Wandelende pinautomaat

Een nieuwe uitdrukking

Door Marc van Oostendorp


Er is een nieuwe, nog nergens geboekstaafde uitdrukking het Nederlands binnengekomen: ‘als een/de (wandelende) pinautomaat’. De PVV gebruikte hem in de verkiezingscampagne voor de Europese Unie regelmatig (‘Nederland is de pinautomaat van Europa’) maar is er duidelijk niet de uitvinder van. Er is heel gemakkelijk een grote verzameling vindplaatsen bij elkaar te googlen:

  • Die geven iedereen en alles (behalve zichzelf) de schuld, vinden alles onredelijk, zien de ‘soos’ als een pinautomaat en willen zich in principe op geen enkele manier ergens invoegen. (De soos als pinautomaat, 2008).
  • Talansky –in de media inmiddels bijgenaamd ’Olmerts wandelende pinautomaat’– zegt uit ’liefde en bewondering’ voor Olmert te hebben gehandeld. (Trouw, mei 2008)
  • Ik wil een rol spelen bij het veranderen van de mentaliteit van mijn gemeenschap, zodat ze een blanke niet meer zien als een pinautomaat maar als een mens die succes nastreeft. (Fred Obala, 2010)
  • Boos riep ze deze week dat ze geen wandelende pinautomaat is. (Mama.nl, februari 2011) 

Het eerste citaat uit Trouw doet vermoeden dat het hier gaat om een internationaal gebruikte uitdrukking. Men zal in de Israëlische media immers waarschijnlijk niet Nederlands hebben gesproken.

De doorgaans goed ingevoerde Urban Dictionary heeft een definitie voor walking ATM uit 2007 die de lading niet helemaal dekt.Of in ieder geval is hij wat te specifiek. Volgens het woordenboek gaat het om een “phrase used in New Orleans to describe all the mexican workers walking around. ‘with every cent they own at night while all the mexicans walk around they are often knocked out and robbed of all their money hence the name walking atm’

Opvallend aan de betekenis van het begrip is natuurlijk dat het zo’n vreemd idee van een pinautomaat behelst, namelijk dat je er onbeperkt en kosteloos geld uit kunt halen. In de wereld waarin ik leef, geven pinautomaten slechts geld zolang ik niet al te rood sta, maar de pinautomaten in de uitdrukking lijken niet aan een dergelijke beperking onderhevig. De enige manier waarop je ‘zomaar’ geld uit een werkelijke pinautomaat kunt krijgen op de manier waarop je dat uit een wandelende tegenhanger kan, is door hem te overvallen. In die zin is het niet onaannemelijk dat de omschrijving in de Urban Dictionary dicht bij de oorspronkelijke betekenis ligt: die Mexicanen waren wandelende pinautomaten omdat ze vol geld zaten dat je makkelijk kunt stelen.
Maar die nuance zit er nu geloof ik niet meer in. In de genoemde citaten wordt niet gesuggereerd dat degene die gebruik maakt van de pinautomaat daarmee iets crimineels doet. Het is de wandelende pinautomaat die het de ander te gemakkelijk maakt. Die ander krijgt gratis geld aangeboden en maakt daar slechts gebruik van.

Dat het inmiddels een staande uitdrukking aan het worden is, blijkt denk ik wel uit wat eenvoudige zoekopdrachten. Zo heeft ‘wandelende’ zich inmiddels vrij vast aan ‘pinautomaat’ verbonden. Google geeft daar 1900 treffers voor, terwijl logisch equivalente alternatieven als ‘levende’ en ‘menselijke pinautomaat’ slechts respectievelijk 41 en 58 keer worden aangetroffen.