Schiphol-Engels: Ladies and g[ɑ]ntlemen

Door Marc van Oostendorp

Wie op Schiphol aankomt, hoort altijd onmiddellijk een nieuw dialect van het Engels, dat je verder nergens op de wereld hoort. Ook elders in Nederland praat men niet zo, zodat je niet kunt zeggen dat het een Nederlands accent is; en tegelijkertijd zijn er meerdere omroepstemmen op Schiphol die het gebruiken, zodat het meer is dan alleen een persoonlijke eigenaardigheid.
Het begint met de eerste klinker in gentlemen. Die klinkt bij de Schiphol-omroepers bijna als de [ɑ] van Jan: meer naar achter in de mond, en meer omlaag dan de klinker die men elders in de wereld op deze plaats gebruikt.
Waarom is dat zo? Dezelfde klinker komt natuurlijk ook aan het eind van het woord voor, maar daarmee, gebeurt het niet, of in ieder geval veel minder. Ik hoor nooit iemand zeggen gentlem[ɑ]n, althans niet wanneer het meervoud bedoeld is.

Het Nederlands heeft, vergeleken met de meeste talen op de wereld, een behoorlijk gecompliceerd systeem van klinkers. Maar het Engels is nog net iets gecompliceerder. Neem de klinkers voorin de mond, dat wil zeggen: die je maakt met de voorkant van je tong omhoog. Wij hebben dan het rijtje: piet – pit – peet – pet – paat. Bij de ie zit de voorkant van je tong omhoog, bij de aa is hij bijna vlak onder in de mond; en de andere klinkers zitten daar tussenin. Wanneer je in één vloeiende bewegeing van ie naar aa gaat, kom je onderweg vanzelf langs i, ee en e.

In het Engels gebruikt nóg een tussenstation van dat traject: de [æ] van bad, die tussen pet en paat inzit. Die klinker is moeilijk voor Nederlandse leerders, simpelweg omdat wij hem niet hebben. Maar daar kan het probleem niet liggen, want die klinker komt in gentlemen niet voor. anders dan in gentleman). 
Het lijkt me, alles bij elkaar, dan ook niet ingegeven door het Nederlands, die rare klinker aan het begin van gentlemen op Schiphol. Het is net zo eigen aan de Nederlandse nationale luchthaven als de verwijtende toon waarop men You are delaying the flight omroept wanneer een passagier te lang blijft winkelen en zich daardoor te laat in het vliegtuig meldt. 
Het moet ooit spontaan zijn ontstaan. Een omroeper is zo gaan praten en haar collega’s hebben dat van haar overgenomen, omdat ze meenden zo in het oerwoud van accenten waar je als spreker van het Engels uit kunt kiezen zo wat houvast gevonden te hebben: het Schiphol-Engels.