Hoe vaker iemand laf zegt, hoe populistischer

Door Marc van Oostendorp


Laf is een populistisch woord. Iemand anders zo noemen suggereert dat jij heel moedig bent, en bovendien is het voor de tegenstander moeilijk zich tegen zo’n aantijging te verweren. “Nietes! Ik durf wel heel veel!” Iedere poging tot matiging kan zo makkelijk opzij worden gezet.

Wie “Wilders vindt * laf” intikt op Google vindt vele pagina’s van dingen die de PVV-leider in de loop van zijn carrière laf heeft genoemd: anoniem klagen. Balkenende. Vitesse. Tegelijkertijd is op het hele internet slechts één zaak te vinden die door Alexander Pechtold laf wordt genoemd: Wilders.

Het was in 2009 waarschijnlijk al zo. Wilders had toen getwitterd dat Turkije “een ondemocratisch, bang en laf land” was. De tweet kan ik niet meer vinden, maar Paulien Cornelisse schreef erover in een column en ontrukte het zo aan de vergetelheid.

En zo kunnen we van het gebruik van laf een goede graadmeter maken van het populisme. Hoe vaker iemand laf gebruikt, hoe populistischer. Dat valt gemakkelijk te kwantificeren.
We googlen om te beginnen hoe vaak laf wordt gebruikt op de website van een politieke partij, door bijvoorbeeld “laf site:pvv” in te tikken in Google.  Dat levert in dit geval 97 op, terwijl de SP 498 keer dat woord heeft heeft gebruikt. Nu zegt dat nog niet zoveel, want de site van de SP is uitgebreider dan die van de PVV. We hebben dus een maat nodig om te schatten hoeveel woorden er in totaal op die site staan.

Gelukkig bestaat daarvoor de Van der Wouden-maat. De taalkundige Ton van der Wouden heeft in 1998 vastgesteld dat het woord eens een van de meest regelmatig gebruikte woorden is van het Nederlands: waar desalniettemin vooral in ambtelijke brieven wordt gebruikt en tjonge in gesproken taal, daar wordt eens in alle soorten taaluitingen ongeveer even vaak gebruikt: één op de duizend woorden is eens. Door nu “eens site:pvv” te googlen, krijgen we dus een aardige indicatie van hoeveel woorden Google precies op de site van de PVV telt. Door nu het aantal keer laf te delen door het aantal keer eens, krijgen we een maat voor de relatieve frequentie van laf.  Dit noemen we de laf-maat voor populisme.

Wanneer we deze operatie uitvoeren op de vijf grootste politieke partijen, krijgen we de volgende rangschikking. De PVV heeft de hoogste laf-maat, op de voet gevolgd door de SP. De andere partijen gebruiken de term veel minder, en D66 sluit de rijen:

laf eens laf / eens
PVV 97 3.680 0.026
SP 498 25.900 0.019
PvdA 54 9.660 0.006
VVD 24 6.300 0.004
D66 9 4.240 0.002

Een soortgelijk beeld krijgen we als we GeenStijl vergelijken met de Nederlandse kranten (Geen Stijl gebruikt vijf keer zoveel laf als de PVV), met als aardig extra’tje dat NRC Handelsblad er bij de kranten bovenuitsteekt: de laf-maat van die krant komt in de buurt van die van de SP. De website van De Telegraaf heeft opvallend genoeg juist de laagste laf-maat:

laf eens laf / eens
GeenStijl 6.170 51.200 0.12
NRC Handelsblad 2.440 173.000 0.014
Trouw 1.590 206.000 0.008
Neder-L 11 1260 0.008
de Volkskrant 1.280 249.000 0.005
Telegraaf 446 97.800 0.004

Neder-L speelt mee in de middenmoot: een hogere laf-maat dan de meeste partijen, en bij de media op het niveau van Trouw.