kan ontstaan in een cultuur waarin mensen eraan gewend zijn om sneller te typen dan goed voor ze is. Een Belgische twitteraar wist te melden dat het verschijnsel in Vlaanderen minder voorkomt, vermoedelijk omdat in het daar gebruikelijke (azerty-)toetsenbord de ! niet boven de 1 zit, maar boven de 8. !!8! heeft als nadelen dat de 8 visueel minder lijkt op het uitroepteken, maar ook dat de vorm minder kan leunen op het vergelijkbare spelletje in het Engels. In Duitsland (waar ze net als bij ons en in het Engelse taalgebied een QWERTY-toetsenbord gebruiken worden !!1! en kompanen weer wel gebruikt.)
Zoals uit bovenstaande tweet van Bas Taart blijkt, wordt er inmiddels in de krochten van het sociale internet tot diep in de jaren negentig gegraven naar attestaties van dit fenomeen. We houden u op de hoogte1