Basisschool niet afgemaakt? Geen uitkering

Door Marc van Oostendorp


Ik probeer me sinds een paar dagen voor te stellen wat voor mensen het zijn die weigeren om Nederlands te leren, terwijl ze wel een bijstandsuitkering aanvragen. Deze week bleek staatssecretaris Klijnsma een wetsvoorstel naar de Raad van State te hebben gestuurd (ik kan dat wetsvoorstel overigens nergens op internet vinden) die het verplicht moet stellen om ‘basaal Nederlands’ te leren. Wie dat niet doet, wordt gaandeweg gekort op de uitkering. Het gaat daarbij formeel niet alleen om allochtonen, maar om alle Nederlanders.

Maar wat zouden dat nu voor figuren zijn? Die roepen “Nee, ik ga mooi niet op Nederlandse les, bekijk het maar”, maar dan natuurlijk in een andere taal of in een dialect. RTL Nieuws meldt dat ‘enkele duizenden mensen in Nederland amper een woord Nederlands spreken en toch bijstand ontvangen’. Maar hoe weet RTL Nieuws dat?

En nog belangrijker: hoe goed gaan die mensen die niet willen het Nederlands leren als er zoveel dwang op staat?
Een taal die je niet interesseert en waar je geen zin in hebt, zou je die gaan leren? En vooral: zou je die niet meteen na afloop van het examen weer vergeten? Ik ken verschillende Oost-Europeanen die in hun jeugd – de tijd van het IJzeren Gordijn – verplicht Russisch moesten leren, voor alle examens met vlag en wimpel slaagden en inmiddels geen woord Russisch verstaan.

Volgens de politiek redacteur van RTL Nieuws gaat het erom “dat je aantoonbaar je best doet om Nederlands te leren. Ook als iemand enorm veel moeite heeft met de taal, dan kun je laten zien dat je je best doet. Het gaat om simpele gesprekken, en dat je je op de werkvloer verstaanbaar kunt maken en instructies begrijpt. Maar je moet wel erg laaggeletterd zijn wil je dit niveau niet halen.” Heel duidelijk vind ik dit niet. Gaat het er nu alleen om dat je laat zien dat je je best doet? Of dat je een bepaald, laag niveau haalt, zo laag dat je niet alleen maar laaggeletterd zijn, maar erg laaggeletterd.

Wat betekent dat nu weer?

Volgens diezelfde website wordt ‘basaal Nederlands’ in de praktijk gedefinieerd als niveau 1F. Dat is het (minimale) niveau dat leerlingen moeten halen aan het eind van de basisschool. Maar dat leidt tot een heel bizarre conclusie: wie niet in staat is om de basisschool af te maken, wie om welke reden dan ook ‘erg laaggeletterd’ blijft, heeft geen recht op bijstand.

Je kunt wel zeggen dat dit een heel laag en voor de meeste mensen haalbaar niveau is. Maar waarom zouden mensen die dat niveau niet bereiken geen recht hebben op hulp?