Een taalspelletje uit de 15e eeuw

Door Bas Jongenelen
Het komt niet vaak voor dat er een nieuw Middeleeuws literatuurtje ontdekt wordt, maar soms duikt er ineens een gedicht, liedje of verhaal(fragment) uit vroeger tijden op. Tijdens zijn onderzoek naar de Franse kroniek BAV, Reg. lat. 752 (in de Vaticaanse bibliotheek) kwam historicus Hanno Wijsman een Middelnederlands gedichtje tegen.  Zie foto.

De tekst is als volgt:

    half zot half vroult
    wel leven doult
    daet my guedinc
    daet vingue hic gould
    half zot half vroult
    wel leven doult

    Willecoq

Auteur Willecoq is zeer waarschijnlijk Guillaume Willecoq, een clerc in de artillerie van Antoon de Grote Bastaard van Bourgondië, in de jaren 1470. Hij schreef Frans, maar uit het gedichtje blijkt dat hij het Nederlands ook machtig was. Hij was blijkbaar niet gewend om Nederlands te schrijven, vandaar dat hij een Franse spelling hanteert – of zijn Franse spelling was opzet om daarmee een taalpuzzeltje te maken. Neem het woord ‘vroult’. Dat is duidelijk geen Middelnederlands woord, althans, niet op deze manier geschreven. Spreek het daarentegen op zijn Frans uit en je hoort ‘vroed’. ‘Vroed’ betekent ‘wijs’.

Daarmee begint de betekenis van het gedichtje zich te openbaren: ‘half zot half wijs.’ Kijk, nu komen we ergens. Als ‘vroult’ ‘vroed’ is, dan is ‘doult’ ‘doet’ en ‘gould’ ‘goed’. Het woord ‘guedinc’ is een beetje raadselachtig, maar door wat met de klemtoon te spelen, zou het best wel eens de verfranste ‘gading’ kunnen betekenen. En hoe zit het met ‘vingue hic’? Dat is West-Vlaams: ‘vinke ik’, oftewel ‘vinnekik’, oftewel ‘vind ik’.

Vertaald staat er dan min of meer:

    Half zot, half wijs,
    Laat je op de juiste manier leven.
    Dat is van mijn gading,
    Dat is zoals ik het goed vind.
    Half zot, half wijs,
    Laat je op de juiste manier leven.

Guillaume Willecoq wint er niet de Nobelprijs voor de literatuur mee, maar zijn 15e-eeuwse taalspelletje (half Vlaams, half Frans) is ook nu nog leuk om mee te puzzelen.
(Met dank aan Hanno Wijsman en zijn Facebook-vrienden.)