Ben ik eigenlijk wel Vlaams genoeg?

Door Marc van Oostendorp

Sommige van mijn vrienden dachten dat er sprake was van een complot. Waarom zou de De Standaard, ooit een van de bastions van het ABN in Vlaanderen, nu ineens zo groots uitpakken met het nieuws dat eigen Vlaamse woorden en zinswendingen in het Standaardnederlands inmiddels geen taboe meer zijn? En daarbij ook nog een toetsje presenteren waar je zelf kunt proberen hoeveel Vlaams er in je Nederlands doorklinkt? (13% scoorde ik, en daarmee ben ik volgens De Standaard ‘aan de andere kant van de grens’ ‘moeiteloos’ te begrijpen.)

Infotainment

Ik geloof niet aan een complot. Ik geloof dat de Vlaamse media niet anders kunnen – decennialang heeft men er geprobeerd vast te houden aan het idee van een unieke, geheel en al met Nederland gedeelde standaardtaal, maar dat streven is inmiddels om minstens twee redenen onhoudbaar; en zal dus gaandeweg worden opgegeven.

De eerste reden  is dat men de standaardtaal ook nodig heeft in informelere vormen van communicatie dan het plechtige hoofdredactioneel – en in infotainmentrubrieken en moderubrieken heb je nu eenmaal een taal nodig die dichter bij het dagelijks leven staat. En de tweede reden is dat men zich in Nederland al veel langer weinig van die zogenaamd gezamelijke standaardtaal aantrekt en een eigen, informele, weg gaat.

Tegenhouden

Daar kun je in Vlaanderen wel amechtig achteraan proberen te hollen, maar wanneer je niet je leven lang iedere trend uit Amsterdam wil volgen, kun je beter je eigen weg gaan.

Dat begint nu dus kennelijk ook De Standaard in te zien. Geert Joris van de Taalunie moppert nog wel wat in een reactie in de krant (helaas niet online), maar hij spreekt in de ene zin tegen wat hij in de vorige heeft gezegd. Normen zijn nodig, “anders lopen Noord en Zuid steeds verder uiteen. Maar evoluties in taal kun je niet tegenhouden.”

Nieuwkomer

Ik vermoed dat het niet te stoppen is, dat uiteenlopen van ‘Noord’ en ‘Zuid’, ook al omdat de hele kwestie de Nederlanders niet speciaal interesseert. Waar Vlamingen genoeg hebben van de Nederlandse leiband, weten Nederlanders niet eens dat die leiband bestaat. De Vlamingen hebben de strakke Nederlands zelf aangelegd; ze kunnen hen ook losser maken.

Je zag het ook vorige week, bij de rel rond het sluiten, of bij Amsterdam voegen, van de Bezige Bij Antwerpen: vooraanstaande Vlaamse schrijvers maakten zich boos over de vermeende Nederlandse dominantie, en in Nederland laat de kwestie vrijwel iedereen koud. Dat gaat leiden tot uit mekaar glijden – daar zijn geen complottheorieën voor nodig.

Niet dat er meteen twee totaal verschillende talen ontstaan – het Oostenrijks en het Duitslands Duits zijn dat ook niet. Het onderwijs zou aan beide kanten van de grens wat meer kunnen inzetten op het op zijn minst kunnen begrijpen van de taal aan de andere kant van de grens. Dat lijkt me sowieso nuttig: de tijd die er nu wordt gebruikt voor het proberen leerlingen een weinigzeggende norm te laten spreken en schrijven, zouden ze beter kunnen leren om teksten te kunnen verstaan die in een net wat afwijkende taalvorm geschreven is – of dat nu het Nederlands van over de landsgrens is, het Nederlands van de negentiende eeuw, of het Nederlands van een nieuwkomer.

Update 11:17. Vanochtend heeft De Standaard gelukkig nog wel de beroeps-Nederlander Benno Barnard opgedolven vanonder het stof om zijn vertrouwde partijtje te blazen: ‘U, gemiddelde Vlaming met een behoorlijke schoolopleiding, bent te beroerd om behoorlijk Nederlands te leren‘ (Blendle).