Er moeten meer gepromoveerden komen buiten de wetenschap

Door Marc van Oostendorp


Wie nu een proefschrift aan het schrijven is, weet lang niet zeker of er een carrière in de wetenschap in het verschiet ligt. Sterker nog: hoe briljant dat proefschrift ook is, je weet het nooit zeker. Daarvoor is het aantal plaatsen in ieder geval in de voorzienbare toekomst eenvoudig niet groot genoeg.

De vraag is hoe je daar mee moet omgaan. Ik heb mijn mening over dat onderwerp de laatste tijd bijgesteld; dat komt onder andere door een artikel dat op de website van Nature verscheen.  Tot nu toe dacht ik altijd dat we het maar moesten laten betijen, dat het allemaal vanzelf wel goed komt. Maar nu denk ik dat wij begeleiders wel wat meer kunnen doen.

Frisse ideeën

Eigenlijk doet dat artikel niet veel meer dan opsommen van wat de mogelijke oplossingen zijn voor dit probleem. Alles op zijn beloop laten staat daar ook bij, maar ook de andere twee belangrijkste oplossingen: drastisch minder promovendi aannemen en het programma voor promovendi aanpassen.

Er lijkt me nog steeds geen reden om minder promovendi te laten beginnen. Integendeel: het mogen er nog best wat meer worden.
In de eerste plaats kan de wetenschap altijd jonge krachten met frisse ideeën gebruiken – mensen die een aantal jaren worden vrijgesteld om eens diep over een onderwerp na te denken en die de tijd en ruimte krijgen om dat onbelemmerd, maar wel onder goede begeleiding, te doen.

Training

Bovendien is dat voor die mensen ook goed: voor wie ervan houdt, kan het een verrijkende ervaring zijn, ook wanneer je geen ambitie hebt om verder te gaan in de wetenschap. Natuurlijk houden promovendi ervan te klagen over hun omstandigheden, maar het is toch ook vooral: leuk. Misschien geldt dat zelfs nog wel meer wanneer je weet dat het niet per se je definitieve loopbaan zal zijn.

Je kunt ook best verder. Ik heb in ieder geval tot nu toe geen promovendus afgeleverd die na het afronden van zijn of haar promotie lang thuis heeft gezeten, ook al is slechts een enkeling in de wetenschap verder gegaan. Anderen zijn bijvoorbeeld remedial teaching gaan doen, of de divisie e-books van een groothandel in boeken gaan leiden.

Er is ook eigenlijk wel genoeg werk voor mensen met een goede intellectuele training, al is het maar in het onderwijs.

Wetenschapsbedrijf

Maar daarvoor is het dus eigenlijk wel nuttig als het programma voor promovendi wat realistischer wordt ingericht. Wanneer ze in ieder geval de mogelijkheid krijgen om wat vaardigheden te verwerven die niet onmiddellijk met de doctorsgraad geassocieerd worden: ondernemerschap, leraarschap, de mogelijkheid om helder te schrijven en te praten over ingewikkelde onderwerpen. Die vaardigheden komen trouwens ook in het moderne wetenschapsbedrijf goed van pas.

Tot voor kort dacht ik dat dit allemaal onzin was, dat je je maar vooral op je proefschrift moest concentreren en dat het dan allemaal wel goed kwam. Tot nu toe was dat, zoals gezegd, in mijn ervaring ook zo. Maar inmiddels is het misschien wel zaak die dingen wat serieuzer aan te pakken. Er moeten meer gepromoveerden komen buiten de wetenschap.