‘Ik heb een vraag’

Door Marc van Oostendorp


Ik heb een opmerking. Veel mensen die na een lezing een vraag moeten stellen, steken hun hand op en als ze dan het woord krijgen, schrapen ze hun keel en zeggen: ‘Ik heb een vraag’.

De kwestie is nu: waarom doen die mensen dat? Ik weet het niet. Toch doe ik het zelf ook, al voeg ik er sinds ik erop ben gaan letten vaak iets aan toe, om het niet zo potsierlijk te laten klinken. ‘Ik heb een vraag over uw vijfde dia.’ Terwijl ik eigenlijk dus wil zeggen: ‘Ik heb een vraag.’

Andere dingen die je met taal doet, kondig je niet zo specifiek aan. “Ik heb een oproep. Kom van dat dak af.” Je doet het wel bij andere vragen,  als je iemand op straat aanspreekt, ook als die niet net een lezing heeft gegeven. “Mag ik u vragen waarom u zo’n mal rood jasje aan hebt?”

Je zou daarom kunnen denken dat de inleiding vooral nodig is om de ander iets minder in verlegenheid te brengen.
Het is onbeleefd om zo iemand ineens te confronteren met een vraag waarop hij geen antwoord heeft. Inderdaad is zo’n inleidend zinnetje vaak bedoeld om de ander te sparen. Als iemand zegt “Ik heb een mededeling. Ik ga morgen naar de kapper”, dan heeft dat naar de kapper gaan waarschijnlijk zwaarwegende consequenties voor de toehoorders. Iemand die “ik heb een mededeling” zegt, verwacht niet dat de ander alleen belangstellend luistert en pas na afloop doorgaat met wat hij aan het doen was.

Dat is dan misschien wel waar, maar je kunt er na zo’n lezing toch moeilijk van uitgaan dat de vragensteller in grote verlegenheid wordt gebracht doordat er ineens iemand tijdens het vragenrondje een vraag stelt. Bovendien betekent de mededeling “ik heb een vraag” helemaal niet dat er daarna een bijzonder indringende of beangstigende vraag volgt. Ieder soort vraag kan op die manier worden geprefigeerd.

Het heeft denk ik meer te maken met de spreker. Je zit in zo’n vragenrondje een tijdje met je arm omhoog, terwijl je goed moet opletten wat de spreker allemaal zegt als antwoord op de vorige vraag, want misschien wordt daarmee ineens ook jouw vraag beantwoord. En dan ineens geeft de voorzitter je de beurt. Dan moet je dus meteen van wal steken, razendsnel je gedachten bij elkaar proppen en tot een goede formulering komen. Die dan dus wordt: ‘Ik heb een vraag’.