Waarom zeggen we noordoost en niet oostnoord?

Door Marc van Dorpenoost

Waarom zeggen we noordwest en niet westnoord, zuidoost en niet oostzuid? vroeg iemand me gisteren. In het algemeen gesteld: waarom zeggen we in dit soort precieze richtingsaanduidingen eerst zuid of noord, en dan oost of west?

Op internet wordt deze prangende kwestie als ik het goed zie, slechts eenmaal behandeld, namelijk op de website Goeievraag. De deelnemers gaan er daar vanuit dat de verklaring gelegen is in het feit dat noord en zuid ‘de belangrijkste windrichtingen’ zijn, en ze doen dat door bijvoorbeeld te wijzen op het feit dat die richtingen corresponderen met magnetische en geografische polen.

Ook Engelstalige websites zoeken meestal een verklaring in deze richting. Volgens mij ligt het andersom.
In de eerste plaats is de veronderstelling onjuist dat het eerste lid van een samenstelling als noordoost het belangrijkste zou zijn. Bij Nederlandse woorden is dat nooit het geval: een huisdeur is een soort deur, een pannenkoek een soort koek, een koekenpan is een soort pan. Het tweede deel is dus het belangrijkste: het noordoosten is een vorm van oosten. (Je zegt bovendien noord-noordoost en niet noordoost-noord).

Nu lijkt me dat ook logischer. Dat gedoe met die magnetische polen en zo, dat is veel te technisch om echt een invloed te hebben op hoe taal werkt. De voorkeur voor noordoost boven oostnoord is natuurlijk niet op rationele gronden vastgelegd, maar er ooit ingeslopen.

En in het dagelijks leven zijn het oosten en het westen belangrijkere windrichtingen, bijvoorbeeld omdat de zon in het oosten opkomt en in het westen ondergaat. Het noordoosten wordt dus gezien als de plaats die iets ligt ten noorden van waar de zon opkomt, niet als de plaats die ten oosten ligt van de richting van de magnetische pool.