Er lopen hier veel beun-de-haasjes

Door Marc van Oostendorp
“In de particuliere sector,” zei een glazenwasser vorige week in een reportage over de maffia-achtige praktijken onder de zemen en sponzen,  “lopen heel veel beun-de-haasjes”.

Daarmee lijkt de de in die uitdrukking zijn salto te hebben voltooid. Hij is enkele decennia ingezet, toen de BOVAG een campagne inzette om reclame te maken voor het eigen keurmerk. Ze deden dat door in tv-reclames Maarten Spanjer een typetje te laten spelen dat zonder keurmerk onbetrouwbaar handelde. Zijn naam: Beun de Haas. (Dertig jaar later speelt Spanjer het typetje nog steeds.)

De term stamt volgens de etymologische woordenboeken uit de zeventiende eeuw. Het was een spottend woord: beunhaas betekende ‘zolderhaas’ – een woord voor kat, net zoals dakhaas –, maar werd op zeker moment gebruikt voor iemand die maar een beetje op zijn zolder zat te werken, zonder netjes gediplomeerd te zijn.
Volgens de n-gram-viewer van de DBNL was de term op zijn hoogtepunt in de achttiende eeuw. In de jaren vijftig werd de term weer bekend door het verhaal Tom Poes en de beunhaas van Marten Toonder.

Maar nu wordt de term dus langzamerhand verdrongen door beun-de-haas. Google geeft 13.800 treffers voor “de beunhaas” en 14.400 treffers voor “beun-de-haas”. Onder die laatste zitten natuurlijk verwijzingen naar BOVAG, maar beun-de-haasjes vind je inmiddels ook in heel andere sectoren. In de rechtsbijstand bijvoorbeeld:

‘Beun de Haas’ zal de specialist gaan vervangen, zei advocate Bénédicte Ficq maandag op de trappen van het gerechtsgebouw in Amsterdam, voor een gehoor van enkele honderden collega’s. (Het Parool, 11.11.2013)

Of in de bouw:

Ik verwens onze Volendamse dakdekker, die als sinds 13 juni vorig jaar bezig is ons dak lekvrij te maken. Deze beun-de-haas bakt er helemaal niks van.  (Nu.nl, 19 oktober 2011)

De beschrijving blijkt bovendien lang niet altijd meer afkeurend te zijn. In een discussie over schuurapparaten op Zwangerschapspagina.nl meldt iemand nadat een ander heeft geklaagd over pijnlijke handen na het zelf schuren:

Kan ik me voorstellen, wij hebben de planken door wat beun de haasjes laten doen die hebben hem ook meteen ingeolied (Zwangerschapspagina)

En zo zou de spottende vorm (Beun de Haas) van een woord dat zelf al een spotnaam is (beunhaas), gebaseerd op een spottend woord voor een kat (dakhaas), uiteindelijk een gewoon, neutraal woord worden voor ‘een niet al te duur betaalde kracht’.  Of, als de glazenwassers hun zin krijgen, voor ‘mafioso’.