Eén oorlog is alvast voorbij: de spellingsoorlog


Zoals u wellicht weet, woedde er tot voor kort in Nederland een spellingsoorlog. De strijdende partijen hadden hun eigen kleur: de groenen en de witten.

Goed nieuws van het front: de oorlog is voorbij! De groenen hebben gewonnen. Dat wil zeggen: de witten volgen nu de spelling van de groenen, maar als ze het niet met de groenen eens zijn, vermelden ze in hun eigen spellinglijst een alternatief. Hun vlag hebben ze echter gestreken: ze noemen die alternatieven niet langer de Witte spelling.

Vandaag beleven de groenen hun moment van glorie: in Den Haag wordt de nieuwe editie van het Groene Boekje gepresenteerd. De witten gaven hun eigen spellinglijst vorige week uit.

Omdat andere oorlogen en wereldproblemen ook nogal wat aandacht opeisen, zal niet iedereen de details van de groen-witte spellingsoorlog paraat hebben. Daarom hier een kort resumé. 

In het Groene Boekje wordt de officiële spelling van het Nederlands vastgelegd. De overheid en het onderwijs zijn verplicht de spelling van het Groene Boekje te gebruiken, daarnaast mag ieder1 ut self wete.

In 1995 werd de spelling grondig herzien, met de belofte dat er iedere tien jaar een nieuw Groen Boekje zou komen, maar dat de spellingregels niet meer zouden worden aangepast. Zo moeilijk was het trouwens niet, legde de overheid uit. Er waren bijvoorbeeld maar twee regels voor de tussen-n: de eerste met slechts twee subregels en vijf uitzonderingsregels; de tweede met slechts vijf subregels.

Maar in 2005 werden de regels toch enigszins aangepast en vooral bij de media viel dat helemaal verkeerd. Hoezo eerst paardebloem en nu toch paardenbloem? De Volkskrant, de NOS, NRC Handelsblad: ze vonden de nieuwe spelling alsnog onwerkbaar.

Gevolg: veel media besloten om het Groene Boekje te boycotten. Zij zouden voortaan de Witte spelling volgen, die door het Genootschap Onze Taal in 2006 werd vastgelegd in het Witte Boekje.

Inmiddels zijn we tien jaar verder. Dat biedt de mogelijkheid om met een kleine steekproef te onderzoeken in hoeverre bijvoorbeeld NRC Handelsblad zich aan de Witte spelling heeft gehouden. In 2005 nam die krant zich voor om nooit meer het absurde, groene ideeëloos te schrijven, alleen nog het witte ideeënloos. Dat is goed gelukt, zij het dat ideeënloos de afgelopen tien jaar slechts twee keer in NRC Handelsblad heeft gestaan.

Ook nam de NRC zich voor om nooit, nee nooit meer het groene kerkenraad te schrijven, alleen nog het witte kerkeraad. Dat is niet gelukt: want in het verfoeide groen komt dit woord tussen 2005 en 2015 73 keer in de krant voor en in het wit 13 keer. Zielenrust, een andere steen des aanstoots, geeft een vergelijkbaar resultaat: 30 keer in groen (zielenrust), 14 keer in wit (zielerust).

Oorlogen over relatief onbeduidende zaken zijn lastig: je bent geneigd te vergeten dat je aan het vechten bent. Bovendien kijken de meeste mensen voor de spelling niet in Groene of Witte boekjes, maar naar de rode kringeltjes die in Word verschijnen als een woord niet correct is gespeld. Dat tekstverwerkingsprogramma volgt op zijn beurt de Groene spelling – een alliantie die onverslaanbaar is gebleken.