Waarom schrijven Nederlandse schrijvers niet in het Engels?

Door Marc van Oostendorp


Verhalen in het Engels schrijven! Ik vind het bedroevend, dat een Nederlands schrijver zijn eigen taal en zijn eigen nationaliteit verloochent. Ik zie er een symptoom in van de ziekte, die ons volk heeft aangetast.’

Deze woorden sprak P.H. Ritter in 1956 over het enige boek van een vooraanstaande Nederlandse schrijver dat ooit in het Engels verscheen: The Acrobat and Other Stories van Gerard Kornelis van het Reve. Je hoort wel vaker praten over de veronderstelde hoogmoed van Nederlanders die denken dat ze alles wel in het Engels kunnen, over de neiging om dan ook maar bij het minste of geringste naar die taal over te stappen.

Toch stamt de laatste serieuze poging door een serieuze Nederlandse literaire auteur om in het Engels te schrijven van bijna zestig jaar geleden.
Bonbon

De overstap indertijd levert enkele verbazingwekkende hoofdstukken op in Nop Maas’ biografie, die toch al klotst van de opmerkelijke gebeurtenissen: in de vroege jaren vijftig migreerde Reve in ieder geval schriftelijk vrijwel geheel naar het Engels. Aan vrienden als Willem Frederik Hermans, en zelfs aan geliefden als zijn vrouw Hanny Michaelis en zijn minnaar Wim Schuhmacher, schreef hij alleen nog maar in die taal, om zich te oefenen.

Dat is nog steeds een moeilijk voor te stellen stap – een stuk vreemder dan besluiten je literaire werk in het Engels te schrijven. Ineens een andere taal gaan gebruiken met iemand met wie je een bepaalde taal gewend bent, is een van de moeilijkste dingen die er is (na slechts één bonbon nemen uit het doosje). Ondertussen bleeft Reve wel in Nederland wonen, al maakte hij enkele langere reizen naar Engeland. Zijn Engels was op school helemaal niet zijn beste vak geweest, en uiteindelijk op het niveau van een moderne eindexamenkandidaat vwo.

Small fish

Hermans vond Reves idee maar niets, schreef voor de grap een keer een brief terug in het Frans, en op een ander moment waarschuwde hij: “Ik hoop niet dat ik nog eens een novelle moet schrijven over een jongeman die graag een boek in het Engels schrijven wil, na 15 jaar eindelijk zo ver is dat hij het Engels beheerst – en dan tot de ontdekking komt dat hij helemaal geen zin meer in romanschrijven heeft; hij heeft b.v. ondertussen een bloeiende zaak opgebouwd.”

Sindsdien heeft geen enkele Nederlandse schrijver zich eraan gewaagd. Arnon Grunberg woont al veel langer in Amerika dan die 15 jaar, schrijft een weblog in het Engels, maar blijft zijn romans in het Nederlands schrijven.

Ja, je kunt zeggen: die schrijvers zijn economisch verstandig. Liever a big fish in a small pond than a small fish in a big pond. Maar het feit dat dit zo is, laat ook zien dat er kennelijk ook in Nederland geen echt grote markt is voor boeken van onze eigen schrijvers in het Engels. We accepteren het dat liedjes gezongen worden in het Engels, dat er vergaderd wordt en dat er wetenschappelijke artikelen verschijnen in die taal.

Maar literatuur hoort kennelijk in het Nederlands te zijn.

De citaten van Ritter en Hermans komen uit Nop Maas. Gerard Reve. Kroniek van een schuldig leven. De vroege jaren 1923-1946. Amsterdam: Van Oorschot, 2009.