Voor op de grill, da’s helemaal niet veel

Door Marc van Oostendorp

De verkleuring van de Nederlandse klinkers is inmiddels een nieuw stadium ingetreden: dat van het rijm. Zo gaat het in de geschiedenis van de taal: klinkers beginnen steeds meer op elkaar te lijken, maar pas als mensen gaan vinden dat twee woorden op elkaar rijmen kun je zeggen dat ze echt gelijk zijn aan elkaar.

Dat stadium heeft de ee voor de l bereikt sinds op de radio het volgende spotje wordt uitgezonden:

 

Ja, je hoort het goed: grill rijmt op veel. Ik schreef veertien jaar geleden al over deze verkleuring, er is wat dat betreft niets nieuws onder de zon, maar in deze reclame lijkt me het rijm serieus zo bedoeld en ook niet verwrongen. Hij is dus nu echt tot in de kern van de taal doorgedrongen.


De verkleuring is op zich ook te begrijpen: ee, oo en eu worden voor een l-klank wat meer naar het midden van de mond uitgesproken, waarschijnlijk omdat de tong razendsnel erna moet worden gebruikt voor precies die l klank. Ze klinken daardoor als respectievelijk de klinkers in pit, bot en put, zij het in ieder geval meestal een beetje langer. Omdat in de spraak van veel mensen de l aan het eind zelf steeds meer verandert in een w-achtige klank, zelf een soort klinker, valt dat lengte-verschil echter ook steeds meer weg.

Vreemd genoeg klinkt de klinker in grill in de radiospot overigens wel degelijk anders dan die in veel. Ik vermoed dat de zanger zijn klinker veel minder doet verkleuren dan de schrijver van deze reclametekst.

Ik heb toevallig net een aantal artikelen gelezen waarin het rijm wordt gebruikt om aan te tonen hoe klinkers in de middeleeuwen moeten hebben geklonken: wanneer begon lijm te rijmen op geheim? Wanneer comen op droomen? Dat vertelt ons dan hoe die klinkers in de oren van de sprekers uit die tijd geklonken moeten hebben.

Dit reclamefragment zal in de toekomst een belangrijk stuk bewijsmateriaal zijn: in juli 2015 hoorden de medewerkers van een reclamebureau, de verantwoordelijke personen van een supermarktketen en heel veel luisteraars niets vreemds meer als iemand grill liet rijmen op veel.

Met dank aan Arjan Burggraaf.