Analoog roken

Door Marc van Oostendorp


De wereld wordt steeds analoger. Het bewijs: vijftig jaar geleden zou niemand de vorige zin begrepen hebben, nee, hem zelfs ongrammaticaal hebben gevonden. Wanneer je zou hebben gezegd dat je analoog ging leven, zou men even over zijn hoornen bril hebben gekeken en meewarig gevraagd hebben: “analoog aan wat?” En hebben getrokken aan zijn analoge sigaret, zonder enig benul van wat men eigenlijk aan het doen was.

Het woord analoog heeft een verbazingwekkend snelle betekenisverandering doorgemaakt. In 1949 betekende het volgens het WNT alleen nog ‘een analogie inhoudend, overeenkomstig’: de belevenissen van de ene kunstzwemmer waren analoog aan die van de ander.

Dit veranderde door de komst van de cd.
Ineens werden platen analoge geluidsdragers om ze te onderscheiden van de digitale: de vorm van de groef in een LP was in zekere zin gelijkvormig aan die van het geluid dat was opgeslagen. Maar belangrijk was vooral dat die groef continu was: zoals er tussen twee willekeurige geluiden altijd een geluid kan worden gevonden dat iets luider is dan de een en iets minder luid dan de ander, zo kan de diepte van de groef eindeloos variëren. Dat is anders bij cd’s (of mp3’tjes) waar ieder geluid wordt uitgedrukt in een concreet geheel getal. En tussen 174.242.348.778 en 174.242.348.779 zit nu eenmaal geen ander geheel getal. (Vroeger waren er mensen die dachten dat cd’s daarom blikkerig klonken, maar ik weet niet of zulke mensen nog bestaan.)

Gezellig

Vanaf dat moment ging het snel. De betekenis van analoog raakte verknoopt met die van digitaal: de twee woorden werden elkaars tegengestelde. En zoals digitaal steeds meer ging betekenen: met de computer, zo ging analoog betekenen: niet met de computer. Van Dale memoreert nog dat er ‘analoge computers’ bestaan (die niet met gehele getallen werken), maar ik denk dat dit inmiddels voor veel mensen een innerlijke tegenstrijdigheid bevat.

Een vriendin van me observeerde gisteren op Facebook dat je bij veel instanties tegenwoordig je zaken eventueel ‘analoog’ kunt afhandelen, wat dan betekent ‘niet via het internet’. Dat is een kleine relatief nieuwe verandering, zoals ook ‘digitaal’ inmiddels kan betekenen ‘via het internet’.

Maar de interessantste observatie deed een vriendin van die vriendin, die opmerkte dat je ook ‘analoog’ kunt roken. Even googlen bevestigt dat: allerlei websites gebruiken dat als het tegenovergestelde van het zogenoemde elektrisch roken, waar natuurlijk geen computer aan te pas komt. Het zal denk ik niet lang duren, of ‘analoog’ betekent ‘ouderwets’. Dan wordt het pas echt analoog gezellig.